ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
Oxygen480-mimetypes-signature.svg ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს იაკობ მახარაძე.

გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ ერთი კვირის განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.


თარგის ჩასმის თარიღი: 2021-09-8.


მიმდინარეობს სტატიის აქტიური დამუშავება.


მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}

ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი
შეიქმნა 1 ივლისი, 1917
ტიპი სამეცნიერო დაწესებულება
შტაბ-ბინა თბილისი
მდებარეობა საქართველო
დირექტორი გიორგი ჭეიშვილი
ქვეყანა საქართველო
ყოფილი სახელი კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიური ინსტიტუტი
კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტი
ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტი
ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი
http://institutehist.ucoz.net/

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი — სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი საქართველოში.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიური ინსტიტუტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიკო მარმა თბილისში მეცნიერებათა აკადემიის შექმნის პროექტი ჯერ კიდევ 1906 წელს შეადგინა, მაგრამ იმ დროისთვის პროექტი ვერ განხორციელდა. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ინსტიტუტის დაარსების იდეა რეალური გახდა. იმავე წლის 6 ივნისს რუსეთის განათლების სამინისტრომ კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიური ინსტიტუტის წესდება და დროებითი შტატები დაამტკიცა. ინსტიტუტის დაარსების ოფიციალურ თარიღად 1917 წლის 1-ლი ივლისი ითვლება.[1]

კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიური ინსტიტუტის მთავარი დანიშნულება კავკასიისა და მონათესავე ხალხების (ახლო აღმოსავლეთის მოსახლეობა) ენის, ისტორიისა და ყოფა-ცხოვრების შესწავლა, კავკასიიმცოდნეობასთან დაკავშირებული დისციპლინების განვითარება და კავკასიის მატერიალური და არამატერიალური კულტურის ნიმუშების დაცვა იყო.[2]

1917 წლის 6 სექტემბერს, წესდების შესაბამისად, ინსტიტუტის ნამდვილ წევრებად ექვთიმე თაყაიშვილი და გიორგი ჩუბინაშვილი, ხოლო ადიუნქტებად (უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად) დიმიტრი გორდეევი და სირაკან ტიგრანიანი აირჩიეს. ერთი წლით სწავლული მდივნის მოვალეობას ალექსანდრე შჩეპოტიევი ასრულებდა, შემდეგ კი დიმიტრი გორდეევი.

1917 წლის დეკემბერში სამეცნიერო საბჭოს დადგენილებით, 45 მეცნიერს ინსტიტუტის დაარსების შესახებ შეტყობინებები დაუგზავნეს და მათ საქმიანობაში წევრი-თანამშრომლის სტატუსით ჩართვა სთხოვეს. ადრესატებს შორის იყვნენ: ივანე ჯავახიშვილი, კორნელი კეკელიძე, პავლე ინგოროყვა, იუსტინე აბულაძე, ივანე ორბელი, ვუკოლ ბერიძე, ლეონ მელიქსეთ-ბეგი და სხვ. თუმცა მიმართვას მხოლოდ 9 მეცნიერი გამოეხმაურა.[1]

1919 წელს გიორგი ჩუბინაშვილმა წნორისა და ატენის (ნაწილობრივ) გეგმები შეადგინა. ექვთიმე თაყაიშვილმა დასავლეთ საქართველოში ქუთაისისა და რაჭის ეკლესია-მონასტრები მოიარა და საეკლესიო ნივთები აღწერა. დიმიტრი გორდეევი კი ერთ თვეს სამეგრელოში მუშაობდა. ამავე წელს რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიამ ინსტიტუტში ქართულ ხელნაწერებზე სამუშოდ პროფესორი რობერტ ბლეიკი მოავლინა.[1]

