იუფიმია ჰეინსი
| იუფიმია ჰეინსი | |
|---|---|
| ინგლ. Euphemia Haynes | |
 | |
| დაბ. თარიღი | 11 სექტემბერი, 1890[1] |
| დაბ. ადგილი | ვაშინგტონი |
| გარდ. თარიღი | 25 მაისი, 1980 (89 წლის) |
| გარდ. ადგილი | ვაშინგტონი[2] |
| დასაფლავებულია | Gate of Heaven Cemetery[3] |
| მოქალაქეობა |
 აშშ |
| ეროვნება | აფრო-ამერიკელები[4] [4] |
| საქმიანობა | მათემატიკოსი და პედაგოგი |
| მუშაობის ადგილი | District of Columbia Public Schools[2] და Normal School for Colored Girls[2] |
| ალმა-მატერი | ჩიკაგოს უნივერსიტეტი[2] , The Catholic University of America[5] , სმითის კოლეჯი[2] , M Street High School[2] , Normal School for Colored Girls[2] და University of the District of Columbia |
| მეუღლე | Harold A. Haynes[2] |
| მამა | William S. Lofton |
| ჯილდოები | Pro Ecclesia et Pontifice[2] |
მართა იუფიმია ლოფტონ ჰეინსი (ინგლ. Martha Euphemia Lofton Haynes; დ. 11 სექტემბერი, 1890, ვაშინგტონი — გ. 25 ივლისი, 1980, იქვე) — ამერიკელი მათემატიკოსი და პედაგოგი. ის იყო პირველი აფრო-ამერიკელი ქალი, რომელმაც მათემატიკის დოქტორის ხარისხი 1943 წელს მიიღო.
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]იუფიმია ლოფტონი იყო სტომატოლოგისა და ფინანსისტის, უილიამ ს. ლოფტონისა და საბავშვო ბაღის მასწავლებლის, ლავინია დეი ლოფტონის, ერთადერთი ქალიშვილი. მან 1907 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა, სადაც თავისი კლასის საუკეთესო კურსდამთავრებული იყო. 1909 წელს იუფიმიამ წარჩინებით დაამთავრა ფერადკანიანი გოგონების სკოლა. 1914 წელს მან სმიტის კოლეჯში მათემატიკისა (და ფსიქოლოგიის) ბაკალავრის ხარისხი მიიღო. 1917 წელს იგი დაქორწინდა მასწავლებელ ჰაროლდ აპო ჰეინსზე. 1930 წელს მან ჯერ ჩიკაგოს უნივერსიტეტში მიიღო განათლების მაგისტრის ხარისხი, შემდეგ კი 1943 წელს — ამერიკის კათოლიკურ უნივერსიტეტში მიიღო დოქტორის ხარისხი.
ჰეინსმა ძალიან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა კოლუმბიის ოლქის საგანმანათლებლო სისტემაში. იგი 47 წლის განმავლობაში ასწავლიდა ვაშინგტონის საჯარო სკოლებში და 1966 წელს გახდა პირველი ქალი, რომელიც კოლუმბიის ოლქის განათლების საბჭოს თავმჯდომარე იყო, სადაც 1967 წლამდე მუშაობდა. კოლუმბიის ოლქის განათლების საბჭოში ყოფნისას, იგი იყო „სასწავლო სისტემის“ ღია კრიტიკოსი, რომელიც, მისი მტკიცებით, დისკრიმინაციას უწევდა აფროამერიკელი სტუდენტების მიმართ, რადგან მათ ისეთ სასწავლებლებში ანაწილებდა, რომლებიც მათ კოლეჯისთვის მოუმზადებელს ხდიდა. ამ ნაშრომმა წვლილი შეიტანა საქმეში „ჰობსონი ჰანსენის წინააღმდეგ“ (1967), რამაც კოლუმბიის ოლქში სასკოლო სისტემის დასრულება გამოიწვია. ის პირველ კლასში ასწავლიდა გარისონისა და გარფილდის საშუალო სკოლებში და მათემატიკას არმსტრონგის საშუალო სკოლაში. იყო დანბარის საშუალო სკოლაში მათემატიკის კათედრის გამგე. ჰეინსი მათემატიკის პროფესორი იყო კოლუმბიის ოლქის უნივერსიტეტში, სადაც ხელმძღვანელობდა მათემატიკისა და ბიზნეს განათლების დეპარტამენტს, რომელიც მან დააარსა და აფროამერიკელი მასწავლებლების მომზადებას მიუძღვნა.
