კარლოს ენრიკე დიას დე ლეონი
| კარლოს ენრიკე დიას დე ლეონი | |
|---|---|
 | |
| დაბადების თარიღი | 15 აპრილი, 1915 |
| დაბადების ადგილი | გვატემალა |
| გარდაცვალების თარიღი | 2014 |
| მოქალაქეობა |
 გვატემალა |
კარლოს ენრიკე დიას დე ლეონი (დ. 15 აპრილი, 1915 — გ. 2014) — გვატემალის დროებითი პრეზიდენტი 1954 წლის 27 ივნისიდან 29 ივნისამდე.[1] იგი ჩაანაცვლა სამხედრო ხუნტამ ელფეგო მონსონის ხელმძღვანელობით. მანამდე კარლოს ენრიკე დიასი მსახურობდა გვატემალის შეიარაღებული ძალების უფროსად პრეზიდენტ ხაკობო არბენსის დროს.[2]
ადრეული კარიერა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]დიასი და არბენსი დამეგობრდნენ ჯერ კიდევ სამხედრო აკადემიაში სწავლისას.[3] დიასი მსახურობდა გვატემალის არმიაში და საბოლოოდ პოლკოვნიკის წოდებას მიაღწია.[1] არბენსი და დიასი მეგობრებად დარჩნენ მას შემდეგაც, რაც არბენსი 1951 წელს პრეზიდენტი გახდა,[3] და დიასი მისი შეიარაღებული ძალების უფროსად დაინიშნა.[1] 1954 წელს CIA-მ (აშშ-ის ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო) გააძლიერა ოპერაციები არბენსის მთავრობის წინააღმდეგ. ამ ფაზაში განხორციელდა დიასის მოქრთამვის მცდელობა: მას შესთავაზეს 200,000 აშშ დოლარი არბენსის წინააღმდეგ მოქმედებისთვის. მან უარი თქვა, სავარაუდოდ იმის გამო, რომ შეთავაზება გაკეთდა მაშინ, როდესაც იგი კარაკასში იმყოფებოდა თავის საყვარელთან ერთად.[4]
1954 წლის გვატემალის გადატრიალება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1954 წლის 18 ივნისს კარლოს კასტილიო არმასი შეიჭრა გვატემალაში გვატემალელი დევნილების მცირე ძალებით, რაც იყო აშშ-ის CIA-ს ოპერაცია PBSUCCESS-ის ნაწილი არბენსის დასამხობად.[5] ინტერვენციას თან ახლდა ინტენსიური ფსიქოლოგიური ომის კამპანია, რომელიც კასტილიო არმასის გამარჯვებას გარდაუვალ ფაქტად წარმოაჩენდა, რათა არბენსი გადადგომაზე ეიძულებინათ.[6] არბენსის თავდაპირველი განზრახვა იყო მოეგერიებინა ინტერვენცია მოსახლეობის, მუშათა მილიციისა და არმიის შეიარაღების გზით. თუმცა, დიასმა, როგორც შეიარაღებული ძალების უფროსმა, აცნობა არბენსს, რომ სამოქალაქო პირების შეიარაღება არმიაში არაპოპულარული იქნებოდა და რომ „არმია თავის მოვალეობას შეასრულებდა“.[7]
ამ რჩევის გამო, არევალომ ნაცვლად ამისა სთხოვა დიასს შეერჩია ოფიცრები კონტრშეტევის სათავეში ჩასადგომად. დიასმა აირჩია ოფიცერთა კორპუსი, რომლებიც ცნობილნი იყვნენ როგორც პატიოსანი და პრეზიდენტის ერთგული ადამიანები.[7] არბენსი ასევე ცდილობდა დიპლომატიური მეთოდების გამოყენებას ინტერვენციის შესაჩერებლად.[7] საკაპას მახლობლად, 30 გვატემალელი ჯარისკაცის მცირე გარნიზონმა დაამარცხა ამბოხებულთა 180-კაციანი ძალა, რამაც არბენსს დააჯერა, რომ სამხედრო გამარჯვება შესაძლებელი იყო.