1922-1931 წლებში ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელთა რიცხვი 7-ს არ აღემატებოდა. 1921 წელს ექვთიმე თაყაიშვილი საქართველოდან საფრანგეთში გატანილ განძს მცველად გაჰყვა და ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაც დატოვა.[3] 1924 წელს ინსტიტუტი გიორგი ჩუბინაშვილმაც დატოვა. სხვადასვა დროს ინსტიტუტში მუშაობა დაიწყეს: სარგის კაკაბაძემ (1922), მ. პოლიევქტოვმა და ლეონ მელიქსეთ-ბეგმა (1924), ვლადიმერ ფუთურიძემ და ვერა ბარდაველიძემ (1930). 1924 წელს ინსტიტუტის სააპტიო წევრად ვ. ბარტოლდი აირჩიეს.[1]

1928 წელს სარგის კაკაბაძის ხელმძღვანელობით ინსტიტუტში თბილისისა და მცხეთის და მათი რაიონების შემსწავლელი კომისია შეიქმნა, რომელმაც სიონის, ანჩისხატის, ვანქისა და სხვ. ეკლესიები გამოიკვლია.[1]

ინსტიტუტის პირველი პერიოდული ორგანო „Известия Кавказского историко-археологического института в Тифлисе“ 1923 წლიდან, ხოლო მეორე „Бюллетень Кавказского историко-археологического института в Тифлисе“ 1928 წლიდან გამოდიოდა.[1]

ექსპედიციები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიური ინსტიტუტის საქმიანობაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა სამეცნიერო ექსპედიციებს ისტორიული ძეგლების შესასწავლად. 1917 წლის ზაფხულში ნიკო მარის ინიციატივით, ექსპედიციები მოეწყო ლაზეთსა და მესხეთში. ლაზეთში თვენახევრის მანძილზე იოსებ ყიფშიძემ იმოგზაურა და ჭანური ტექსტები შეკრიბა,[4] რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1937 წელს „ენიმკის მოამბეში“ გამოაქვეყნდა.[5] მესხეთში დავით ყიფშიძემ, ს. ლომიამ და დიმიტრი გორდეევმა იმოგზაურეს. დავით ყიფშიძემ ვარძიის დიდი ტაძრის ფრესკები, ხოლო დიმიტრი გორდეევმა საფარის, ჭულისა და ზარზმის ტაძრების კედლის მხატვრობა შეისწავლა. ინსტიტუტის ორგანიზებით, სამეცნიერო ექსპედიციები მოეწყო ლორეს პროვინციაში, გორში, წილკანსა და საგურამოში, ასევე დასავლეთ საქართველოს რეგიონებში. ეთნოგრაფიული ექსპედიცია მოეწყო აფხაზეთში.[1]

კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1931 წელს კავკასიის ისტორიულ-არქეოლოგიურ ინსტიტუტს ბუნებისმეტყველების განყოფილება დაემატა და „სსრ კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტი“ ეწოდა. ინსტიტუტში საბუნებისმეტყველო და საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილებები შეიქმნა. ეს უკანასკნელი თავის მხრივ ორ სექტორად: მეტყველების კულტურის (ენა, ლიტერატურა, ფოლკლორი, ტოპონიმიკა) და ისტორიის, ეკონომიკისა და მატერიალური კულტურის სექტორებად გაიყო.[1]

1930-იან წლებში ინსტიტუტის სახელწოდების ცვლილებასთან ერთად სტრუქტურული ცვლილებებიც განხორციელდა. ინსტიტუტში უფროსი სპეციალისტის, მეცნიერი სპეციალისტისა და სხვადასხვა თანრიგის მეცნიერ-თანამშრომელთა თანამდებობები ჩამოყალიბდა. ამავე პერიოდში ინსტიტუტს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულებიც შეუერთდნენ. 1930 წლიდან ინსტიტუში მუშაობდნენ: გიორგი ნიორაძე, ვლადიმერი ფუთურიძე, ვერა ბარდაველიძე, მიხეილ პოლიევქტოვი; 1934 წლიდან: გიორგი ხაჭაპურიძე, კარპეზ დონდუა, გრიგოლ ნათაძე, შალვა ამირანაშვილი, ნიკოლოზ ბერძენიშვილი,[6] სერგი ჟღენტი, გიორგი წერეთელი,[7] მაკარ ხუბუა; 1935 წლიდან: სიმონ ჯანაშია,[8] რუსუდან ხარაძე, აკაკი შანიძე,[9], გიორგი ჩიტაია,[10] გიორგი ახვლედიანი.[11][1]

