ვიქტორიანო უერტა
| ვიქტორიანო უერტა | |
 პორტრეტი,1912 წელი | |
| მექსიკის 39-ე პრეზიდენტი | |
|---|---|
| თანამდებობაზე ყოფნის დრო | |
| 19 თებერვალი, 1913 – 15 ივლისი, 1914 | |
| წინამორბედი | პედრო ლასკურაინი |
| მემკვიდრე | ფრანსისკო კარვახალი |
მექსიკის შინაგან საქმეთა მინისტრი | |
| პრეზიდენტი | პედრო ლასკურაინი |
| წინამორბედი | რაფაელ ლორენცო ერნანდესი |
| მემკვიდრე | გარსია გრანადოსი |
| დაბადებული | 23 დეკემბერი, 1850 კოლოტლანი, მექსიკა |
| გარდაცვლილი | 13 იანვარი,1916 ტეხასი, აშშ |
| მეუღლე | ემილია აგილა |
| ხელმოწერა |  |
ხოსე ვიქტორიანო უერტა მარკესი (დ. 23 დეკემბერი, 1850 – გ. 13 იანვარი, 1916) — მექსიკელი გენერალი, პოლიტიკოსი, ინჟინერი და დიქტატორი. უერტა იკავებდა მექსიკის პრეზიდენტის თანამდებობას 1913 წლიდან 1914 წლამდე. ის ხელისუფლებაში სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად მოვიდა. სამხედრო დიქტატურის დამყარებამ და ძალადობრივად ძალაუფლების ხელში ჩაგდებამ მექსიკის რევოლუციის ფარგლებში შეიარაღებული კონფლიქტების ახალი ტალღა გამოიწვია.
პრეზიდენტისა და დიქტატორის პორფირიო დიასის და დროებითი პრეზიდენტის ფრანსისკო ლეონ დე-ლა-ბარას ხელმძღვანელობით სამხედრო კარიერის დასაწყისში, უერტა მადეროს პრეზიდენტობის დროს, მექსიკის რევოლუციის პირველ ფაზაში (1911–1913) მაღალი რანგის ოფიცერი გახდა. 1913 წლის თებერვალში უერტა შეუერთდა მადეროს წინააღმდეგ შეთქმულებას, რომელმაც მას მეხიკოში აჯანყების ხელმძღვანელობა დაავალა. ათი ტრაგიკული დღე - სინამდვილეში თხუთმეტი დღე - აღინიშნა მადეროს და მისი ვიცე-პრეზიდენტის იძულებითი გადადგომით, ასევე მათი მკვლელობით. გადატრიალებას მხარს უჭერდა გერმანიის იმპერია, ასევე შეერთებული შტატები ტაფტის ადმინისტრაციის დროს. თუმცა, შემდგომმა უილსონის ადმინისტრაციამ უარი თქვა გადატრიალების შედეგად ხელისუფლებაში მოსული ახალი რეჟიმის აღიარებაზე. შეერთებულმა შტატებმა აჯანყებული ძალებისთვის იარაღის მიყიდვის უფლება გასცა. ბევრმა უცხოურმა ძალამ აღიარა რეჟიმი, მათ შორის დიდმა ბრიტანეთმა და გერმანიამ.
უერტას მთავრობამ წინააღმდეგობა გაუწია აშშ-ს მიერ ვერაკრუსის პორტში შეჭრას, რაც არღვევდა მექსიკის სუვერენიტეტს. უერტას მოწინააღმდეგეებიც კი იზიარებდნენ მის პოზიციას. კონსტიტუციონალისტურმა არმიამ, ჩრდილოეთ კოალიციის ძალებმა, რომლებიც უერტას ეწინააღმდეგებოდნენ, დაამარცხა ფედერალური არმია და გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა საკატეკასის ბრძოლაში. უერტა იძულებული გახდა 1914 წლის ივლისში გადამდგარიყო და პრეზიდენტობიდან სულ რაღაც 17 თვის შემდეგ, ფედერალური არმიის დაშლის შემდეგ, ქვეყნიდან ესპანეთში გაიქცა.[1] პირველი მსოფლიო ომის დროს აშშ-ში გერმანელ ჯაშუშებთან მოლაპარაკების მცდელობისას, უერტა 1915 წელს დააპატიმრეს. ის აშშ-ში პატიმრობაში გარდაიცვალა.
