კენედის დოქტრინა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
აშშ-ის პრეზიდენტი ჯონ კენედი ხელს აწერს კომუნისტურ კუბაზე საზღვაო კარანტინი განწესებას კუბის კრიზისისას

კენედის დოქტრინააშშ-ის 35-ე პრეზიდენტის ჯონ კენედის პოლიტიკური ინიციატივები ლათინური ამერიკის ქვეყნების მიმართ 1961-1963 წლებში. კენედი ღიად უჭერდა მხარს კომინიზმის შეკავებას.

ინაგურაციის მიმართვა: „გადაიხადე ნებისმიერი ფასი, ატარე ნებისმიერი ტვირთი“[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ინაგურაცის მიმართვისას, 1961 წლის 20 იანვარს, პრეზიდენტმა კენედიმ ამერიკულ პუბლიკას წარუდგინა გეგმა, რომლითაც მომავალში მისი მთავრობა იხელმძღვანელებს. მიმართვაში ჯონ კენედიმ თქვა: „აცნობეთ ყველა ქვეყანა, კეთილის და ცუდის მოსურვეს, ჩვენ გადავიხდით ნებისმიერ ფასს, ვატარებთ ნებისმიერ ტვირთს, შევხვდებით ნებისმიერ გასაჭირს, დავეხმარებით ნებისმიერ მეგობარს, შევეწინააღმდეგებით ნებისმიერ მტერს, თავისუფლების გადარჩენის და წარმატების უზრუნველყოფის მიზნით“,1 მან ასევე პუბლიკას მოუწოდა „ადამიანის უდიდესი მტრების: ტირანიის, სიღარიბის, დაავადებების და ომის“ წინააღმდეგ ბრძოლაში დახმარებისაკენ.“1

ცივი ომის შეკავება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კენედის პრეზიდენტობისას მთავარი დაპირება იყო კომუნიზმის გავრცელების შეჩერება ნებისმიერ ფასად. ცივის ომის გარემოში, კენედის „მოწოდება სამხედრო სიძლიერისაკენ კომუნიზმთან ბრძოლაში ბალანსირებული იყო მომავალი განიარაღების და გლობალური თანამშრობლობის იმედებით“.2 სხვა ძირითადი თემა კენედის საგარეო პოლიტიკაში იყო რწმენა, რომ თუ აშშ-ს ჰქონდა შესაძლებლობა და ძალა ეკონტროლებინა მოვლენები საერთაშორისო სისტემაში, მაშინ ასეც უნდა მოქცეულიყვნენ. ეს იდეა კენედიმ გამოხატა მიმართვისას, როდესაც თქვა, „მსოფლიოს ისტორიაში მხოლოდ რამდენიმე თაობას ჰქონდა თავისუფლების საფრთხისგან დაცვის როლი, მე არ გავურბივარ ჩემს მოვალეობებს, მე მივესალმები მათ.“1

იტორიული წინაპერიოდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კენედის დოქტრინა იყო ჰარი ტრუმენის და დუაიტ ეიზენჰაუერის საგარეო პოლიტიკების გაფართოება. სამივე მათგანის საგარეო პოლიტიკა ორიენტირებული იყო „წითელ საფრთხეზე“ და კომუნიზმის გავრცელების ნებისმიერ ფასად შეჩერაბაზე აშშ-ის მიერ. ტრუმენის დოქტრინა ფოკუსირებული იყო კომუნიზმის გავრცელების შეჩერებაზე სხვა სახელმწიფოების დახმარების მეშვეობით.

ეიზენჰაუერის დოქტრინა კი ფოკუსირებული იყო ახლო აღმოსავლეთის და ლათინური ამერიკის ქვეყნების სამხედრო და ეკონომიკური დახმარებებით, ვაჭრობის ნაკადის გაზრდაზე. კენედის დოქტრინა მოიცავდა ყველაფერ ამას, მაგრამ ძირითადი აქცენტი ჰქონდა ლათინურ ამერიკაზე კუბის რევოლუციით შექმნილი საფრთხის შედეგად.

ალიანსი პროგრესისათვის[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ინაუგურაციის მიმართვაში ჯონ კენედი საუბრობს ალიანსზე პროგრესისათვის ლათინური ამერიკის ქვეყნებთან. ლათინური ამერიკის ქვეყნების დიპლომატებთან და აშშ-ის კონგრესთან გაკეთებულ „ალიანსი პროგრესისათვის“ მიმართვაში, 1961 წლის 13 მარტს, კენედიმ გააფართოვა ინაგურაციის მიმართვისას გაკეთებული დაპირებები. „მოვუწოდებ დასავლეთ ნახევარსფეროს ყველა ხალხს შეუერთდნენ ახალ ალიანსს პროგრესისათვის – alianza para el Progreso – უზარმაზარი თანამშრობლობა, შეუდარებელი მასშტაბით და კეთილშობილი მიზნით, რათა დაკმაყოფილდეს ამერიკელების ძირითადი მოთხოვნილებები სახლების, მიწის, ჯანმრთელობის და სკოლებისთვის.– techo, trabajo y tierra, salud y escuela.“3

სიტყვით გამოსვლისას კენედიმ დაადასტურა აშშ-ის დაპირება, რომ დაიცავდნენ ნებისმიერ სახელმწიფოს რომლის დამოუკიდებლობასაც საფრთხე დაემუქრებოდა, გასცა დაპირება გადაუდებელი სასურსათო პროგრამის გაფართოების და გაზრდის და გაჭირვებული სახელმწიფოების ეკონომიკური დახმარების შესახებ. ლათინური ამერიკის სახელმწიფოებს სთხოვა, გაევრცელებინათ სოციალური ცვლილებები მათ საზღვრებს შიგნით და ყველა ამერიკულ ქვეყანას მოუწოდა ეკონომიკური ინტეგრაციისაკენ. „ამ მიზნის მისაღწევად პოლიტიკურ თავისუფლებას თან უნდა მოჰყვეს მატერიალური პროგრესი. ჩვენი ალიანსი პროგრესისათვს არის თავისუფალი მთავრობების ალიანსი — და ის უნდა მუშაობდენ დასავლეთ ნახევარსფეროში ტირანიის აღმოფხვრაზე. მოგვეცით საშუალება გამოვხატოთ ჩვენი გასნაკუთრებული მეგობრობა კუბისა და დომინიკელთა რესპუბლიკის ხალხის მიმართ — და ვიმედოვნოთ რომ ისინი სულ მალე დაუბრუნდებიან თავისუფალი ადამიენების სამყაროს, ჩვენი ერთობლივი ძაალისხმევის დახმარებით.“3

დებატები აშშ-ის როლზე საერთაშორისო სისტემებში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბევრმა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა კენედის ინაგურაციაზე გამოსვლა და საგარეო პოლიტიკა რაც მან სიტყვით გამოსვლაში გამოხატა „აღწერს სანდო, რაციონალურ და წინდახედულ როლს ამერიკის შეერთებული შტატებისათვის მსოფლიო სცენაზე, არის ეს მონახაზი მოლაპარაკებების და მეგობრობის ერისა თუ რეცეპი დაუცველი გლობალიზაციის, კონფლიქტის გარდაუვალი ზრდის, შეიარეღების რბოლის გაძლიერების და აშშ-ის სხვა სახელმწიფოების საგარეო და საშინაო საქმეებში ჩარევის შეშფოთების მიზეზით.“4

აშკარაა რომ კენედი საკუთარი ადმინისტრაცისას საგარეო საქმეების ყველა ასპექტში ღრმად იყო ჩართული. უილიამ ავერელ ჰარიმენმა, რომელიც კენედის ადმინისტრაციაში რამდენიმე სფეროში მსახურობდა, თქვა „პრეზიდენტი კენედი იყო პირველი პრეზიდენტი, როგორც მე ვიცი, რომელიც საკუთარი თავის სახელმწიფო მდივანი იყო. ის უმკლავდებოდა საგარეო პოლიტიკის ყველა ასპექტს და იცოდა ყველაფერი რაც კი ხდებოდა.“5

გამოწვეული მოვლენები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მნიშვნელოვანი მოვლენები ჯონ კენედის ორეზიდენტობისას, რომლებმაც დაამტკიცეს კენედის ინიციატივები კომუნიზმის ლათინურ ამერიკაში გავრცელებასთან დაკავშირებით, არიან:6

  1. ღორების ყურის ოპერაცია, 1961 წლის 17 აპრილს. როდესაც იყო ფიდელ კასტროს კომუნისტური რეჟიმის დამხობის მცდელობა.
  2. ვიეტნამის ომში აშშ-ის ჩართულობის გაზრდა 1962 წელს, კაპიტალისტური სამხრეთ ვიეტნამის დახმარების მიზნით.
  3. კუბის კრიზისი 1962 წლის ოქტომბერში, სადაც აშშ-მ საზღვაო კარანტინი მოუწყო კუბას, მას შემდეგ რაც სსრკ-მ კუნძულზე საშუალო მოქმედების რადიუსის მქონე ბირთვული იარაღები განათავსა.
  4. ბირთვული გამოცდების აკრძალვის შეთანხმება 1963 წლის ივლისში, რომლის მიხედვითაც აიკრძალა ბირთვული იარაღების გამოცდები, ნაწილობრივ.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]