1930-იან წლებში ინსტიტუტში ასპირანტურის განყოფილება შეიქმნა, რომლის პირველი გამოშვება 1934 წელს მოეწყო. იმავე წლის 20 დეკემბერს ნიკო მარი გარდაიცვალა. მომდევნო წლის დასაწყისში ინსტიტუტს მისი სახელი ეწოდა. 1934 წელს ინსტიტუტში ისტორიისა და მატერიალური კულტურის და ლიტერატურისა და ენის სექტორები ამოქმედდა, მომდევნო წელს ― ახლო აღმოსავლეთისა და ეთნოგრაფიის სექტორები, ხოლო 1936 წელს ― საქართველოს ისტორიის სექტორი, რომელშიც თავდაპირველად მხოლოდ სამი მეცნიერი მუშაობდა: ივანე ჯავახიშვილი, სიმონ ჯანაშია და ნიკო ბერძენიშვილი.[1]

1936 წლის 25 მარტს ინსტიტუტში 8 სექტორი ჩამოყალიბდა: ამიერკავკასიის ხალხთა ისტორიის, ამიერკავკასიის ხალხთა ენების, ეთნოგრაფიისა და არქეოლოგიის, საქართველოს ისტორიის, ქართული ლიტერატურის, ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნების, გეოგრაფიის სექტორები და ნიკო მარის სახელობის კაბინეტი.[1]

1935-1936 წლებში ინსტიტუტს დანიშნულებისა და მიმართულების შესაბამისად, სახელი რამდენჯერმე შეეცვალა. 1936 წლის 27 თებერვალს, საკავშირო მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის პრეზიდიუმის დადგენილებით, მას „აკადემიკოს ნიკო მარის სახელობის ამიერკავკასიის ხალხთა ისტორიის, მატერიალური კულტურის, ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტი“ ეწოდა. იმავე წლის ივლისში ინსტიტუტის სახელწოდებაში მცირე ცვლილებები შევიდა და საბოლოოდ, მას „აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტი“ (შემოკლებით „ენიმკი“) ეწოდა. იმავე წელს ინსტიტუტის დირექტორად სიმონ ჯანაშია დაინიშნა,[8] ხოლო მუდმივ მეცნიერ-კონსულტანტად ― ივანე ჯავახიშვილი.[6][1]

ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სტრუქტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აკადემიკოს ნიკო მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტი მიხეილ ლერმონტოვის ქუჩაზე, N3 სახლში იყო განთავსებული. ვლადიმერ მაჭავარიანის შეფასებით, „ენიმკის“ „სულიერი მეთაური ივანე ჯავახიშვილი იყო, ხოლო საქმის უშუალო წარმმართველი ― სიმონ ჯანაშია“.[12]

1936 წელს საქართველოს მთავრობის დადგენილებით, საქართველოს სსრ განათლების სახალხო კომისარიატთან არსებული არქეოლოგიური და ანთროპოლოგიური ინსტიტუტები გაუქმდა და „ენიმკის“ ეთნოგრაფიისა და არქეოლოგიის სექტორს შეუერთდა, ხოლო სატერმინოლოგიო კომიტეტი ინსტიტუტში სამეცნიერო ტერმინოლოგიის განყოფილებად ჩამოყალიბდა, რომლის ხელმძღვანელადაც ვუკოლ ბერიძე დაინიშნა.[13] არქეოლოგიის, ანთროპოლოგიისა და ეთნოგრაფიის სექტორის ხელმძღვანელად გიორგი ნიორაძე, ხოლო ანთროპოლოგიის სექტორის ხელმძღვანელად ალექსანდრე ნათიშვილი დაინიშნა. „ენიმკის“ ქართული ლიტერატურის სექტორი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან არსებულ შოთა რუსთაველის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტს გადაეცა.[14]