[7] თუმცა, სინამდვილეში, აშშ-ის ინტერვენციის საფრთხემ და CIA-ს მიერ გამოყენებულმა ფსიქოლოგიურმა ომმა არმია დემორალიზებული და ბრძოლისუუნარო დატოვა.[8][9] არბენსს სხვადასხვა გზით აცნობეს არმიის უარზე ებრძოლა და 25 ივნისს მან გადაწყვიტა დედაქალაქის სამოქალაქო მოსახლეობის შეიარაღება. დიასი დათანხმდა თანამშრომლობაზე პროფკავშირების ლიდერებთან ერთად, მაგრამ იარაღის ასაღებად მოხალისეები არ გამოჩნდნენ.[10] ამის დანახვაზე დიასმა უკან დაიხია და დაიწყო მოლაპარაკებები სხვა სამხედრო ლიდერებთან, მათ შორის ელფეგო მონსონთან და ხოსე ანგელ სანჩესთან, ძალაუფლების ხელში ჩაგდებაზე.[11] 26 ივნისს დიასმა უთხრა არბენსს, რომ სცადა იარაღის დარიგება, მაგრამ არ ჰქონდა ქვედანაყოფების მეთაურების მხარდაჭერა.[12] შეთქმულები ესაუბრნენ აშშ-ის ელჩს, ჯონ პერიფოის, რომელიც დათანხმდა კასტილიო არმასთან დაკავშირებას საომარი მოქმედებების შესაწყვეტად: დიასს და მის მოკავშირეებს თავად არ სურდათ კასტილიო არმასთან საქმის დაჭერა. პერიფოიმ მათგან შეიტყო, რომ ისინი ძალაუფლების ხელში ჩაგდებას 27 ივნისს გეგმავდნენ.[11]
პრეზიდენტობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1954 წლის 27 ივნისს ხაკობო არბენსი შეხვდა დიასს და აცნობა, რომ გადადგებოდა.[2] ისტორიკოსთა ნაწილი ვარაუდობს, რომ პერიფოის წაქეზებით დიასმა რეალურად დაარწმუნა არბენსი გადამდგარიყო,[11] სხვები კი მიიჩნევენ, რომ დიასმა არბენსს მაღალი რანგის ოფიცრების ულტიმატუმი წარუდგინა.[13] ისტორიკოსმა ჯიმ ჰენდიმ აღნიშნა, რომ არბენსმა დიასს პირობა ჩამოართვა გვატემალის რევოლუციის რეფორმების დაცვაზე; მიუხედავად ამისა, მისი გადადგომა პრაქტიკული თვალსაზრისით რევოლუციის დასასრულს ნიშნავდა.[14] არბენსმა პოსტი დატოვა საღამოს 8 საათზე, მას შემდეგ რაც ჩაწერა გამოსამშვიდობებელი სიტყვა, რომელიც რადიოთი ერთი საათის შემდეგ გადაიცა.[15] დაუყოვნებლივ ამის შემდეგ, დიასმა გააკეთა განცხადება, რომ იგი პრეზიდენტობას გვატემალის რევოლუციის სახელით იბარებდა და განაცხადა, რომ გვატემალის არმია კვლავ იბრძოლებდა კასტილიო არმასის ინტერვენციის წინააღმდეგ.[16] მიუხედავად ამისა, დიასმა გასცა ბრძანება ოპერაციების დაწყების შესახებ ცნობილი კომუნისტების წინააღმდეგ ჯერ კიდევ ძალაუფლების ოფიციალურად მიღებამდე.[17] სამხედრო ხუნტა შედგებოდა კარლოს ენრიკე დიასისგან, პოლკოვნიკ ელფეგო მონსონისა და პოლკოვნიკ ხოსე ანგელ სანჩესისგან.[18][2]
აშშ-ის ელჩი ჯონ პერიფოი აქეზებდა დიასს მიეღო არბენსის გადადგომა და დაჰპირდა კასტილიო არმასთან დაკავშირებას ცეცხლის შესაწყვეტად.[2] თუმცა, იგი არ ელოდა, რომ დიასი, რომელიც კვლავ უჭერდა მხარს გვატემალის რევოლუციას, ჩამოაყალიბებდა ხუნტას და ბრძოლას გააგრძელებდა.[2] ამ მოქმედებამ იგი ალენ დალესის (CIA-ს დირექტორი) და ჯონ ფოსტერ დალესის (აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი) სამიზნედ აქცია, რომლებმაც გადაწყვიტეს, რომ პრეზიდენტად „უკეთესი“ სამხედრო ოფიცერი სჭირდებოდათ.[2][19]
