ივან მინატი

ივან მინატი
Ivan Minatti
დაბადების თარიღი	22 მარტი, 1924 სლოვენსკე-კონიცე
გარდაცვალების თარიღი	9 ივნისი, 2012 სლოვენია
ეროვნება	სლოვენიელი
მოქალაქეობა	სლოვენია
განათლება	ლიუბლიანას უნივერსიტეტი
საქმიანობა	პოეტი, მთარგმნელი, რედაქტორი
ჯილდოები	პრეშერენის ფონდის ჯილდო, „სოვრის“ ჯილდო, ვერონიკას ჯილდო

ივან მინატი (სლოვენ. . Ivan Minatti, დ. 22 მარტი, 1924, სლოვენსკე-კონიცე — გ. 9 ივნისი, 2012, სლოვენია) — სლოვენიელი პოეტი, მთარგმნელი, რედაქტორი და აკადემიკოსი. მინატი მიეკუთვნება პოეტთა თაობას, რომელმაც წერა დაიწყო ომის დროს და შემდეგ გააგრძელა ომისშემდგომი ლიტერატურა. მინატის ლექსები ძირითადად მოგვითხრობენ გაუცხოებულ ადამიანზე, რომელიც თავშესაფარს ბუნებაში პოულობს. დიდი წარმატება მოუტანა მას ლექსმა „ვიღაც უნდა გიყვარდეს“, რომელიც გამოაქვეყნა ამავე სახელწოდების კრებულში 1963 წელს .

ცხოვრება

ივან მინატი დაიბადა სლოვენსკე-კონიცეში. 5 წლის ასაკში მისი ოჯახი გადავიდა სლოვენი-გრადეცში, ხოლო 10 წლის ასაკში - ლიუბლიანაში. 1943 წელს დაამთავრა გიმნაზია ლიუბლიანაში და დაიწყო მედიცინის შესწავლა. ომის დროს შეუერთდა პარტიზანებს. ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ბრძოლაში მონაწილეობდა 1944 წლიდან და იყო ასეულისა და ბატალიონის კომისარი იანკო პრემრლ-ვოიკოს სახელობის მე-16 ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ბრიგადაში, 1946 წელს კი დემობილიზებულ იქნა . განთავისუფლების შემდეგ ლიუბლიანის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე სწავლობდა სლავისტიკას და 1952 წელს დაამთავრა სწავლა. 1947 წლიდან იყო გამომცემლობა „მლადინსკა კნიიგას“ რედაქტორი, სადაც მუშაობდა პენსიაზე გასვლამდე 1984 წელს. 1987 წლიდან იყო სლოვენიის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, ხოლო 1991 წლიდან - ნამდვილი წევრი. მისი მეორე მეუღლე იყო სლოვენიელი პოეტი და მწერალი ლოიზკა შპაცაპანი.

შემოქმედება

მინატი სლოვენიელ პოეტთა პირველი ომისშემდგომი თაობის წარმომადგენელია. ლექსებს წერდა ჯერ კიდევ გიმნაზიაში და აქვეყნებდა ხელნაწერ ალმანახში „უტრინკი“, რომელსაც გამოსცემდა თანაკლასელთა ჯგუფი, შემდეგ კი ჟურნალში „უმეტნოსტ“, რომლის გამომცემელი იყო მიჰა მალეში. ომის დროს აქვეყნებდა პარტიზანულ გამოცემებში, მოგვიანებით კი თანამშრომლობდა ისეთ გამოცემებთან, როგორიცაა „სლოვენსკი ზბორნიკი“, „ნოვი სვეტი“, „მლადინსკა რევიია“, „სლოვენსკი პოროჩევალეცი“, „ნოვა ობზორია“, „სოდობნოსტი“, „პიონირსკი ლისტი“ და სხვა. ბევრს თარგმნიდა, ძირითადად პოეზიას. მინატის პოეზია თარგმნილია მრავალ ენაზე. წიგნის სახით გამოცემულია რჩეული ლექსები სერბულ, მაკედონურ, ალბანურ და ჩეხურ ენებზე. მისი ლირიკა ძირითადად პირადულია, განწყობისეული და ემოციური - ინტიმისტური. მისი სტილი იმპრესიონისტული, ნეორომანტიკულია, მიმართულია ასევე ექსპრესიონიზმისკენ. მის ლექსებში ჭარბობს თავისუფალი ლექსი. კრიტიკოსები თავდაპირველად საყვედურობდნენ ნაკლებ მებრძოლურობას, რადგან იმდროინდელი საომარი პერიოდისთვის დამახასიათებელი იყო უფრო მებრძოლი ლექსები. მისი ლექსები თავდაპირველად ხშირად იყო მწუხარე, ასახავდა შფოთვას, მარტოობას, ეჭვს, გაურკვევლობას, მელანქოლიას და პესიმიზმს, მოგვიანებით კი დაიწყო უფრო ინტიმისტური ლირიკის შექმნა და ამგვარად, საზოგადოებასა და პოეზიაზე წერასთან ერთად, უმღეროდა სიყვარულსა და ბუნებას.

