კატერინა ვიტალე
| კატერინა ვიტალე | |
|---|---|
| Caterina Vitale | |
 კატერინა ვიტალე — მალტის პირველი ქალი ფარმაცევტი | |
| დაბ. თარიღი | 1566 |
| დაბ. ადგილი | საბერძნეთი |
| გარდ. თარიღი | 1619 |
| გარდ. ადგილი | სირაკუზა, სიცილია |
| მოქალაქეობა | მალტა |
| საქმიანობა | ფარმაცევტი და ქიმიკოსი |
| მუშაობის ადგილი | იოანიტთა ორდენი, საკრა ინფერმერია |
| ალმა-მატერი | უცნობია |
| სამეცნიერო ხელმძღვანელი | არ ფიქსირდება |
| განთქმული მოსწავლეები | არ ფიქსირდება |
| სამეცნიერო ხარისხი | არ ფიქსირდება |
| სამეცნიერო წოდება | არ ფიქსირდება |
| ჯილდოები | არ ფიქსირდება |
| ცნობილია როგორც | მალტის პირველი ქალი ფარმაცევტი და ქიმიკოსი; იოანიტთა ორდენის ფარმაცევტი |
| სამეცნიერო სფერო | ქიმია, ფარმაკოლოგია |
კატერინა ვიტალე (იტალ. Caterina Vitale; დ.1566– გ.1619) იყო პირველი ქალი ფარმაცევტი და ქიმიკოსი მალტაზე და ასევე იოანიტთა ორდენის პირველი ქალი ფარმაცევტი.[1]
კატერინა წარმოშობით ბერძენი იყო.[2] ის მოზარდობის ასაკში დაქორწინდა ეტორე ვიტალეზე, რომელიც იოანიტთა ორდენის ფარმაცევტი იყო.[3] მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 1590 წელს, კატერინამ მემკვიდრეობით მიიღო მისი აფთიაქი და პასუხისმგებლობა იოანიტთა საკრა ინფერმერიის მედიკამენტებით მომარაგებაზე.
იგი წარმატებულ ბიზნესმენად ითვლებოდა, გახდა ძალიან მდიდარი და ცნობილია კარმელიტების კეთილისმყოფელად.
იმის გამო, რომ ქალი ფარმაცევტის პოზიცია იმ ეპოქისთვის უჩვეულო იყო, ვიტალე ძალიან წინააღმდეგობრივი ფიგურა გახდა და მის შესახებ გავრცელდა სხვადასხვა ლეგენდა, ცილისმწამებლური ჭორი და სკანდალური ბრალდებები; მას ბრალს სდებდნენ მეძავობაში, სასამართლო დავების ინიციირებასა და მონების მიმართ სადისტურ მოპყრობაში.
კატერინა ვიტალე გარდაიცვალა 1619 წელს, სირაკუზაში (სიცილია). მისი ცხედარი გადაასვენეს ვალეტაში და დაკრძალეს კარმელიტების ეკლესიაში.[4] ეკლესიაში შესასვლელთან მარჯვნივ და მარცხნივ განთავსებულია მისი საფლავის ქვა და კატერინა სკაპის საფლავის ქვა. სკაპი იყო ქალთა პირველი საავადმყოფოს დამაარსებელი მალტაზე.[5]
სიკვდილის შემდეგ კატერინა ვიტალემ თავისი ქონების ნაწილი, მათ შორის სელმუნის სასახლე, დაუტოვა ორგანიზაციას „მონტე დელა რედენციონე დელი სკიავი“, საქველმოქმედო ორგანიზაციას, რომელიც დაარსდა 1607 წელს დიდოსტატ ალოფ დე ვინაკურის მმართველობის დროს, მალტელი ტყვეების გამოსასყიდად.[6] მან ასევე დატოვა მემკვიდრეობა მალტის ორდენისთვის, კარმელიტებისთვის, ბერძნული ეკლესიისთვის და თავისი ძმისშვილისთვის, თუმცა არაფერს არ დაუტოვა საკუთარ ქალიშვილს.
დამატებითი ინფორმაცია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]კატერინა ვიტალეს ცხოვრების სხვა მხარეები ფართოდ არ არის ცნობილი, თუმცა მისი საქმიანობა სცდებოდა მხოლოდ ფარმაციას. მისი ქველმოქმედება, სოციალური პოზიცია და ურთიერთობა სამართლებრივ სისტემასთან საინტერესო შუქს ანათებს იმ ეპოქაზე.
იგი აქტიურად ეხმარებოდა კარმელიტებს არამარტო ფულადი შესაწირით, არამედ ორგანიზაციულადაც. ითვლება, რომ მისი დახმარებით დაარსდა მცირე საავადმყოფო ქალთა მოსავლელად ვალეტაში.[7]
მისი სახელი ასევე უკავშირდება რამდენიმე სამართლებრივ დავას. მისი მონები სამჯერ უჩივლებდნენ ინკვიზიციის სასამართლოში, მათ შორის ბრალდებებს შორის იყო ფიზიკური და სექსუალური ძალადობა, თუმცა არცერთ შემთხვევაში ის არ გასამართლებულა – ნაწილობრივ მისი ძალაუფლებისა და გავლენიანი კავშირების წყალობით.