რამდენიმე საათის შემდეგ, პერიფოიმ აცნობა დიასს, რომ იგი უნდა გადამდგარიყო; CIA-ს ოფიცრის თქმით, ეს იმიტომ მოხდა, რომ იგი „არ იყო ხელსაყრელი ამერიკის საგარეო პოლიტიკისთვის“.[20][21] მოწმეებმა მოგვიანებით განაცხადეს, რომ დიასის გადაყენება მოხდა დილის 4 საათზე მისსავე სახლში.[22] თვითმხილველების თქმით, პერიფოი შეხვედრაზე იარაღით (მხარზე დასამაგრებელი ბუდით) გამოცხადდა.[2] პერიფოიმ მკაცრად გააკრიტიკა დიასი იმის გამო, რომ მან არბენსს საშუალება მისცა თავის გამოსვლაში შეერთებული შტატები გაეკრიტიკებინა. ამავე დროს, აშშ-ის მიერ მომზადებულმა პილოტმა დაბომბა გვატემალის არმიის მთავარი დენთის საწყობი დიასის დასაშინებლად.[23] მოგვიანებით დიასმა თქვა, რომ პერიფოიმ მას გადასცა სახელების სია და ამტკიცებდა, რომ სიაში მყოფი ყველა პირი კომუნისტი იყო და მოითხოვა მათი დახვრეტა მომდევნო დღეს. დიასმა უარი თქვა, რამაც კიდევ უფრო გაანაწყენა პერიფოი.[24] შეხვედრაზე გაკიცხვის შემდეგ, მან უთხრა პერიფოის, რომ გადადგებოდა. მონსონი შევიდა ოთახში და გამოაცხადა, რომ იგი აყალიბებდა ახალ ხუნტას.[22] ჟურნალმა Life-მა აღწერა მონსონი, როგორც პირი, რომელსაც დიასზე „უფრო შთამბეჭდავი ანტიკომუნისტური წარსული“ ჰქონდა.[25]
იხილეთ აგრეთვე
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 3 Lentz, Harris M. (2014) Heads of States and Governments Since 1945. Routledge, გვ. 342–343. ISBN 978-1-134-26490-2.
- 1 2 3 4 5 6 7 Immerman 1982, p. 174.
- 1 2 Cullather 2006, p. 20.
- ↑ Cullather 2006, p. 69.
- ↑ Cullather 2006, pp. 87–89.
- ↑ Immerman 1982, p. 165.
- 1 2 3 4 Gleijeses 1992, pp. 320–323.
- ↑ Gleijeses 1992, pp. 326–335.
- ↑ Cullather 2006, p. 97.
- ↑ Cullather 2006, p. 100.
- 1 2 3 Cullather 2006, p. 101.
- ↑ Schlesinger & Kinzer 1999, p. 190.
- ↑ Schlesinger & Kinzer 1999, p. 194.
- ↑ Handy, Jim (October 1989). „"A Sea of Indians": Ethnic Conflict and the Guatemalan Revolution, 1944–1952“. The Americas. 46 (2): 189–204. doi:10.2307/1007082. JSTOR 1007082. S2CID 147239113.
- ↑ Gleijeses 1992, pp. 345–349.
- ↑ Cullather 2006, pp. 102–105.
- ↑ Schlesinger & Kinzer 1999, p. 197.
- ↑ McCleary 1999, p. 237.
- ↑ Cullather 2006, p. 102.
- ↑ Gleijeses 1992, pp. 354–357.
- ↑ Schlesinger & Kinzer 1999, p. 206.
- 1 2 Blasier, Cole (1985) The Hovering Giant (Revised Edition): U.S. Responses to Revolutionary Change in Latin America, 1910–1985. University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-7431-4.
- ↑ Immerman 1982, p. 175.
- ↑ Schlesinger & Kinzer 1999, pp. 207–208.
- ↑ „The End Of a Twelve Day Civil War“. Life. 37 (2): 21–22. 12 June 1954. ციტირების თარიღი: 3 January 2017.