1937 წელს ინსტიტუტის სექტორებად დაყოფა გაუქმდა და განყოფილებები ჩამოყალიბდა. ამიერკავკასიის ხალხთა ისტორიისა და საქართველოს ისტორიის სექტორები ისტორიის განყოფილებაში გაერთიანდა, რომლის ხელმძღვანელადაც სიმონ ჯანაშია დაინიშნა, 1939 წლიდან კი, ნიკოლოზ ბერძენიშვილი.[6] 1938 წელს ანთროპოლოგიის სექცია დაიხურა, ხოლო ეთნოგრაფიის სექცია ცალკე განყოფილებად ჩამოყალიბდა. მომდევნო წელს ფილოლოგიის განყოფილება შეიქმნა, ლექსიკოლოგიისა და მეცნიერული ტერმინოლოგიის განყოფილებები გაერთიანდა და ორი კაბინეტის ბაზაზე ზოგადი ენათმეცნიერების განყოფილება შეიქმნა.[14]

1940 წლისთვის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტში ცხრა განყოფილება ფუნქციონირებდა:

  1. ქართველურ ენათა განყოფილება (ხელმძღვანელი აკაკი შანიძე)[9]
  2. კავკასიურ ენათა განყოფილება (ხელ. არნოლდ ჩიქობავა)[15]
  3. ლექსიკოლოგიისა და ტერმინოლოგიის განყოფილება (ხელ. ვუკოლ ბერიძე)[13]
  4. ისტორიის განყოფილება (ხელ. სიმონ ჯანაშია,[8] 1939 წლიდან ― ნიკო ბერძენიშვილი)[6]
  5. ეთნოგრაფიის განყოფილება (ხელ. გიორგი ჩიტაია)[10]
  6. არქეოლოგიის განყოფილება (ხელ. გიორგი ნიორაძე)
  7. ახლო აღმოსავლეთის ენათა განყოფილება (ხელ. გიორგი წერეთელი)[7]
  8. ზოგადი ენათმეცნიერების განყოფილება (ხელ. გიორგი ახვლედიანი)[11]
  9. ფილოლოგიის განყოფილება (ხელ. აკაკი შანიძე, 1940 წლიდან ― სიმონ ყაუხჩიშვილი)

1939 წლის 7 ნოემბერს „ენიმკის“ სამეცნიერო საბჭოს საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციების მიღებისა და სამეცნიერო ხარისხის მინიჭების უფლება მიეცა. მომდევნო წლის 29 დეკემბერს დისერტაცია დაიცვა ეთნოგრაფიის განყოფილების უმცროსმა მეცნიერ-თანამშრომელმა ალექსი რობაქიძემ. ეს ინსტიტუტში დაცული პირველი დისერტაცია იყო.[14]

სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ისტორიის დარგში ინსტიტუტის კვლევა-ძიებაში წამყვანი ადგილი ეკავა საქართველოს ძველი პერიოდისა და ფეოდალური ხანის საკვანძო საკითხებს, ქართველურ ტომთა წარმომავლობასა და განსახლების სივრცეს, საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ისტორიას, საქართველოსა და კავკასიის, საქართველოსა და ახლო აღმოსავლეთის ურთიერთობებს და ა.შ. სამეცნიერო კვლევა-ძიება ქართული და უცხოური წყაროების მოძიებაზე, დამუშავებასა და გამოცემაზე იყო მიმართული.

