ინგუშური ენა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ინგუშური ენა
ГIалгIай мотт
გავრცელებულია რუსეთის დროშა რუსეთი
ინგუშეთის დროშა ინგუშეთი
მოლაპარაკეთა რაოდენობა 405 ათასი
ლინგვისტური კლასიფიკაცია იბერიულ-კავკასიური ენები
დამწერლობის სისტემა კირილური დამწერლობა
ენის კოდები ISO 639-1: —
ISO 639-2: inh
ISO 639-3: inh
რუკა
მოლაპარაკეთა არეალი

მოლაპარაკეთა არეალი

ვიკისივრცე
ენის თარგი {{Lang-inh}}

Wikipedia-logo.png ვიკისივრცეში არის ვიკიპედიაინგუშური ენა

ინგუშური ენა (ინგშ. ГIалгIай мотт) — იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახის, ნახურ-დაღესტნურ ენათა ნახური ჯგუფის, ვაინახური ქვეჯგუფის ენა. მასზე 405 ათასი კაცი ლაპარაკობს რუსეთში (ინგუშეთი) და [1], უზბეკეთში[2]. საკუთარი ორიგინალური დამწერლობა ენას არ გააჩნია, იყენებს ანბან კირილიცას. რუსულთან ერთად გააჩნია ოფიციალური ენის სტატუსი ინგუშეთის რესპუბლიკაში.

ინგუშურ ენას ენათესავება ჩეჩნური ენა, რომელთანაც საერთო დიალექტი ქისტურიც გააჩნია, ასევე ახლოს დგას საქართველოში მოლაპარაკე ბაცბების ბაცბურ ენასთან[3].

ინგუშური ანბანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

XX საუკუნის დასაწყისში ინგუშურ ენას გააჩნდა არაბულზე დაფუძნებული დამწერლობა. 1917 წლის მესამე რუსული (ოქტომბრის) რევოლუციის შემდეგ არაბული ლათინურმა შეცვალა, ხოლო 1938 წელს ლათნური რუსულმა კირილიცამ შეცვალა.

1924 წლის დასაწყისის ინგუშური ანბანი[4]: A a, Á á, Ä ä, B b, C c, Č č, D d, E e, É é, F f, G g, H h, Ꜧ ꜧ, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, Ó ó, Ö ö, Ô ô, P p, Q q, R r, S s, Š š, T t, U u, Ú ú, Ü ü, V v, W w, X x, X́ x́, Y y, Z z, Ž ž, Ch ch, Čh čh, Gh gh, Kh kh, Ph ph, Qh qh, Th th.

ინგუშური ანბანი 1924 წლის მიწურულს [5]: A a, Æ æ, Ä ä, B b, C c, Č č, D d, E e, F f, G g, H h, Ꜧ ꜧ, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, Ö ö, P p, Q q, R r, S s, Š š, T t, U u, V v, X x, X́ x́, Y y, Z z, Ž ž, Ch ch, Čh čh, Gh gh, Kh kh, Ph ph, Qh qh, Th th.

1928 წლის ინგუშური ანბანი[6]: A a, Æ æ, Ä ä, B b, C c, Č č, D d, E e, F f, G g, H h, Ꜧ ꜧ, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ņ ņ, O o, Ö ö, P p, Q q, R r, S s, Š š, T t, U u, Ü ü, V v, X x, X́ x́, Y y, Z z, Ž ž, Ch ch, Čh čh, Gh gh, Kh kh, Ph ph, Qh qh, Th th.

1948 წელს ინგუშური ანბანი შეიცვალა კირილიცით.

თანამედროვე ინგუშური ანბანი[7]

А а Аь аь Б б В в Г г ГI гI Д д Е е
Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Кх кх Къ къ
КI кI Л л М м Н н О о П п ПI пI Р р
С с Т т ТI тI У у Ф ф Х х Хь хь ХI хI
Ц ц ЦI цI Ч ч ЧI чI Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы
Ь ь Э э Ю ю Я я Яь яь I

ანბანების შესაბამისობის ტაბულა[8]

კირილიცა ლათინური კირილიცა ლათინური კირილიცა ლათინური კირილიცა ლათინური
а a й j р r ч č
аь ä к k с s чI čh
б b кх q т t ш š
в v къ qh тI th щ -
г g кI kh у u ъ '
гI gh л l ф f ы -
д d м m х x ь -
е je, e н n хь э e
ж ž о o хI h ю ju
з z п p ц c я ja
и i пI ph цI ch I y

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Всероссийская перепись населения
  2. Ethonologue
  3. მ. ქურდიანი, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების საფუძვლები“, თსუ, 2007
  4. Serdalo. 8 марта 1924
  5. Serdælo. 11 декабря 1926
  6. Мальсагов, З. Культурная работа в Чечне и Ингушетии в связи с унификацией алфавитов. Владикавказ, 1928
  7. ГIалгIай-эрсий дошлорг (Ингушско-русский словарь). Нальчик, 2009. ISBN 978-5-88195-965-4
  8. Serdalo. 6 июля 1938