თბილისის გუბერნია

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
თბილისის გუბერნიის გერბი

თბილისის გუბერნია, ტფილისის გუბერნია (რუს. Тифлисская губерния; Тифліская губернія) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციული-ტერიტორიული ერთეული 1846-1917 წლებში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ტფილისი.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შექმნა 1846 წელს[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თბილისის გუბერნიის ფორმირება დამტკიცდა ნიკოლოზ I-ის ბრძანებით[1] 1846 წლის 14 დეკემბერს. შეიქმნა საქართველო-იმერეთის გუბერნიის დაშლის შედეგად.

1846 წელს თბილისის გუბერნია შედგებოდა[2]:

უბნები ადმინისტ. ცენტრი
1 თბილისის მაზრა თბილისი
2 გორის მაზრა გორი
3 თელავის მაზრა თელავი
4 სიღნაღის მაზრა სიღნაღი
5 ელიზავეტპოლის მაზრა ელიზავეტპოლი
6 ერევნის მაზრა ერევანი
7 ნახიჩევანის მაზრა ნახიჩევანი
8 ალექსანდროპოლის მაზრა ალექსანდროპოლი
9 ოსეთის ოკრუგი ?
10 თუშ-ფშავ-ხევსურეთის ოკრუგი ?
11 მთის ოკრუგი ?

ცვლილება 1849 წელს[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1849 წლის 9 ივნისს[3] თბილისის გუბერნიას გამოეყო ერევნის, ნახიჩევნის და ალექსანდრაპოლის (ახალქალაქის უბნის გამოკლებით) მაზრები, რომლითაც შეიქმნა ერევნის გუბერნია[4].

1900 წელს თბილისის გუბერნია შედგებოდა:

მაზრები, ოკრუგები, უბნები Map-etno-tiflis.jpg
(1900 წელი)
მოსახლეობა[5]
თბილისის მაზრა 66377
I. სართიჭალის უბანი (რეზიდ. მარიენფელდი) 30373
II. ტფილისის უბანი (რეზიდ. ელისავეტინსკოე) 30950
III. ყარაიაზის უბანი (რეზიდ. ყარა-ტაპა) 5054
ახალქალაქის მაზრა 71003
I. ბარალეთის უბანი (რეზიდ. ბარალეთი) 37834
II. ბოგდანოვკის უბანი (რეზიდ. ბოგდანოვკა) 33169
ახალციხის მაზრა 51273
I. ქობლიანის უბანი (რეზიდ. უდე) 16459
II. აწყურის უბანი (რეზიდ. აწყური) 16171
III. ურაველის უბანი (რეზიდ. ზურდალი) 18643
ბორჩალოს მაზრა 100675
I. ბორჩალოს უბანი (რეზიდ. შულავერი) 20640
II. ეკატერინენფელდის უბანი (რეზიდ. ეკატერინენფელდი) 13869
III. ლორეს უბანი (რეზიდ. ჯელალ-ოღლი) 32776
IV. თრიალეთის უბანი (რეზიდ. ალექსანდერსგილფი) 34562
გორის მაზრა 167310
I. ბორჯომის უბანი (რეზიდ. ბორჯომი) 5379
II. მეჯვრისხევის უბანი (რეზიდ. მეჯვრისხევი) 29575
III. სურამის უბანი (რეზიდ. მიხაილოვო) 38744
IV. ხიდისთავის უბანი (რეზიდ. ქარელი) 39690
V. ცხინვალის უბანი (რეზიდ. ცხინვალი) 53562
დუშეთის მაზრა 67472
I. ბაზალეთის უბანი (რეზიდ. ბაზალეთი) 16178
II. მცხეთის უბანი (რეზიდ. მცხეთა) 14144
III. ქსანის უბანი (რეზიდ. ახალგორი) 19628
IV. ქვეშეთის უბანი (რეზიდ. ქვეშეთი) 17522
სიღნაღის მაზრა 76028
I. ბაკურციხის უბანი (რეზიდ. გურჯაანი) 18684
II. კოდალოს უბანი (რეზიდ. კოდალო) 22255
III. მაჩხაანის უბანი (რეზიდ. მაჩხაანი) 33259
IV. შირაქის უბანი (რეზიდ. დედოფლის-წყარო) 1830
თელავის მაზრა 52472
I. ყვარელის უბანი (რეზიდ. ყვარელი) 19788
II. წინანდლის უბანი (რეზიდ. წინანდალი) 32684
თიანეთის მაზრა 35417
I. ფშავ-ხევსურეთის უბანი (რეზიდ. ბარისახო) 9778
II. ერწოს უბანი (რეზიდ. გულელები/ამტნისხევი) 14900
III. თუშ-კახეთის უბანი (რეზიდ. ახმეტაზამთარში, ომალო ზაფხულში) 10739
ზაქათალის ოლქი 72582
I. ალიაბადის უბანი (რეზიდ. ალიაბადი) 13987
II. ბელაქანის უბანი (რეზიდ. ბელაქანი) 15807
III. ჭარ-მუხახის უბანი (რეზიდ. ზაქათალა) 20764
IV. კახის უბანი (რეზიდ. კახ-მუღალი) 22024

თბილისის, ახალქალაქის, ახალციხის, ბორჩალოს, გორის, დუშეთის, სიღნაღის, თელავის, თიანეთის მაზრებად და ზაქათალის ოკრუგად. ფართობი 44607 კმ2, მოსახლეობა 1.040943 კაცი. აქედან ქალაქებში (ზაქათალის ოკრუგის გარეშე) ცხოვრობდა 207294 კაცი (XX საუკუნის დასაწყისის მონაცემებით). ეროვნული შემადგენლობა: ქართველები, სომხები, რუსები, აზერბაიჯანელები და სხვა. თბილისის გუბერნია გაუქმდა 1917 წელს.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 5-6, თბ., 1970-1972;
  • ცინცაძე ზ., ქსე, ტ. 4, გვ. 605, თბ., 1979

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XXI, ук. 20.701, ст. 647
  2. § 2. Тифлисская губерния образуется из следующих уездов теперешней Грузино-Имеретинской губернии: 1) Тифлискаго, 2) Горийскаго, 3) Телавскаго, 4) Сигнахскаго, 5) Елисаветполскаго, 6) Эриванкаго, 7) Нахичеванскаго и 8) Александрапольскаго. К этому последнему уезду присоединяется от уезда Ахалцихскаго участок Ахалкалакский. принадлежащие к этой губернии округи: Горских народов, Осетинский и Тушино-Пшаво-Хевсурский остаются на прежнем основании. Губернским городом остается Тифлис.
  3. Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XXIV, ბრძ. 23.303, გვ. 311
  4. Образование в закавказском крае эриванской губернии. Положением, утвержденным Нами в 14 декабря 1846 года (20.701), Закавказский край разделен на 4 губернии: Тифлисскую, Кутаисскую, Шемахинскую и Дербентскую. Ныне, во внимании к представлению Наместника Кавказского, рассмотревшему Кавказским Комитетом, признавая полезным и необходимым, для успешного движения дел и удобнейшего управления, образовать в Закавказском краееще новую губернию, Мы Повелеваем: 1) В состав этой, вновь учреждаемой губернии, отделить: от Тифлисской губернии уезды: Эриванский, Нахичеванский и Александрапольский, кроме участка Ахалкалакского, а от Шемахинской губернии участок Мигринский и селение Канак Шушинского уезда
  5. «Кавказский календарь» на 1902 год: 57-й год - Тифлис, 1901