პოეტური კრებულები

„როგორც ვიცოდე, ვიმღერებდი“ „გზიდან“ (1947) „და გაზაფხული მოვა“ (1955) „ვიღაც უნდა გიყვარდეს“ (1963, 1981)

რჩეული კრებულები ახალი ლექსების დამატებით

„ქარი მღერის“ (1963) „განუცდელის ტკივილი“ (1964, 1970, 1994) „ყველაფერი გარბის ღრუბლებთან და ფრინველებთან ერთად“ (1966) „ლექსები“ (1971, 1977, 1980, 2001) „სახე“ (1972) „როცა წყნარი და კეთილი ვიქნები“ (1973) „ლექსები“ (1977) - მენარტთან და კრაკართან ერთად „ვუსმენ სიჩუმეს ჩემში“ (1984) „დახურული ქუთუთოების ქვეშ, რჩეული ლექსები“ (1999) „მინატი - რჩეული ლირიკა“ (2004) „ვიღაც უნდა გიყვარდეს“ (2024)

ნაწარმოებები ახალგაზრდებისთვის

დაწერა რამდენიმე ლექსი ბავშვებისთვის, რომლებიც გამოქვეყნდა ისეთ ჟურნალებში, როგორიცაა „ციციბანი“, „პიონირი“ და „კურირჩეკი“. ეს ლექსებია: „რუხი ღრუბლები - წვეროსანი კაცუნები“; „გაზარდე თავთავი!“; „დილა“; „რა გვენაღვლება შემოდგომის?“; „ლექსი“; „კნუტი და ზღარბუნა“; „ლექსი ბებერ ფუტკარზე“; „დათვი, ღორი და მელია“; „ჰოი-ჰეი!“; „პიონერი ტონჩეკი“; „რა არის კალათში?“; „საოცარი საჩუქარი“; „ჩუმად, სულ ჩუმად...“; „ჭრიჭინა!“; „ნუ ფიქრობ ჩემზე, ჩვენზე“; „სულელი - მეფე“; „ბორცვზე დგას ხე“; „ქარავანი“; „ჩალის კონები გახმა...“; „მყუდრო, მარტოსული არის სამყარო“; „კურირჩეკი“; „წერილი ტრნოვოს ტყიდან“; „უსათაურო“. ასევე დაწერა თოჯინების პიესა „ჩალის ხარი“ (1951).

თარგმანები

ცნობილია მრავალი თარგმანით, როგორიცაა: ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერი: „პატარა პრინცი“; „მშვენიერი ვასილიცა“; „ბოშური პოეზია“; „თანამედროვე მაკედონური პოეზია“; „ისტრიული ლექსები“; კოჩო რაცინი: „რჩეული ლექსები“; ელჟბიეტა: „ტომი და მაშა“. მისი მრავალი ნაწარმოები თარგმნილია უცხო ენებზე - ძირითადად სერბულ-ხორვატულ, მაკედონურ და ალბანურ ენებზე.

ჯილდოები

მინატიმ მიიღო საფრანგეთის პრეშერენის პრემია 1964 წელს ლექსების კრებულისთვის „შენ ვინმე უნდა გიყვარდეს“ (სლოვენ. : Nekoga moraš imeti rad). 1972 წელს მან მიიღო „სოვრის“ პრემია, რომელიც სლოვენიურ ენაზე საუკეთესო თარგმანებისთვის გაიცა მაკედონელი პოეტის, კოჩო რაცინის, და ბოსნიელი პოეტის, იზეტ სარაილიჩის ლირიკული პოეზიის თარგმანებისთვის. 1985 წელს მან მიიღო პრეშერენის პრემია ლექსების კრებულისთვის „მე ვუსმენ ჩემში არსებულ სიჩუმეს“.

ლიტერატურა

• Ambrož D. in sod.: Branja 4. Ljubljana: DZS, 2003.
• Ivan Minatti: Bolečina nedoživetega. Ljubljana: Mladinska knjiga, 1994.
• Ivan Minatti: Pod zaprtimi vekami. Ljubljana: Mladinska knjiga, 1999.
• Ivan Minatti: Vznemirila si gladino mojega tolmuna - pesem. Ljubljana: Mladinska knjiga, 2009.

რესურსები ინტერნეტში

• http://www.sazu.si/clani/ivan-minatti