მის ოჯახურ ცხოვრებაშიც დაძაბულობა შეიმჩნეოდა: ქალიშვილი იზაბელა თავდაპირველად მონაზვნად აღიკვეცა, თუმცა შემდეგ მონასტერი დატოვა და დაქორწინდა, რასაც კატერინა ეწინააღმდეგებოდა. ამ ფაქტის გამო მან ანდერძში ქალიშვილს არ დაუტოვა მემკვიდრეობა.[8]
მისი პიროვნება ხშირად განხილვის საგანი იყო მალტის საზოგადოების სხვადასხვა ფენაში. ერთის მხრივ, მას პატივს სცემდნენ როგორც მედიცინის სფეროში მოღვაწე ქალს, მეორეს მხრივ კი – ჭორები, რომლებსაც უკავშირებდნენ მეძავობასა და მონების წამებას, კვლავ რჩება ისტორიული დისკუსიების თემად.
შეფასება და მემკვიდრეობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მიუხედავად იმისა, რომ კატერინა ვიტალე თავისი დროის ერთ-ერთ ყველაზე წინააღმდეგობრივ ფიგურად ითვლებოდა, მისი როლი მალტის ისტორიულ და კულტურულ მემკვიდრეობაში მნიშვნელოვანია. მისი საქმიანობა არა მხოლოდ მედიცინის განვითარებაში, არამედ საზოგადოებრივ დისკურსში ქალთა როლის განსაზღვრაშიც შეიტანა წვლილი.
თანამედროვე ფემინისტურ და ისტორიულ კვლევებში ვიტალეს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც გამბედავ და დამოუკიდებელ ქალს, რომელმაც შეძლო თავის დროზე მამაკაცებით დომინირებულ საზოგადოებაში ადგილი მოეპოვებინა. მისი მაგალითი ხშირად განიხილება როგორც ადრეული პრეცედენტი ქალთა პროფესიულ თვითდამკვიდრებაში.[9]
დღეს, ვალეტაში მდებარე კარმელიტების ეკლესია, სადაც იგი დასაფლავებულია, მის მემორიალურ ადგილად ითვლება. მისი საქმიანობისა და მემკვიდრეობის უკეთ გასაცნობად მალტაში პერიოდულად ტარდება გამოფენები, საგანმანათლებლო ტურები და საჯარო ლექციები, მათ შორის ქიმიასა და ფარმაციის სფეროს სტუდენტებისთვის, რომლებსაც მისი ცხოვრება შთაგონებად ესახებათ.[10]
მედიაში წარმოჩენა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]კატერინა ვიტალეს ისტორია ბოლო წლებში უფრო აქტუალური გახდა მალტის მედიასა და კულტურულ სივრცეში. მისი ცხოვრება და კარიერა შთაგონების წყაროდ იქცა როგორც ისტორიკოსებისთვის, ისე ხელოვანებისთვის.
2020-იანი წლების დასაწყისში მალტაში დაიგეგმა დოკუმენტური ფილმის გადაღება, რომელიც სწორედ კატერინა ვიტალეს ცხოვრებას დაეთმობა, განსაკუთრებით ფოკუსირებული მის პროფესიულ გზაზე, სოციალურ ბრძოლასა და ეპოქის პოლიტიკურ და რელიგიურ კონტექსტზე.[11] მალტის სხვადასხვა მუზეუმებში განთავსდა დროებითი გამოფენები, რომელთაც მისი ფარმაცევტული საქმიანობა ეძღვნებოდა. სპეციალურად ახალგაზრდებისთვის დაიგეგმა საგანმანათლებლო პროგრამები, რომლებიც მიზნად ისახავს ვიტალეს მაგალითზე წარსულში ქალთა როლის გააზრებას მეცნიერებაში და ბიზნესში.
სოციალურ ქსელებსა და ბლოგებში ის ხშირი განხილვის საგანი გახდა, განსაკუთრებით ფემინისტურ მოძრაობებში, სადაც მას ასახიერებენ როგორც ერთ-ერთ პირველ მაგალითს, ვინც საზოგადოებრივ წნეხს არ დაემორჩილა და საკუთარი გზა წარმატებით განვლო.
იხილეთ აგრეთვე
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]დამატებითი საკითხავი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ „'Sex In the City' tour: The knights and their ladies of the night“. The Malta Independent. 25 მარტი 2007. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 დეკემბერი 2016.
- ↑ Hoe, Susanna (2016). „Valletta“, Malta: Women, History, Books and Places. ოქსფორდი: Women's History Press (a division of Holo Books), გვ. 368–369. ISBN 9780957215351. OCLC 931704918.
- ↑ Meet the authors of the secret 'histories' toasting Giovanni Bonello in Merlin's festschrift. ციტირების თარიღი: 17 სექტემბერი 2020
- ↑ Cassar Pullicino, Joseph (ოქტომბერი–დეკემბერი 1949). „The Order of St. John in Maltese folk-memory“ (PDF). Scientia. 15 (4): 151. დაარქივებულია ორიგინალიდან (PDF) — 17 აპრილი 2016.
- ↑ Caterina Scappi and her revolutionary hospital for women who were incurable. ციტირების თარიღი: 22 სექტემბერი 2020
- ↑ Farrugia, Melanie. Selmun Palace – Outside. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 მარტი 2020.Velde, François. Heraldic Tour of Malta (2) – Other Depictions of Grand Magistral Arms (7 ივნისი 2002). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 1 მარტი 2020.
- ↑ Maltese Herstory: Malta’s first she-chemist was a rich, promiscuous slave owner. ციტირების თარიღი: 2025-04-10
- ↑ The nuns who lived off the proceeds of prostitution. ციტირების თარიღი: 2025-04-10
- ↑ The Knights and Their Ladies of the Night. ციტირების თარიღი: 2025-04-10
- ↑ Malta's pioneering female pharmacist remembered. ციტირების თარიღი: 2025-04-10
- ↑ Caterina Vitale: A woman ahead of her time. ციტირების თარიღი: 2025-04-10[მკვდარი ბმული]