1939 წელს XIII-XVIII საუკუნის საქართველოს ისტორიის საკითხებზე მონოგრაფიული გამოკვლევა გამოსცეს ივანე ჯავახიშვილმა და ნიკო ბერძენიშვილმა, მომდევნო წელს კი, მათი და სიმონ ჯანაშიას ავტორობით, საქართველოს ისტორიის სახელმძღვანელო გამოიცა.ე.[14]

არქეოლოგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

არქეოლოგიის დარგში ინსტიტუტის საქმიანობაში წამყვანი ადგილი ეკავა საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში სისტემატური არქეოლოგიური გათხრების ჩატარებას, მოპოვებული მასალების დამუშავებასა და გამოქვეყნებას. ივანე ჯავახიშვილი არქეოლოგიური სამუშაოების გეგმაზომიერად წარმართვას მოითხოვდა.[16]

„ენიმკის“ მეცნიერ-თანამშრომელთა ხელმძღვანელობით არქეოლოგიური ექსპედიციები მოეწყო: არხილოსკალოში (1937), კასპში (1937),[17] ღებში (1938),[18] დაბლაგომში (1936), ბოლნისში (1936), ალაზნის ველზე, საფარლოს მახლობლად (1937), სოფელ ოდიშში (1937), კოლხეთის დაბლობზე, სოფელ დიდ განთიადში, ძირულას ხეობაში (1939), ჩხოროწყუში (1939), სამშვილდეში (1939). განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო 1937 წელს არმაზისხევის შესართავთან მცხეთის სისტემატური შესწავლის დაწყება.[2]

ეთნოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეთნოგრაფიის დარგში ინსტიტუტის საქმიანობაში სისტემატური სახე მიეცა საველე ეთნოგრაფიულ სამუშაოებს, მოპოვებული მასალების დამუშავებასა და გამოქვეყნებას. 1937 წელს, გიორგი ჩიტაიას ხელმძღვანელობით, ეთნოგრაფიის განყოფილებამ კომპლექსური ექსპედიცია მოაწყო იმერეთში, ბაღდათის რაიონში, თელავის რაიონსა და ზემო სვანეთში.[17] 1939 წელს ეთნოგრაფიული ექსპედიციები მოეწყო რაჭაში, თიანეთში, პირიქითა ხევსურეთში, ქიზიყში, ფშავში, პატარა ლიახვისა და მეჯუდის ხეობებში.[19]

ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის არსებობის პერიოდში ქართველმა ეთნოგრაფებმა გამოაქვეყნეს მონოგრაფიები და ეთნოგრაფიული ნაშრომები: „ქართული ხალხური ორნამენტი I: ხევსურული“,[20]„სხვანურ ხალხურ დღეობათა კალენდარი I: ახალწლის ციკლი“,[21] „დიდი ოჯახის გადმონაშთები სვანეთში“,[22] „კოლექტიური ნადირობის გადმონაშთები რაჭაში“,[23]„აღმოსავლეთ საქართველოს ქართველი მთიელების სასულიერო ტექსტები“[24] და ა.შ. ინსტიტუტის საქმიანობის შედეგად გამოიცა საქართველოს ისტორიის ქართული ძეგლები, საქართველოს ისტორიის უცხოური წყაროები და სხვ.[14]

ინსტიტუტში ორი პერიოდული ორგანო დაარსდა: „აკად. ნ. მარის სახელობის ენის ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის მოამბე“ („ენიმკის მოამბე“), რომლის 14 ნომერიც 1937-1944 წლებში გამოიცა. ამავე პერიოდში დაიბეჭდა „მასალები საქართველოს და კავკასიის ეთნოგრაფიისთვის“, 23 ნომერი, 1938-1940 წლებში კი, „მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისთვის“, 6 ნომერი.[14]

1941 წლის 8 მაისს, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ბრძანებით, აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტი ენისა და ისტორიის ინსტიტუტებად გაიყო. ორად გაყოფის შემდეგ, 1943 წლამდე სიმონ ჯანაშია ერთდროულად იყო ორივე ინსტიტუტის დირექტორი, ხოლო 1947 წლამდე, გარდაცვალებამდე მხოლოდ ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორად დარჩა.[8]