1959 წელს მან დატოვა საჯარო სკოლების სისტემა და დააარსა მათემატიკის დეპარტამენტი კოლუმბიის ოლქის უნივერსიტეტში. ის ასევე ხანდახან ნახევარ განაკვეთზე ასწავლიდა ჰოვარდის უნივერსიტეტში. ჰეინსი მრავალ საზოგადოებრივ საქმიანობაში იყო ჩართული. იგი იყო კათოლიკე ქალთა არქიეპარქიის საბჭოს პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, ფიდესის სამეზობლო სახლის საკონსულტაციო საბჭოს თავმჯდომარე, საერთაშორისო სოციალური კეთილდღეობის კომიტეტი, ეროვნული სოციალური კეთილდღეობის ასამბლეის აღმასრულებელი კომიტეტი, კოლუმბიის ოლქის ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის საბჭოს მდივანი და აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი, გაერთიანებული სამსახურის ორგანიზაციის ადგილობრივი და ეროვნული კომიტეტები, ასევე ქრისტიანებისა და ებრაელების ეროვნული კონფერენციის, ვაშინგტონის კათოლიკური რასობრივი საბჭოს, ეროვნული ურბანული ლიგის, NAACP-ის, ქალთა ამომრჩეველთა ლიგის და უნივერსიტეტის ქალთა ამერიკული ასოციაციის წევრი.
პაპმა იოანე XXIII-მ ჰეინსს 1959 წელს მიანიჭა პაპის საპატიო ჯილდო Pro Ecclesia et Pontifice. 1998 წელს იგი მეცნიერების განვითარების ამერიკული ასოციაციის წევრად დასახელდა.
იუფიმია ჰეინსი გარდაიცვალა 1980 წლის 25 ივლისს, მშობლიურ ქალაქ ვაშინგტონში. მან დააარსა ნდობის ფონდი პროფესორის თანამდებობის დასაფინანსებლად და სტუდენტური სესხების ფონდი განათლების სკოლაში, რისთვისაც კათოლიკურ უნივერსიტეტს 700,000 აშშ დოლარი გადასცა.
ხსოვნა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]2004 წელს ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში, ე. ლ. ჰეინსის სახელობის საჯარო ჩარტერულ სკოლას მისი სახელი მიენიჭა. ამერიკის კათოლიკურმა უნივერსიტეტმა დააარსა იუფიმია ლოფტონ ჰეინსის ჯილდო, რათა აღიაროს მათემატიკის ბაკალავრიატის გამორჩეული სტუდენტები, რომლებმაც გამოავლინეს გამორჩეული მიღწევები და პერსპექტივები მათემატიკის შესწავლაში.
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ჰეინსი.[6]
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Family papers held at the Catholic University of America
- Biography (with multiple photos) by Susan Kelly, Carly Sinners, Katherine Zoroufy: Euphemia Lofton Haynes: Bringing Education Closer to the "Goal of Perfection"
- იუფიმია ჰეინსი — მათემატიკური გენეალოგია
- Williams, Scott W.. (1 July 2001) Martha Euphemia Lofton Haynes, first African American woman mathematician. Mathematicians of the African diaspora. ციტირების თარიღი: 21 May 2014.
- Martha Euphemia Lofton-Haynes: Mathematician, Educator, and Mentor
- Robin Weatherl, Euphemia L. Haynes, Leading the Way for Women in Mathematics, The Young Women's Online Journal of Teaching and Learning Mathematics
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Gregersen E. Encyclopædia Britannica
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 MacTutor History of Mathematics archive — 1994.
- ↑ Find a Grave — 1996.
- ↑ 4.0 4.1 BlackPast.org — 2004.
- ↑ https://www.agnesscott.edu/lriddle/women/granvill.htm
- ↑ საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Haynes
