კუზმან შაპკარევი
| კუზმან შაპკარევი | |
|---|---|
| Кузман Шапкарев | |
 | |
| დაბადების თარიღი |
1 იანვარი, 1834 ოჰრიდი, ოსმალეთის იმპერია |
| გარდაცვალების თარიღი |
18 მარტი, 1909 სოფია, ბულგარეთი |
| ეროვნება | ბულგარელი |
| მოქალაქეობა | ბულგარეთი |
| პროფესია | ეთნოგრაფია |
| საქმიანობა | ეთნოგრაფი, ენათმეცნიერი, მოსამართლე, იურისტი, მწერალი |
| შვილ(ებ)ი | კლიმენტ შაპკარევი, ევტიმ შაპკარევი, ივან შაპკარევი |
| ჯილდოები | სამოქალაქო დამსახურების ორდენი |
კუზმან შაპკარევი (ბულგ. : Кузман Шапкарев; დ. 1 იანვარი, 1834, ოჰრიდი, ოსმალეთის იმპერია – 18 მარტი, 1909, სოფია, ბულგარეთი) — ბულგარელი ფოლკლორისტი და ეთნოგრაფი ოსმალეთის იმპერიის მაკედონიის რეგიონიდან, სახელმძღვანელოებისა და ეთნოგრაფიული კვლევების ავტორი და ბულგარული ეროვნული აღორძინების მნიშვნელოვანი ფიგურა[1].
ცხოვრება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
კუზმან შაპკარევი დაიბადა ოხრიდში 1834 წელს. თავდაპირველად ის სწავლობდა თავისი ბიძის, იანაკი სტრეზოვის ხელმძღვანელობით. იგი ასწავლიდა ბულგარულ სკოლებში ოხრიდში, ბიტოლაში, პრილეპში, კუკუშში და თესალონიკში (1854-1883).[2] ამ ქალაქებში იგი განსაკუთრებით აქტიურად მუშაობდა ადგილობრივ სკოლებში ბულგარული ენის შემოღებაზე. მან ინიციატივა გამოიჩინა თესალონიკში ორი ბულგარული საშუალო სკოლის (ბულგარული ვაჟთა და ბულგარული ქალთა საშუალო სკოლა) დაარსებაში 1880-იან წლებში[3]. შაპკარევმა დაწერა შემდეგი სახელმძღვანელოები: „ბულგარული ანბანი“ (1866), „დიდი ბულგარული საკითხავი“ (1868), „მშობლიური ენა“ (1874), „მოკლე მიწის აღწერა (გეოგრაფია)“ (1868), „მოკლე რელიგიური წიგნი“ (1868), რომლებიც გამოქვეყნდა სტამბოლში. შაპკარევი აკრიტიკებდა აღმოსავლურ-ბულგარულის დომინირებას და აცხადებდა, რომ ის გაუგებარი იყო მაკედონიაში. 1868 წლის თავის „დიდ ბულგარულ სახელმძღვანელოში“, რომელიც მან ფსევდონიმით „ერთი მაკედონელი“ გამოაქვეყნა, მან განაცხადა თავისი განზრახვა დაეწერა ენაზე, რომელიც გასაგები იქნებოდა მისი თანამემამულეებისთვის, მაკედონელი ბულგარელებისთვის. მან ასევე გამოაცხადა ლექსიკონის პროექტი, რომელიც შეიცავდა თარგმანს მაკედონურიდან ზემო ბულგარულზე და პირიქით[4]. 1883 წლის შემდეგ იგი ცხოვრობდა აღმოსავლეთ რუმელიასა და ბულგარეთში - პლოვდივში, სლივენში, სტარა ზაგორაში, ვრაცაში და ორხანიეში (ბოტევგრადი). სამეცნიერო და საზოგადოებრივ საქმიანობასთან ერთად, ბულგარეთში ის მუშაობდა ნოტარიუსად და მოსამართლედ[5] . 1900 წლიდან იგი იყო ბულგარეთის ლიტერატურული საზოგადოების წევრი. გარდაიცვალა 1909 წელს.
მემკვიდრეობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მისი პირველი ვაჟი კლიმენტ შაპკარევი იყო შიდა მაკედონიის რევოლუციური ორგანიზაციის ერთ-ერთი წამყვანი აქტივისტი, ხოლო მეორე - ივან შაპკარევი იყო ბულგარეთის არმიის მაღალი რანგის ოფიცერი. მისი შვილიშვილი პეტარ შაპკარევი იყო ცნობილი ბულგარელი ეკონომისტი და მაკედონიის სამეცნიერო ინსტიტუტის თავმჯდომარე, ხოლო მისი შვილთაშვილი მიხაილ შაპკარევი იყო გამოჩენილი ბულგარელი მოქანდაკე[6]. იგი მნიშვნელოვანი ფიგურაა ბულგარულ და მაკედონურ ისტორიულ ნარატივში. შაპკარევის სახელი ეწოდა ანტარქტიდის ფალიერის სანაპიროზე მდებარე კონცხს. კუზმან შაპკარევის საშუალო სკოლა, სოფიაში ერთ-ერთი პირველი სპეციალიზებული საშუალო სკოლა, ატარებს მის სახელს.
ნაშრომები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სამეცნიერო ნაშრომები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]„რუსალიები. ძველი და მეტად საინტერესო ბულგარული ჩვეულება, შემონახული სამხრეთ მაკედონიაში“, პლოვდივი, 1884 „სერბული დიდიდეის მცდელობები და ჩვენი მეცნიერები“, 1888 „რამდენიმე შენიშვნა პ. დრაგანოვის მაკედონურ-სლავური კოლექციის შესახებ“, 1895 „ხალხური ძეგლების კრებული (ბულგარული ხალხური ზღაპრები და რწმენა-წარმოდგენები)“, 1885 „ბულგარული ფოლკლორის კრებული“, ტ. I-III, სოფია, 1891-1894 „მასალები მილადინოვების ძმების - დიმიტარისა და კონსტანტინის ბიოგრაფიისთვის“, პლოვდივი, 1884
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- K.A. Shapkarev. Bulgarian Primer, part A. (Constantinople, 1868).
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ (2017) Balkan Heritages: Negotiating History and Culture. Taylor & Francis, გვ. 20. ISBN 9781134800759.
- ↑ Denis Š Ljuljanović (2023). Imagining Macedonia in the Age of Empire: State Policies, Networks and Violence (1878-1912). Lit Verlag, გვ. 169-170. ISBN 9783643914460.
- ↑ Dimitar Bechev (2019). Historical Dictionary of North Macedonia. Rowman & Littlefield, გვ. 263. ISBN 9781538119624.
- ↑ (2020) Thessaloniki: A City in Transition, 1912-2012. Routledge, Taylor & Francis Group, გვ. 67-68. ISBN 9780429201561.
- ↑ Mercia MacDermott (1978). Freedom or death, the life of Gotsé Delchev. Journeyman Press, გვ. 25, 27. ISBN 9780904526325.
- ↑ Николов, Борис. ВМОРО – псевдоними и шифри 1893–1934, Звезди, 1999, стр. 6.