ისტორიის ინსტიტუტი მეორე მსოფლიო ომის დროს[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მეორე მსოფლიო ომის ინსტიტუტში სამეცნიერო-პოპულარული ნაწარმოებების ორი სერია: „ქართველი ხალხის ბრძოლა უცხოელ დამპყრობთა წინააღმდეგ“ და „წითელარმიელის ბიბლიოთეკა“ შეიქმნა. ამ სერიების ფარგლებში გამოიცა ნიკო ბერძენიშვილის „თათართა ბატონობის ხანა“ (1941),[25] სიმონ ჯანაშიას „ქართლის ცხოვრების ძველი და ახალი ფურცლები“ (1942)[26] ვალერიან გაბაშვილის „თათართა შემოსევები საქართველოში: ბაგრატ V და გიორგი VI“ (1943),[27] მამია დუმბაძის „გენერალი ივანე ანდრონიკაშვილი“[28] (1943), შოთა მესხიას „ერთი ფურცელი ქართველთა გმირული წარსულიდან“[29] და სხვ.

ქართული და უცხოური საისტორიო წყაროების მეცნიერულ-კრიტიკული შესწავლა და გამოსაცემად მომზადება ფილოლოგიის განყოფილებას ევალებოდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სიმონ ყაუხჩიშვილის რედაქციით გამოიცა „ანასეული ქართლის ცხოვრება“.[30] განყოფილებაში ინტენსიური მუშაობა მიმდინარეობდა საქართველოს შესახებ სპარსული წყაროების თარგმნასა და გამოქვეყნებაში.შეცდომა ციტირებაში დამხურავი ტეგი </ref> დაკარგულია; $2

