ზოფია კიელან-იავოროვსკა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ზოფია კიელან-იავოროვსკა
დაბ. თარიღი 25 აპრილი 1925(1925-04-25)
დაბ. ადგილი სოკოლუვ-პოდლიასკი
გარდ. თარიღი 13 მარტი 2015(2015-03-13) (89 წელი)
გარდ. ადგილი ვარშავა
დასაფლავებულია ჩრდილოეთი მუნიციპალური სასაფლაო
მოქალაქეობა Flag of Poland.svg პოლონეთი
სამეცნიერო სფერო გეოლოგია და პალეონტოლოგია
მუშაობის ადგილი პალეობიოლოგიის ინსტიტუტი
ალმა-მატერი ვარშავის უნივერსიტეტი
სამეცნიერო ხარისხი მეცნიერების დოქტორი
ჯილდოები პოლონეთის აღორძინების ვარსკვლავიანი ორდენის კომანდორი, პოლონეთის აღორძინების ორდენის კომანდორი, პოლონეთის აღორძინების ორდენის ოფიცერი, Warsaw Cross of the Uprising, რომერ-სიმფსონის მედალი და Prize of the Foundation for Polish Science

ზოფია კიელან-იავოროვსკა (დ. 25 აპრილი, 1925 — გ. 13 მარტი, 2015) — პოლონელი პალეობიოლოგი. 1960-იანი წლების შუაში კიელენ-იავოროვსკა ხელმძღვანელობდა პოლონურ-მონღოლური პალეონტოლოგიური ექსპედიციების სერიებს გობის უდაბნოში. კიელენ-იავოროვსკა იყო პირველი ქალი, რომელმაც იმსახურა გეოლოგიურ მეცნიერებათა საერთაშორისო კავშირის აღმასრულებელ კომიტეტში[1][2][3].

ადრეული ცხოვრება და განათლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კიელენ-იავოროვსკას განათლება დაიწყო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. რადგან ვარშავის უნივერსიტეტის გეოლოგიის ფაკულტეტი განადგურდა 1939 წელს, ის ესწრებოდა ლექციებს რომან კოზლოვსკის სახლში[4]. შესაბამისად, მან მოიპოვა მაგისტრის ხარისხი ზოოლოგიაში და დოქტორის - პელეონტოლოგიაში ვარშავის უნივერსიტეტში, სადაც მოგვიანებით ის გახდა პროფესორი.

კარიერა და კვლევა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კიელან-იავოროვსკა დასაქმდა პოლონეთის სამეცნიერო აკადემიის პალეობიოლოგიის ინსტიტუტში. ის სხვადასხვა ფუნქციას ითავსებდა პოლონეთის პროფესიულ ორგანიზაციებში და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ის იყო პირველი ქალი, რომელმაც იმსახურა გეოლოგიურ მეცნიერებათა საერთაშორისო კავშირში[1].

კიელან-იავოროვსკას საქმიანობამ მოიცვა დევონური და ორდოვიციული სისტემებს შესწავლა ცენტრალური ევროპიდან (პოლონეთი და ჩეხეთის რესპუბლიკა), ხელმძღვანელობა რამდენიმე პოლონურ-მონღოლური პალეონტოლოგიური ექსპედიისა გობის უდაბნოში და ნიანგების, ხვლიკისნაირთა, კუების, დინოზავრების (აღსანიშნავია დაინოჰეისური), ფრინველებისა და მრავალბორცვიანთა ახალი სახეობების აღმოჩენა. ის არის ავტორი წიგნისა „Hunting for Dinosaurs“ და თანაავტორი წიგნისა „Mammals from the Age of Dinosaurs“.

მისი ნაშრომები ფართოდ გამოქვეყნდა სწორად მიმოხილულ სამეცნიერო ჟურნალებში, წიგნებსა და მონოგრაფიებში[5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22][23].

პირადი ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ის დაქორწინდა ზბიგნევ იავოროვსკიზე, რადიობიოლოგიის პროფესორზე 1958 წელს[1].

ჯილდოები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ის იყო წევრი ნორვეგიის მეცნიერებათა აკადემიისა[24]. მისმა წიგნმა, „Mammals from the Age of Dinosaurs-მა“ მას მოუტანა პოლონური სამეცნიერო ფონდის პრესტიჟული ჯილდო 2005 წელს. მას ასევე გადაეცა რომერ-სიმფსონის მედალი 1995 წელს. ზოფია ასევე იყო პოლონეთის აღორძინების ორდენის მეთაური და ოფიცერი.

გამორჩეული სამეცნიერო შრომები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Kielan, Z. 1953. Les trilobites Mésodévoniens des Monts des Sainte-Croix. Palaeontologia Polonica, 6: 50 pp.
  • Kielan-Jaworowska, Z. 1968. Scolecodonts versus jaw apparatuses. Lethaia, 1: 39-49
  • Kielan-Jaworowska, Z. 1969. Discovery of a multituberculate marsupial bone. Nature, 222: 1091—1092.
  • Kielan-Jaworowska, Z. and Sochava, A. V. 1969. The first multituberculate from the Uppermost Cretaceous of the Gobi Desert. Acta Palaeontologica Polonica, 14: 355—371.
  • Kielan-Jaworowska, Z. 1970. Unknown structures in multituberculate skull. Nature 226: 974—976.
  • Butler , P. M. and Kielan-Jaworowska, Z. 1973: Is Deltatheridium a marsupial? — Nature 245: 105—106.
  • Kielan-Jaworowska, Z. 1975. Possible occurrence of marsupial bones in Cretaceous eutherian mammals. Nature, 255: 698—699
  • Crompton, A. W. and Kielan-Jaworowska, Z. 1978. Molar structure and occlusion in Cretaceous therian mammals. In Butler , P. M. and Joysey, K. A. (eds.), Studies in the Development, Function and Evolution of Teeth: 249—289. Academic Press, London and New York.
  • Kielan-Jaworowska, Z. 1979. Pelvic structure and nature of reproduction in Multituberculata. Nature, 277: 402—403.
  • Lillegraven, J. A., Kielan-Jaworowska, Z. and Clemens, W. A. (eds.), Mesozoic Mammals. The First Two-thirds of Mammalian History. University of California Press, Berkeley: 99-149.
  • Kielan-Jaworowska, Z. 1980. Absence of ptilodonoidean multituberculates in Asia and its paleogeographic implications. Lethaia, 13: 169—175.
  • Fosse, G., Kielan-Jaworowska, Z. and Skaale, S. G. 1985. The microstructure of tooth enamel in multituberculate mammals. Palaeontology, 28: 435—449.
  • Kielan-Jaworowska, Z., Presley, R. and Poplin, C. 1986. Cranial vascular system in taeniolabidoid multituberculate mammals. Transactions of the Royal Society of London , B. Biological Sciences, 313: 525—602.
  • Kielan-Jaworowska, Z., Dashzeveg, D. and Trofimov, B. A., 1987. Early Cretaceous multituberculates from Asia and a comparison with British and North American Jurassic forms. Acta Palaeontologica Polonica, 32: 3-47.
  • Kielan-Jaworowska, Z., Crompton, A. W. and Jenkins F. A. 1987. The origin of egg laying mammals. Nature, 326: 871—873.
  • Hopson, J. A., Kielan-Jaworowska, Z. and Allin, E. F. 1989. The cryptic jugal in multituberculates. Journal of Vertebrate Paleontology, 9: 201—209.
  • Kielan-Jaworowska, Z. and Nessov, L. A. 1990. On the metatherian nature of the Deltatheroida, a sister group of the Marsupialia. Lethaia, 23: 1-10.
  • Kielan-Jaworowska, Z. and Ensom, P. 1992. Multituberculate mammals from the Purbeck Limestone Formation (Late Jurassic) of Southern England. Palaeontology, 36: 95-126.
  • Krause, D. W., Kielan-Jaworowska, Z. and Bonaparte, J. F. 1992. Ferugliotherium the first multituberculate from South America. Journal of Vertebrate Paleontology, 12: 351—376.
  • Kielan-Jaworowska, Z. and Ensom, P. C. 1994. Tiny plagiaulacoid multituberculate mammals from the Purbeck Limestone Formation of Dorset, England. -Palaeontology, 37: 17-31.
  • Kielan-Jaworowska, Z. 1997. Characters of multituberculates neglected in phylogenetic analyses of early mammals. Lethaia, 29: 249—266.
  • Kielan-Jaworowska, Z., Cifelli, R. and Luo, Z. 1998. Alleged Cretaceous placental from down under. Lethaia 31: 267—268.
  • Luo: Z.-X., Cifelli, R. L., and Kielan-Jaworowska, Z. 2001. Dual origin of tribosphenic mammals. Nature 409: 53-57.
  • Kielan-Jaworowska, Z. and Hurum, J. H. 2001. Phylogeny and systematics of multituberculate mammals. Palaeontology 44: 389—429.
  • Zofia Kielan-Jaworowska, Richard L. Cifelli, and Zhe-Xi Luo, 2004. Mammals from the age of dinosaurs : origins, evolution, and structure. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11918-6

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 Ogilvie, Marilyn Bailey (2000). The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century, Volume 1. Taylor & Francis. p. 694. ISBN 978-0-415-92038-4.
  2. Richard L. Cifelli (2015). "Zofia Kielan-Jaworowska (1925-2015) Discoverer of early mammals". Nature520 (7546): 158. doi:10.1038/520158aPMID 25855448.
  3. Mikołuszko, Wojciech (13 March 2015). "Zmarła prof. Zofia Kielan-Jaworowska, wybitna paleontolożka. Niewielu polskich uczonych osiągnęło tyle, co ona" [Prof. Zofia Kielan-Jaworowska, outstanding paleontologist, has died. Few Polish scholars achieved as much as she.]Wyborcza (in Polish). Retrieved 16 March 2015.
  4. Zofia Kielan-Jaworowska: Mighty Mammals of Mesozoic Mongolia!, by Nick Crumpton ,at Trowelblazers.com; published August 27, 2014; retrieved August 30, 2014
  5. Kielan-Jaworowska, Z. (1974). Hunting for dinosaurs. Cambridge: MIT Press, გვ. 178. ISBN 978-0-262-61007-0. 
  6. Kielan-Jaworowska, Z. (1979). "Pelvic structure and nature of reproduction in Multituberculata". Nature 277 (5695): 402–403. . PMID 399323.
  7. Lillegraven, J. A., Kielan-Jaworowska, Z. and Clemens, W. A. (eds.), Mesozoic Mammals. The First Two-thirds of Mammalian History. University of California Press, Berkeley: 99-149.
  8. Kielan-Jaworowska, Z. (1980). "Absence of ptilodontoidean multituberculates from Asia and its palaeogeographic implications". Lethaia 13 (2): 169–173. .
  9. Kielan-Jaworowska, Z. (2013). In pursuit of early mammals. Bloomington, Indiana: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-00817-6. 
  10. Fosse, G.; Kielan-Jaworowska, Z.; Skaale, S. G. (1985). "The microstructure of tooth enamel in multituberculate mammals". Palaeontology 28: 435–449.
  11. Kielan-Jaworowska, Z.; Presley, R.; Poplin, C. (1986). "The Cranial Vascular System in Taeniolabidoid Multituberculate Mammals". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 313 (1164): 525–602. .
  12. Kielan-Jaworowska, Z.; Dashzeveg, D.; Trofimov, B. A. (1987). "Early Cretaceous multituberculates from Asia and a comparison with British and North American Jurassic forms". Acta Palaeontologica Polonica 32: 3–47.
  13. Kielan-Jaworowska, Z.; Crompton, A. W.; Jenkins, F. A. (1987). "The origin of egg-laying mammals". Nature 326 (6116): 871–873. .
  14. Hopson, J. A.; Kielan-Jaworowska, Z.; Allin, E. F. (1989). "The cryptic jugal of multituberculates". Journal of Vertebrate Paleontology 9 (2): 201–209. .
  15. Kielan-Jaworowska, Z.; Nessov, L. V. A. (1990). "On the metatherian nature of the Deltatheroida, a sister group of the Marsupialia". Lethaia 23: 1–10. .
  16. Kielan-Jaworowska, Z.; Ensom, P. (1992). "Multituberculate mammals from the Purbeck Limestone Formation (Late Jurassic) of Southern England". Palaeontology 36: 95–126.
  17. Krause, D.; Kielan-Jaworowska, Z.; Bonaparte, J. (1992). "Ferugliotherium Bonaparte, the first known multituberculate from South America". Journal of Vertebrate Paleontology 12 (3): 351–376. . JSTOR 4523458.
  18. Kielan-Jaworowska, Z.; Ensom, P. C. (1994). "Tiny plagiaulacoid multituberculate mammals from the Purbeck Limestone Formation of Dorset, England". Palaeontology 37: 17–31.
  19. Kielan-Jaworowska, Z. (1996). "Characters of multituberculates neglected in phylogenetic analyses of early mammals". Lethaia 29 (3): 249–266. .
  20. Kielan-Jaworowska, Z.; Cifelli, R. L.; Luo, Z. (2007). "Alleged Cretaceous placental from down under". Lethaia 31 (3): 267–268. .
  21. Luo, Z. X.; Cifelli, R. L.; Kielan-Jaworowska, Z (2001). "Dual origin of tribosphenic mammals". Nature 409 (6816): 53–7. . PMID 11343108.
  22. Kielan-Jaworowska, Z.; Hurum, J.H. (2001). "Phylogeny and systematics of multituberculate mammals". Palaeontology 44 (3): 389–429. .
  23. (2004) Mammals from the age of dinosaurs : origins, evolution, and structure. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11918-6. 
  24. "Gruppe 3: Geofag" (in Norwegian). Norwegian Academy of Science and Letters. Retrieved 7 October 2010.