ზალუსკების ბიბლიოთეკა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ზალუსკების ბიბლიოთეკა
Biblioteka Załuskich

შენობის დღევანდელი სახე
არქიტექტურული სტილი როკოკო
ქალაქი ვარშავა
ქვეყანა პოლონეთი
დაიწყო 1621
დასრულდა 1624
დაინგრა 1939-ის შემდეგ
არქიტექტორ(ებ)ი ფრანჩესკო ანტონიო მელანა (1736-1745)
ზალუსკების ბიბლიოთეკის მშენებლობა, ავტორი ზიგმუნტ ფოგელი

ზალუსკების ბიბლიოთეკა (პოლ. Biblioteka Załuskich, ლათ. Bibliotheca Zalusciana) — ბიბილიოთეკა პოლონეთში, რომელიც დაარსდა და აიგო ვარშავაში 1747–1795 წლებში, კათოლიკური ეკლესიის ეპისკოპოსების, ძმები ანჯეი სტანისლავ ზალუსკისა და იოზეფ ანჯეი ზალუსკის მიერ. მათი ბიბლიოთეკა პოლონეთში პირველი, ხოლო ევროპაში ერთ-ერთი უძველესი საჯარო ბიბლიოთეკა იყო.[1][2]

ბიბლიოთეკის ფონდებში ინახებოდა დაახლოებით 400,000 ბეჭდვითი ერთეული, რუკები და ხელნაწერები,[2][3] ფონდებში შედიოდა აგრეთვე ხელოვნების ნიმუშები, სამეცნიერო აღჭურვილობა და სხვა.

ზალუსკების ბიბლიოთეკა მკითხველისთვის ღია იყო კვირაში 3 დღე, დილის 7-დან საღამოს 7 საათამდე. წიგნების გამოტანა შენობიდან აკრძალული იყო. წიგნების გახშირებული ქურდობის შემთხვევების გამო ბიბლიოთეკის დამფუძნებლებმა დახმარება რომის პაპს სთხოვეს. ამის გამო 1752 წელს რომის პაპმა ბენედიქტე XIV-მ ბულაც კი გამოსცა, რომლის ძალითაც ზალუსკების ბიბლიოთეკიდან წიგნების მომპარავ პირს ეკლესიიდან განკვეთა მუქრებოდა.[4]

კოსციუშკოს აჯანყების (1794) შემდეგ, ეკატერინე II-ის ბრძანებით, რუსეთის ჯარებმა პოლონური ბიბლიოთეკის ფონდები ქვეყნიდან გაიტანეს და სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთის იმპერატორის კერძო ფონდებში გადაიტანეს, რის შედეგადაც ამ ფონდების უმეტესი ნაწილი მალევე მოხვდა ახალდაფუძნებულ რუსეთის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში.[5] პოლონური ფონდების ერთი ნაწილი სხვადასხვა რუსულ ბიბლიოთეკებში მიმოიფანტა, ნაწილი კი განადგურდა ან/და ჯერ კიდევ მისი ჩამორთმევის დროს იქნა მოპარულ-მიტაცებული.[2][4]

XIX საუკუნის მეორე ნახევარში დაიწყო წართმეული ფონდების თანდათანობით პოლონეთისთვის დაბრუნება. ყველაზე დიდი ნაწილი ქვეყანას 1920 წლის რიგის სამშვიდობო ხელშეკრულების ძალით დაუბრუნდა. სწორედ ეს დაბრუნებული ფონდები თითქმის სრულიად განადგურდა 1944 წლის ოქტომბერში ნაცისტების მიერ დაგეგმილი ვარშავის დანგრევისას.[2][6]

ზალუსკების ბიბლიოთეკის შენობა ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში გადააკეთეს საცხოვრებელ სახლად, [7] რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს განადგურდა, ომის შემდეგ კი შენობა აღადგინეს და მას სხვა დანიშნულება მიეცა.[7]

დღევანდელი პოლონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა თავს ზალუსკების ბიბლიოთეკის მემკვიდრედ მიიჩნევს.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Heinz Lemke, Die Brüder Zaluski und ihre Beziehungen zu Gelehren in Deutschland und Danzig, Berlin 1958
  • Marian Łodyński, Z dziejów "Biblioteki Rzeczypospolitej Załuskich zwanej" w l. 1785-94, Warszawa 1935
  • Jan Kozłowski, Biblioteka Załuskich w dwunastu odsłonach, "Roczniki Biblioteki Narodowej" 33:2001
  • Jan Kozłowski, Źródła do rekonstrukcji Biblioteki Załuskich, Z badań nad polskimi księgozbiorami historycznymi, 15(1993)
  • Stanisław Roszak, Środowisko intelektualne i artystyczne Warszawy w połowie XVIII w. Między kulturą Sarmatyzmu a Oświecenia, Toruń 1997
  • Tadeusz Zarzębski, Biblioteka Rzeczypospolitej Załuskich zwana (Fakty z dziejów), "Roczniki Biblioteki Narodowej" 27/28:1991/92
  • Pamiątki dziejów Biblioteki Załuskich, opr. Joanna Płaza i Bożena Sajna, Biblioteka Narodowa, Warszawa 1997
  • Piotr Bańkowski, Ze studiów nad rękopisami byłej cesarskiej biblioteki publicznej w Petersburgu Nakładem "Przeglądu Bibliotecznego", Kraków 1937

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. S. D. Chrostowska. Polish Literary Criticism Circa 1772: A Genre Perspective. utoronto.ca. დაარქივებულია ორიგინალიდან - 2008-02-03. ციტირების თარიღი: 2008-02-17.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Maria Witt. (September 15 and October 15, 2005) The Zaluski Collection in Warsaw. The Strange Life of One of the Greatest European Libraries of the Eighteenth Century. FYI France. ციტირების თარიღი: 2008-02-17.
  3. Allen Kent, Harold Lancour, Jay E. Daily (1977). Encyclopedia of Library and Information Science. Warsaw. ISBN 0-8247-2020-2. ციტირების თარიღი: 2008-02-17. 
  4. 4.0 4.1 Lech Chmielewski. In the House under the Sign of the Kings. Welcome to Warsaw. დაარქივებულია ორიგინალიდან - 2009-02-03. ციტირების თარიღი: 2008-02-17.
  5. Nicholas A. Basbanes (2003). A Splendor of Letters: The Permanence of Books in an Impermanent World. Warsaw. ISBN 0-06-008287-9. ციტირების თარიღი: 2008-02-17. 
  6. Rebecca Knuth (2006). Burning books and leveling libraries: extremist violence and cultural destruction. Greenwood Publishing Group, გვ. 166. ISBN 0-275-99007-9. 
  7. 7.0 7.1 Dom pod Królami pl. warszawa1939.pl. ციტირების თარიღი: 2008-02-17.