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 თოფურიძე, ქ. მიქელაძე, თ. ითონიშვილი, ვ. ჟორდანია, ო., ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი, თბილისი: „მეცნიერება“, 1988. — გვ. 7-19, ISBN 5-520-00575-3.
  2. 2.0 2.1 ჯანაშია, ს. (1944). მოკლე ანგარიში აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის და მისი სამეცნიერო საბჭოს მუშაობისა, 1936-1941 წწ.. აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის მოამბე XIV. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა. გვ. 375-397.
  3. გოგილაშვილი, ვ. კვაჭაძე, ც. (2010). ექვთიმე თაყაიშვილი: ბიობიბლიოგრაფია. თბილისი: ეროვნული სამეცნიერო ბიბლიოთეკა. ISBN 978-9941-0-1791-9. გვ. 43.
  4. დანელია, კ. (1985). იოსებ ყიფშიძე: ცხოვრება და მეცნიერული მემკვიდრეობა. თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა. გვ. 41-44.
  5. ყიფშიძე, ი. (1937). საანგარიშო მოხსენება ჭანეთში საენათმეცნიერო მივლინებისა 1917 წლის ზაფხულს. აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის მოამბე. I. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა. გვ. 145-177.
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 ბარკავა, მ. დოლიძე, ე., ნიკოლოზ ბერძენიშვილი: ბიობიბლიოგრაფია, თბილისი: „მეცნიერება“, 1981. — გვ. 8.
  7. 7.0 7.1 ბარკავა, მ. ბაღათურია, ნ., გიორგი წერეთელი: ბიობიბლიოგრაფია, თბილისი: „მეცნიერება“, 1986. — გვ. 6, 26.
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 შეცდომა ციტირებაში არასწორი ტეგი <ref>; სქოლიოსათვის ჯანაშია არ არის მითითებული ტექსტი; $2
  9. 9.0 9.1 გოგილაშვილი, ვ. ჩხიკვიშვილი, ნ., აკაკი შანიძე: ბიობიბლიოგრაფია, თბილისი: „მეცნიერება“, 1977. — გვ. 57.
  10. 10.0 10.1 გოგილაშვილი, ვ. დოლიძე, ე., გიორგი ჩიტაია: ბიობიბლიოგრაფია, თბილისი: ეროვნული სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, 2010. — გვ. 11, 34, ISBN 978-9941-0-2926-4.
  11. 11.0 11.1 ბარკავა, მ. დოლიძე, ე., გიორგი ახვლედიანი: ბიობიბლიოგრაფია, თბილისი: „მეცნიერება“, 1978. — გვ. 39-40.
  12. მაჭავარიანი, ვ. (1976). დიდი ადამიანის ახლოს. მნათობი. N10. თბილისი: საქართველოს ცენტრალური კომიტეტის გამომცემლობა. გვ. 134-137.
  13. 13.0 13.1 ბარკავა, მ. კვაჭაძე, ც., ვუკოლ ბერიძე: ბიობიბლიოგრაფია, თბილისი: „მეცნიერება“, 2006. — გვ. 13, ISBN 999407-67-10-9.
  14. 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 თოფურიძე, ქ. მიქელაძე, თ. ითონიშვილი, ვ. ჟორდანია, ო., ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი, თბილისი: „მეცნიერება“, 1988. — გვ. 20-37, ISBN 5-520-00575-3.
  15. ბარკავა, მ. გვერდწითელი, ქ., არნოლდ ჩიქობავა: ბიობიბლიოგრაფია, თბილისი: „მეცნიერება“, 1979. — გვ. 52.
  16. ლორთქიფანიძე, ო. (1976). არქეოლოგია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ინსტიტუტში. ცისკარი. N8. თბილისი: საქართველოს ალკკ ცენტრალური კომიტეტისა და მწერალთა კავშირის ორგანო. ISSN 0132-6023. გვ. 127-134.
  17. 17.0 17.1 ჯანაშია, ს. (რედ.). (1937). აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის მოამბე II-3. ტფილისი: სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის გამომცემლობა. გვ. 361-362.
  18. ჯანაშია, ს. (რედ.). (1939). აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის მოამბე IV-3. ტფილისი: სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის გამომცემლობა. გვ. 345-361.
  19. ჩიტაია, გ. (რედ.). (1941). აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის მოამბე, XI. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა.
  20. ბარდაველიძე, ვ. ჩიტაია, გ. (1939). ქართული ხალხური ორნამენტი. 1: ხევსურული. ტფილისი: სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის გამომცემლობა.
  21. ბარდაველიძე, ვ. (1939). სვანურ ხალხურ დღეობათა კალენდარი I: ახალწლის ციკლი. ტფილისი: სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის გამომცემლობა.
  22. ხარაძე, რ. (1939). დიდი ოჯახის გადმონაშთები სვანეთში. ტფილისი: სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის გამომცემლობა.
  23. რობაქიძე, ა. (1941). კოლექტიური ნადირობის გადმონაშთები რაჭაში. ტფილისი: სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის გამომცემლობა.
  24. ბარდაველიძე, ვ. (1938). აღმოსავლეთ საქართველოს ქართველი მთიელების სასულიერო ტექსტები. ტფილისი: სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის გამომცემლობა.
  25. ბერძენიშვილი, ნ. (1941). თათართა ბატონობის ხანა. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა.
  26. ჯანაშია, ს. (1942). ქართლის ცხოვრების ძველი და ახალი ფურცლები. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა
  27. გაბაშვილი, ვ. (1943). თათართა შემოსევები საქართველოში: ბაგრატ V და გიორგი VI. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა.
  28. დუმბაძე, მ. (1943). გენერალი ივანე ანდრონიკაშვილი. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა.
  29. მესხია, შ. (1943). ერთი ფურცელი ქართველთა გმირული წარსულიდან: ლუარსაბ I და სიმონ I. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა.
  30. ყაუხჩიშვილი, ს. (1942). ქართლის ცხოვრება: ანა დედოფლისეული ნუსხა. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა.