იუოზას ნაუიალისი
| იუოზას ნაუიალისი | |
|---|---|
| Juozas Naujalis | |
 | |
| ბიოგრაფია | |
| დაბ. თარიღი | 9 აპრილი, 1869 |
| დაბ. ადგილი | რაუდონდვარისი, რუსეთის იმპერია |
| გარდ. თარიღი | 9 სექტემბერი, 1934 |
| გარდ. ადგილი | კაუნასი, ლიეტუვა |
| დასაფლავებულია | Petrašiūnai Cemetery |
| საქმიანობა | ორგანისტი, კომპოზიტორი, პედაგიგი |
| ინსტრუმენტ(ებ)ი | ორგანი |
| იუოზას ნაუიალისი ვიკისაწყობში | |
იუოზას ნაუიალის (ლიეტ. Juozas Naujalis; 9 აპრილი, 1869, რაუდონდვარისი, რუსეთის იმპერია — 9 სექტემბერი, 1934, კაუნასი, ლიეტუვა) — ლიეტუველი ორგანისტი, კომპოზიტორი, პედაგოგი და გუნდის დირიჟორი.[1]
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ადრეული წლები და განათლება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]პირველი მუსიკალური ცოდნა მიიღო ადგილობრივი ორგანისტი კ. სტანკევიჩიუსისგან. 1884–1889 წლებში ვარშავის მუსიკალურ ინსტიტუტში სწავლობდა ორგანზე დაკვრას ი. სლივინსკისთან, ხოლო კომპოზიციას — ზ. ნოსკოვსკისთან. 1890 წელს მუშაობდა ორგანისტად და ხელმძღვანელობდა გუნდს ვაბალნინკაში, 1891 წელს კნიაზ ბ. ოგინსკის მოწვევით გადავიდა რიეტავაში.
კაუნასში მოღვაწეობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1892 წლიდან იყო კაუნასის არქიკათედრალის ორგანისტი და გუნდის ხელმძღვანელი. 1892 წელს კაუნასში დააარსა კერძო ორგანისტთა კურსები და მრავალი წლების განმავლობაში ხელმძღვანელობდა მათ, ამზადებდა ორგანისტებსა და გუნდის დირიჟორებს. კურსები დაამთავრეს ცნობილმა მუსიკოსებმა სტასის შიმკუსმა, იულიუს შტარკამ, ალექსანდრე კაჩანაუსკასმა და მრავალმა სხვა ორგანისტმა და გუნდის დირიჟორმა. 1894 წელს მუსიკალური ცოდნა ღრმავდა გერმანიაში, რეგენსბურგის უმაღლეს საეკლესიო მუსიკალურ სკოლაში ფ. ჰაბერლისა და სხვა პედაგოგებთან. კაუნასში დაბრუნების შემდეგ არა მხოლოდ მუშაობდა კაუნასის კათედრალის ორგანისტად და გუნდის ხელმძღვანელად, ასევე ჟემაიტიის მღვდელთა სემინარიის ქორალისა და გუნდის პროფესორად.[2]
საეკლესიო მუსიკის რეფორმა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ჟემაიტიის ეპისკოპოს მეჩისლავ პალიულიონისმა მას ანდო საეკლესიო მუსიკის რეფორმის განხორციელება. ეს სამუშაო ნაუიალისმა დაიწყო მღვდელთა სემინარიაში, სადაც პრაქტიკულად გააცნო მომავალ მღვდლებს გრიგორიანული გალობა და საეკლესიო პოლიფონიური მუსიკა. რეორგანიზაცია გაუკეთა არქიკათედრალის გუნდს — ქალთა ხმების ნაცვლად მოიწვია ბიჭების. გუნდმა დაიწყო ჯ. პალესტრინას, ორლანდო დი ლასოს და სხვა ცნობილი კომპოზიტორების რელიგიური მუსიკის ნაწარმოებების შესრულება. მისი ზრუნვით ლიტვის მრევლების ორგანისტები უფრო აქტიურად დაინტერესდნენ საეკლესიო მუსიკის პროპაგანდით, მღვდლებმა დაიწყეს თავიანთი ორგანისტების გაგზავნა ნაუიალისის ორგანისტთა კურსებზე, რომლებიც 1897 წლიდან გადაიქცა ნამდვილ ორგანისტთა სკოლად. 1913 წელს კურსები ლეგალიზებული იქნა.[3]
კულტურული მოღვაწეობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1899 წელს ნაუიალისმა კაუნასში ორგანიზება გაუწია საიდუმლო „დაინოს“ გუნდს, რომელიც შემდგომ გადაიქცა „დაინოს“ საზოგადოებად. გუნდი რენდავდა მაისურ ღონისძიებებსა და საიდუმლო ლიტვურ საღამოებს-კონცერტებს. 1905 წელს ნაუიალისმა კაუნასში დააარსა პირველი ლიტვური წიგნის მაღაზია (მუშაობდა 1912 წლამდე), 1908 წელს შექმნა ბავშვთა საზოგადოება და იონას კუმეჩიუსთან, იონას გარალევიჩიუსთან ერთად — წმინდა გრიგორის ორგანისტთა საზოგადოება. თანამშრომლობდა პრესასთან, ხელს აწერდა ფსევდონიმით „სენის ვარგონინინკას“ (მოხუცი ორგანისტი). 1909–1911 წლებში გამოსცემდა პირველ ლიტვურ მუსიკალურ გამოცემას „ვარგონინინკას“, ხოლო 1913–1914 წლებში — კალენდარს. ამ გამოცემებს არა მხოლოდ რედაქტირებდა, არამედ წერდა სტატიებს, რეცენზიებსა და მუსიკალურ მიმოხილვებს.
