კულტივირების სისტემა
კულტივირების სისტემა (ნიდ. cultuurstelsel) — ნიდერლანდების სამთავრობო პოლიტიკა 1830–1870 წლებში ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კოლონიისთვის (ამჟამად, ინდონეზია). სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ნაწილი ეთმობოდა საექსპორტო კულტურებს, ინდონეზიელი ისტორიკოსები ხსენებულ პერიოდს მოიხსენიებენ, როგორც tanam paksa („იძულებითი დარგვა“).
წინაპირობები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მოგვიანო მე-18 საუკუნისთვის, ძველი ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიის ბიზნეს-მოდელმა, რომელიც ეყრდნობოდა მონოპოლიებსა და ბაზრების დომინირებას, კომპანიის რღვევა განაპირობა.[1] 1805 წლისთვის, იავას ჰოლანდიურმა ნაწილმა აწარმოა მხოლოდ 2.5 მილიონი იავას რუპიის შემოსავლის პროდუქცია. ჰერმან უილემ დაენდელსის მთავრობამ 1808-დან 1811 წლამდე გამოიმუშავა 3.5 მილიონი ზუსტად ბრიტანული დაპყრობის დაწყებამდე.[2] იავას ბრიტანული ოკუპაციის განმავლობაში, შემოსავალი გაიზარდა 7.5 მილიონ რუპიამდე იავასა და მისი დაქვემდებარებულებისთვის 1815 წლამდე. დანარჩენი 2 მილიონი ადგილობრივი მოწების წყალობით გამომუშავდა.[3] ამ შემოსავლის უმეტესობა მიწის გადასახადით დაიბეგრა.[4] თუმცა, მიწების საგადასახადო სისტემა მალევე ჩაიშალა, რადგან გრძელვადიან პერიოდში, მოიჯარეებმა ვერ შეძლეს საჭირო თანხების გადახდა.[5]
მოგვიანო 1820-იანი წლებიდან მოყოლებული, მოგვიანებით ოსტინდოეთის მთავრობა მოექცა მზარდი ფინანსური წნეხის ქვეშ. ეს დაიწყო ნიდერლანდების მონაწილეობით პადრის ომებში (1821–1837 წწ.). მას მოჰყვა ძვირადღირებული იავის ომი (1825–1830 წწ.). შემდეგ, 1830 წლის ბელგიური რევოლუციამ ჰოლანდია თვითონ გახვია ფინანსურ პრობლემებში. 1839 წლამდე ომის პირობებში ჰოლანდიის არმიის ომის შენარჩუნების ხარჯები ფინანსურ კრიზისში გადაიზარდა, რომელიც თითქმის სახელმწიფოს გაკოტრებით დასრულდა.
1830 წელს, ახალი გენერალ-გუბერნატორი იოჰანეს ვან დენ ბოში დაინიშნა ჰოლანდიის ოსტინდოეთის რესურსების ექსპლუატაციის გაზრდის მიზნით. კულტივირების სისტემა განხორციელდა მხოლოდ და მხოლოდ მიწაზე, რომელსაც უშუალოდ აკონტროლებდა კოლონიური მთავრობა, რითაც განთავისუფლდა Vorstenlanden (სამთავროები) და particuliere landerijen (კერძო სამფლობელოები).[6]
იმპლემენტაცია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]_Java_TMnr_10011707.jpg)
თავდაპირველად, კულტივირების სისტემა განხორციელდა კოლონიური სახელმწიფოს ცენტრში, კერძოდ, იავაში. მიწის გადასახადების ნაცვლად, სასოფლო მიწების 20% უნდა მოხმარებოდა სამთავრობო კულტურებს ექსპორტისთვის, ან ალტერნატივის სახით, გლეხებს უნდა ემუშავათ სამთავრობო პლანტაციებში 66 დღე წლის განმავლობაში. იმისთვის, რომ ეს პოლიტიკას ამოქმედებულიყო, იავას სოფლის მაცხოვრებლები ფორმალურად დაკავშირებული იყვნენ თავიანთ სოფლებთან და ზოგჯერ ეზღუდებოდათ ნებართვის გარეშე თავისუფლად გადაადგილება. ამ პოლიტიკის შედეგად, იავას უმეტესის ნაწილი ჰოლანდიური პლანტაციად გადაიქცა. ზოგიერთი აღნიშნავს, რომ მაშინ, როცა თეორიულად მიწის მხოლოდ 20% გამოიყენებოდა საექსპორტო კულტურების პლანტაციად ან გლეხებს უწევდათ მუშაობა 66 დღის განმავლობაში, პრაქტიკაში ისინი იყენებდნენ მიწის მეტ ნაწილს (იგივე წყაროები ამტკიცებენ, რომ თითქმის 100%-ს აღწევდა), სანამ ადგილობრივ მოსახლეობას საკვები კულტურების დარგვა ცოტა არ გაუჭირდა, რაც ბევრ რაიონში შიმშილს იწვევდა და, ზოგჯერ, გლეხებს ჯერ კიდევ 66 დღეზე მეტი შრომა უწევდათ..
შემოსავლის მომტანი კულტურების დასამუშავებლად, ჰოლანდიელებმა შექმნეს ადგილობრივი შუამავლების ქსელი, რომლებიც დიდ სარგებელს იღებდნენ და შესაბამისად, ჰქონდათ საკუთარი ინტერესი ამ სისტემაში: კომპრადორებს გარკვეულწილად ამსგავსებდნენ ირლანდიის კოტერების სისტემას. ის ნაწილობრივ დაფინანსდა თავად ჰოლანდიელებზე გაყიდული ობლიგაციებით და ნაწილობრივ სპილენძის ახალმოჭრილი მონეტების შემოღებით, დაახლოებით 2:1 შეფარდებით ძველთან, რითაც მოიპოვა უზარმაზარი მამულები ადგილობრივი ეკონომიკის გაუფასურების ხარჯზე.[7]
 |
„„სახელმწიფო მოგების ზრდის გენიალური მოწყობილობა გამოიგონა გენერალმა ვან-დერ ბოშმა იმავდროულად, როდესაც მან დააარსა კულტურის სისტემა. სპილენძის მონეტების უზარმაზარი რაოდენობა იწარმოებოდა ჰოლანდიაში, რომლის შიდა ღირებულება ნომინალური ღირებულების ნახევარზე ნაკლები იყო. ეს მონეტა კანონის ფარგლებში ფასდაკლებად გამოცხადდა და კულტივატორმა ამ სპილენძის მონეტით გადაიხადა მისი პროდუქციის საფასური. ამრიგად, როგორც „მისტერ ფული“ თავის ნაშრომში იავა; ან, როგორ მართოთ კოლონიები, გულუბრყვილოდ შენიშნავს: - "სესხებმა, რომლებიც აიღეს ჰოლანდიაში სისტემის დასაწყებად, იავაში გააორმაგა მათი ოდენობის ეფექტი."“ |
ეფექტები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]პოლიტიკის შედეგად, ნიდერლანდებმა უზარმაზარი სიმდიდრე დააგროვა ექსპორტის საშუალებით, რაც დაახლოებით უდრიდა 14%-ს. ამან ნიდერლმანდები ამოიყვანა გაკოტრების ზღვრიდან და ჰოლანდიის ოსტინდოეთი თვითკმარი და უკიდურესად მომგებიანი გახდა. ჯერ კიდევ 1831 წელს, ხსენებულმა პოლიტიკამ ჰოლანდიის ოსტინდოეთის ბიუჯეტს წონასწორობის მიღწევის საშუალება მისცა, ხოლო ჭარბმა შემოსავალმა ვალების გასტუმრების წინაპირობა წარმოშვა. მიუხედავად ამისა, კულტივირების სისტემა დაკავშირებულია შიმშილსა და ეპიდემიებთან 1840-იან წლებში, თავდაპირველად, ჩირებონში, ხოლო მოგვიანებით, ცენტრალურ იავაში, რამდენადაც ბრინჯის მაგივრად, უნდა მოეყვანათ ინდიგო და შაქარი.[8]
პოლიტიკური ზეწოლა ნიდერლანდებში ნაწილობრივ გამოწვეული იყო პრობლემებით, ხოლო ნაწილობრივ იჯარით. ისინი ეძებდნენ დამოუკიდებელ ვაჭრებს, რომლებიც ამჯობინებდნენ თავისუფალ ვაჭრობას ან ადგილობრივ პრეფერენციებს (იხ. ზემოთ მოყვანილი „ჰენრი სკოტ ბიჭების“ ნაშრომი), რამაც საბოლოოდ გამოიწვია სისტემის გაუქმება. ამის მისაღწევად, სამართლებრივი ეტაპები Suikerwet და Agrarische Wet გახდა საჭირო, რომლებიც შემოიღეს 1870 წელს. ეს იყო თავისუფალი ბაზრის ლიბერალური პერიოდის დასაწყისი, რომელშიც კერძო მეწარმეობის წახალისება მოხდა.
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Money 1861: 55
- ↑ Money 1861: 56
- ↑ Money 1861: 60
- ↑ Money 1861: 61
- ↑ Money 1861: 75
- ↑ Goh 1998: 14
- ↑ Boys 1892: 67
- ↑ Van Schendel 2016: 31
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Money, J.W.B. (1861). Java: Or, How to Manage a Colony, Vol. I, London: Hurst and Blackett.
- Goh, Taro (1998). Communal Land Tenure in Nineteenth-century Java: The Formation of Western Images of the Eastern Village Community.. Department of Anthropology, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University. ISBN 978-0-7315-3200-1. ციტირების თარიღი: 17 July, 2020.
- Boys, Henry Scott (1892). Some Notes on Java and its Administration by the Dutch. Allahabad: Pioneer Press.
- Van Schendel, Willem (2016). Embedding Agricultural Commodities: Using Historical Evidence, 1840s–1940s, edited by Willem van Schendel, from google (cultivation system java famine) result 10. Routledge. ISBN 9781317144977.
- Witton, Patrick (2003). Indonesia. Melbourne: Lonely Planet, გვ. 23–24. ISBN 1-74059-154-2.
დამატებითი ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Ricklefs, M.C. (1991). A Modern History of Indonesia, 2nd edition, MacMillan, გვ. 119–24, 126, 128. ISBN 0-333-57690-X.