კვინტაური
კვინტაური (თურქ. Kvintauri) — ძველი დასახლება ართვინის პროვინციაში, დღევანდელი ბორჩხის საზღვრებში. დღესდღეობით ის არის „ჩიფთელერის“ სახელით ცნობილი, სოფელ ბალჯის უბანი.
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]კვინტაური მდებარეობს კლარჯეთში, რომელიც არის ისტორიული საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილის ერთ-ერთი რეგიონი. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს XVI საუკუნის პირველი ნახევრიდან. ქართული ტოპონიმი კვინტაური წარმოიქმნა სიტყვისგან „კვინტი / კვინტა“.[1] ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც „კვინტავული“ (قونطاوول). [2]
კვინტაური ისტორიულად დევისყელის ხეობის სოფლებიდან ერთ-ერთია. თუმცა, ძველ ოსმალურ ჩანაწერებში მისი სახელი არ გვხვდება. მიუხედავად ამისა, XX საუკუნის მეორე ნახევარში სოფელი შედიოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის ლივანის კაზას საზღვრებში.
კვინტაური ოსმალეთის იმპერიამ რუსეთს გადასცა 1877-1878 წლების ოსმალეთ-რუსეთის ომის შემდეგ დადებული ბერლინის ხელშეკრულების თანახმად. რუსეთის მმართველობის ქვეშ კვინტაური იყო ბათუმის სანჯაყის გონიოს კაზას სოფლებიდან ერთ-ერთი. რუსეთის მმართველობის დროს კვინტაურად (Квинтаури) მოხსენიენულ სოფელში 1886 წელს 13 კომლში ცხოვრობდა 101 ადამიანი, მათ შორის 55 მამაკაცი და 46 ქალი. ეს მოსახლეობა აღწერილია როგორც „აჭარლები“ მუსლიმი ქართველების მნიშვნელობით. კვინტაური ასევე იყო რაიონის სახელი ამ კაზაში, რომელიც შედგებოდა დევისყელის, ბაგინის და კვინტაურის სოფლებისგან. კვინტაური იყო ამ რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. რაიონის საზღვრებში ცხოვრობდა 895 ადამიანი, ყველა ქართველი. [3]
კვინტაურის სოფელი პირველი მსოფლიო ომის დასრულების, რუსების რეგიონიდან გასვლის შემდეგ, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში საქართველოს საზღვრებში დარჩა. ეს მდგომარეობა აღიარა საბჭოთა რუსეთმა მიერ 1920 წლის 7 მაისს ხელმოწერილი მოსკოვის ხელშეკრულებით. თუმცა, წითელი არმიის მიერ საქართველოს ოკუპაციის დროს, 1921 წლის 16 მარტს ხელმოწერილი მოსკოვის ხელშეკრულების თანახმად, კვინტაური თურქეთს გადაეცა. [4]
ვინაიდან „კვინტაური“ ან „კვინტავული“ არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1925 წელს შეიცვალა „ჩიფთელერით“, რაც შეესაბამება მის ქართულ სახელს. 1926 წლის მოსახლეობის აღწერაში სოფელი ჩიფთელერი შედგებოდა 14 კომლისგან. ამ დროს სოფელში ცხოვრობდა 65 ადამიანი, მათ შორის 34 მამაკაცი და 31 ქალი.[5] კვინტაურის სოფელი 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც „ჩიფთელერი“ (چفتەلر).[6] თუმცა, ის არ ფიგურირებს 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში როგორც სოფელი, რაც მიუთითებს, რომ კვინტაური ამ ორ თარიღს შორის სოფელ ბალჯის უბნად იქცა. დღესდღეობით კვინტაური კვლავ არის ამ სოფლის უბანი ჩიფთელერის სახელით.
კვინტაურში არსებობდა ერთთაღიანი ძველი ქვის ხიდი. ხიდი დანგრეულია, მხოლოდ მისი საყრდენებია შემორჩენილი. ამ საყრდენებზე მოგვიანებით ბეტონის ხიდი დაშენდა.[7]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ "კვინტი" Gürcüce Açıklamalı Sözlük. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 Ekim 2022.
- ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 118.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 Ekim 2021.
- ↑ Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), "Batum okrugu", sıra no: 1239, Tiflis, 1893.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 Aralık 2021.
- ↑ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969, 3 Cilt, 2. cilt s. 489.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 Ekim 2021.
- ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 2010 (birinci basım: 1927), s. 143.]
- ↑ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 79.
- ↑ 2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016, s. 146 დაარქივებული 2019-03-06 საიტზე Wayback Machine. , ISBN 978-9941-9123-9-9