შემოქმედებითი მოღვაწეობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1919 წელს დააარსა კერძო მუსიკალური სკოლა, რომელიც 1920 წელს ხელისუფლების მფლობელობაში გადავიდა. 1927 წლამდე იყო ამ სკოლის დირექტორი და ლექტორი, 1933 წლიდან — კაუნასის კონსერვატორიის პროფესორი, ასწავლიდა ლიტურგიკას, ქორალსა და ორგანს. 1924 წელს იყო პირველი ყოვლისლიტვური სიმღერისა ზეიმის ორგანიზატორი და მთავარი დირიჟორი, 1928 და 1930 წლებში — ყოვლისლიტვური სიმღერისა ზეიმების დირიჟორი. როგორც ვირტუოზი ორგანისტი, ბევრს კონცერტობდა კაუნასში, ხოლო 1922 წელს ვიოლინისტ მეჩისლავ ლეშკევიჩიუსთან ერთად — აშშ-შიც: ბოსტონში, ბრუკლინში, დეტროიტში, ჩიკაგოში, კლივლენდში, პიტსბურგში და სხვაგან.
შემოქმედება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ნაუიალის არის პროფესიონალური ლიტვური მუსიკის ინიციატორი. მისი შემოქმედებითი მემკვიდრეობა შედგება დაახლოებით 200 სხვადასხვა ჟანრის ნაწარმოებისგან. ეს არის 13 ღვთისმსახურება, დაახლოებით 20 მოტეტი, ბევრი გალობა, ნაღები ჰარმონიზებული და ორიგინალური სიმღერები გუნდებისთვის, სიმფონიური პოემა „შემოდგომა“, პიესა „ოცნება“ სტრიქონული კვარტეტისთვის, ტრიო, პრელუდიები, ფუგები, კანტატები და სხვა. ნაწარმოებების დიდი ნაწილი შექმნილია მაირონისის სიტყვებზე: „ლიეტუვა ბრანგი“, „პავასარის“, „ვასაროს ნაკტის“, „იაუნიმო გიესმე“. ხალხური სიმღერების მიხედვით: „ანტ კალნო კარკლაის სიუბავო“, „ოი ჟიბა ჟიბურელის“, „სიუნტე მანე მოტინელე“. „Missa pro defunctis“-ისთვის ს. მონიუშკოს კონკურსზე მიიღო პირველი პრემია. მისი სიმღერები „დიევას მუსუ პრიეგლაუდა“, „გალობა მალდა უჟ ტევინე“, „სიმღერები დაინუ დაინელეს“, „იაუნიმო გიესმე“, „ლიეტუვა ბრანგი“ ღებულობდა აშშ-სა და კანადის ლიტველთა სიმღერის ზეიმებზე ჩიკაგოსა და ტორონტოში, მათ მთელი ლიტვა მღერის.
პირადი ცხოვრება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]დაქორწინდა კნიაზის წარმომავლობის პოლონელ მონიკა კრიტზე. ჰყავდა ხუთი შვილი: ზიგმა, იუოზა, იადვიგა, ტადა, ზოფია.
გარდაცვალება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]იუოზას ნაუიალის გარდაიცვალა 1934 წლის 9 სექტემბერს კაუნასში. მას ლიტველ მუსიკოსთაგან პირველს 1933 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება.
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Ona Narbutienė, Juozas Naujalis, Visuotinė lietuvių enciklopedija, 2022-04-11. Nuoroda tikrinta 2023-02-11.
- ↑ http://www.muziejai.lt/kaunas/naujalio_muziejus.htm
- ↑ Julita Gabriūnė. Žymiausi Lietuvos istorijoje biržiečiai gimtinėje vis dar laukia pelnytos pagarbos