მექსიკის რევოლუციის დროს მის მხარდამჭერებს „უერტას“ უწოდებდნენ. თანამედროვე მექსიკელები მას დღემდე მოღალატედ მიიჩნევენ, როგორც წესი, მას ელ-ჩაკალს („ტურა“) ან ელ-უზურპადორს („უზურპატორი“)[2] უწოდებენ.
ადრეული ცხოვრება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]კოლოტლანის სამრევლო ნოტარიუსის ჩანაწერების თანახმად, ხოსე ვიქტორიანო უერტა მარკესი დაიბადა და მოინათლა ორშაბათს, 1850 წლის 23 დეკემბერს, ქალაქ კოლოტლანში. მისი მშობლები იყვნენ ჯესუს უერტა კორდობა, წარმოშობით კოლოტლანიდან, ხალისკიდან და მარია ლაზარა დელ რეფუჯიო მარკეს ვილალობოსი, წარმოშობით ელ-პლატეადოდან, ზაკაკაკასიდან. მისი ბებია-ბაბუა იყო რაფაელ უერტა ბენიტესი და მარია იზაბელ დე ლა ტრინიდად კორდობა, პირველი ვილანუევიდან, ზაკატეკასიდან, მეორე კი კოლოტლანიდან, ხალისკოდან.[3] უერტამ წერა-კითხვა ადგილობრივი სკოლაში ისწავლა, რამაც იგი კოლოტლანში ერთ-ერთ იმ მცირერიცხოვან წერა-კითხვის მცოდნე ადამიანთაგანად აქცია.[4] მან ადრევე აირჩია სამხედრო კარიერა, რადგან ეს კოლოტლანის სიღარიბისგან თავის დაღწევის ერთადერთი გზა იყო. 1869 წელს გენერალმა დონატო გუერამ იგი პირად მდივნად დაიქირავა.[5] მან ამ თანამდებობაზე თავი გამოიჩინა და გენერალ გუერას მხარდაჭერით, 1872 წელს მეხიკოში, ჩაპულტეპეკში, მექსიკის ეროვნულ სამხედრო აკადემიაში (Heroico Colegio Militar) ჩაირიცხა. In the interim, Huerta's career prospered thanks to the patronage of González.[6] კადეტობისას უერტას მათემატიკაში ბრწყინვალე შედეგები ჰქონდა, რამაც მას ხელი შეუწყო გამხდარიყო არტილერიისა და ტოპოგრაფიის კარგ მცოდნედ.[7]
მექსიკის პრეზიდენტი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1857 წლის მექსიკის კონსტიტუციის თანახმად, საგარეო საქმეთა მინისტრი ვიცე-პრეზიდენტისა და გენერალური პროკურორის შემდეგ პრეზიდენტის რიგში მესამე იყო; მადეროს გენერალური პროკურორიც გადატრიალებაში მონაწილეობის ბრალდებით იყო დადანაშაულებული. შემდეგ ლასკურაინმა უერტა შინაგან საქმეთა მინისტრად დანიშნა. თანამდებობის დაკავებიდან ერთ საათზე ნაკლებ დროში (ზოგიერთი წყაროს ცნობით, მხოლოდ 15 წუთში), ლასკურაინმა თანამდებობა დატოვა და პრეზიდენტის თანამდებობა უერტას გადასცა. კონგრესის სპეციალურ ღამის სხდომაზე, უერტას ჯარებით გარშემორტყმულებმა, კანონმდებლებმა მისი ხელისუფლებაში მოსვლა დაამტკიცეს. ოთხი დღის შემდეგ, მადერო და პინო სუარესი შუაღამისას ეროვნული სასახლიდან ციხეში გადაიყვანეს და სოფლის პოლიციის (ფედერალური პოლიციის) წევრებმა სიკვდილით დასაჯეს, სავარაუდოდ, უერტას ბრძანებით მოქმედებდნენ.
ეკონომიკურ სფეროში, უერტამ საგარეო ვალის გადახდა შეაჩერა; 1913 წლის მაისში მან აიღო ექვსი მილიონი ფუნტი სტერლინგის სესხი ძალიან მაღალი, 8.33%-იანი საპროცენტო განაკვეთით, რაც ასახავდა მისი ადმინისტრაციის მიმართ უნდობლობას (თანმიმდევრული მთავრობები ვერ იღებდნენ კრედიტს 1943 წლამდე). კაპიტალის გადინების საპასუხოდ, ვალუტისა და გაცვლის კომისიამ პესო გააუფასურა, ხოლო მომდევნო წლის აგვისტოში, უშედეგოდ აკრძალა ქვეყნის ოქროსა და ვერცხლის მონეტების ექსპორტი. მეტი რესურსების მისაღებად, უერტამ ბანკებს აიძულა ქაღალდის ფული გამოეცათ და, საზოგადოებრივ უკმაყოფილებაზე საპასუხოდ, გამოსცა ბანკნოტების სავალდებულო გამოყენების ბრძანება, რითაც მექსიკა აიძულა, უარი ეთქვა ოქროს სტანდარტზე. გარდა ამისა, მეტი კრედიტის მისაღებად, მან შეამცირა ბანკებისთვის კანონით გათვალისწინებული რეზერვების ლიმიტები. ამრიგად, თანამდებობაზე ყოფნის დროს მან დაახლოებით 63.7 მილიონი ფუნტი სტერლინგი მიიღო დაბეჭდილი კრედიტის სახით. შედეგები იყო მძვინვარე ინფლაცია და დევალვაცია, ფინანსური ინსტიტუტების უკონტროლო და გარდაუვალი გაკოტრება.[8]
უერტას მთავრობა დაუყოვნებლივ აღიარა დასავლეთ ევროპის ყველა მთავრობამ, მაგრამ არა შეერთებულმა შტატებმა. უილიამ ჰოვარდ ტაფტის აშშ-ის გამავალმა ადმინისტრაციამ უარი თქვა ახალი მთავრობის აღიარებაზე, რათა მექსიკაზე ზეწოლა მოეხდინა ჩამიზალის სასაზღვრო დავის შეერთებული შტატების სასარგებლოდ დასრულების მიზნით. გეგმა ითვალისწინებდა აღიარების გაცვლას დავის ამერიკული პირობებით მოგვარების სანაცვლოდ.[9] ახლად დანიშნული აშშ-ის პრეზიდენტი, ვუდრო ვილსონი, ზოგადად ლიბერალური დემოკრატიისკენ იყო მიდრეკილი და არ მოსწონდა გენერალი უერტა, რომელიც ხელისუფლებაში გადატრიალების შედეგად მოვიდა და მადეროს მკვლელობაში იყო ჩართული. თუმცა, თავდაპირველად ის მზად იყო უერტა ეღიარებინა იმ პირობით, რომ მას შეეძლო „მოეგო“ არჩევნები, რაც მას დემოკრატიის მსგავსებას მისცემდა.[8] ფელიქს დიასი და სხვა კონსერვატიული ლიდერები უერტას გარდამავალ ლიდერად მიიჩნევდნენ და ვადამდელი არჩევნების ჩატარებას უჭერდნენ მხარს, რომლებსაც ისინი კათოლიკე კონსერვატიული პლატფორმის საფუძველზე დიასის მოგებას ელოდნენ და უსიამოვნოდ გაკვირვებულები დარჩნენ, როდესაც გაიგეს, რომ უერტას პრეზიდენტობის შენარჩუნება სურდა.[10] უერტამ სწრაფად დაიწყო ძალაუფლების კონსოლიდაცია მექსიკაში შტატების გუბერნატორების მხარდაჭერით.[11] უერტამ პასკუალ ოროსკოს მხარდაჭერა მოითხოვა, რომლის აჯანყებაც მადერო უერტას წინააღმდეგ ჩაახშო. ოროსკო კვლავ მნიშვნელოვან ძალებს ხელმძღვანელობდა ჩიხუახუასა და შესაძლოა დურანგოში, ამიტომ მისი მხარდაჭერის უზრუნველყოფა უერტასთვის მნიშვნელოვანი იყო. ოროსკო მადეროს წინააღმდეგ აჯანყდა და უერტამ ის ჩამოაგდო, ამიტომ მისი მხარდაჭერის უზრუნველყოფის შესაძლებლობა არსებობდა. უერტას მთავრობის წარმომადგენლებსა და ოროსკოს ძალებს შორის შეხვედრის დროს, ოროსკომ უერტას მხარდაჭერის პირობები ჩამოაყალიბა. მან მოითხოვა მადეროს დამხობაში მისი ჯარისკაცების წვლილის აღიარება და მათი ხელფასების გადახდა; პენსიები და ჯარისკაცების ქვრივ-ობლებზე ზრუნვა, აგრარული რეფორმები, მთავრობის მიერ ოროსკვისტას ვალების დაფარვა, რომლითაც მადეროს წინააღმდეგ კამპანია დაფინანსდა და ოროსკვისტას სოფლის დასაქმება. უერტა დათანხმდა პირობებს და ოროსკომ მხარდაჭერა გამოუცხადა უერტას 1913 წლის 27 თებერვალს.[11] ოროსკო ცდილობდა ემილიანო საპატას დარწმუნებას, რომ უერტას რეჟიმთან მშვიდობა დაედო. საპატა დიდად აფასებდა ოროსკოს, როგორც რევოლუციურ ბრძოლაში თანამებრძოლს, რომელმაც უარყო მადეროს რეჟიმი. თუმცა, საპატასთვის ოროსკოს მხარდაჭერა უერტას მიმართ მიუღებელი იყო, რადგან მან თქვა: „უერტა წარმოადგენს არმიის ღალატს. თქვენ წარმოადგენთ რევოლუციის ღალატს“.[12]
უერტა ცდილობდა თავისი მთავრობისთვის დამატებითი მხარდაჭერის მოპოვებას, ხოლო მეხიკოში მოქმედმა ურბანულმა მუშათა კლასმა მნიშვნელოვანი წარმატებები მოიპოვა, სანამ დამარცხებას განიცდიდნენ, კერძოდ, მემარცხენე „კაზა დელ ობრერო მუნდიალმა“. „კაზამ“ ორგანიზება გაუწია დემონსტრაციებსა და გაფიცვებს, რომლებსაც უერტას რეჟიმი თავდაპირველად იტანდა. თუმცა, შემდეგ მთავრობამ ჩაახშო, დააპატიმრა და დეპორტაცია გაუკეთა ზოგიერთ ლიდერს და გაანადგურა „კასას“ შტაბ-ბინა.[13] უერტა ასევე ცდილობდა იმ აგრარული მოძრაობის შესუსტებას, რომელმაც ემილიანო საპატას მეთაურობით მორელოსში აჯანყება გამოიწვია.
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
- Works by or about Victoriano Huerta
- Colotlán official website biography of Victoriano Huerta
- México para niños biography of Victoriano Huerta
- Genealogy and descendancy
- Newspaper clippings about Victoriano Huerta
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ McCartney, Laton. The Teapot Dome Scandal: How Big Oil Bought the Harding White House and Tried to Steal the Country, Random House, Inc., 2008, p. 1901.
- ↑ Richmond, Douglas W. "Victoriano Huerta" in Encyclopedia of Mexico, vol. 1, p. 655, Chicago: Fitzroy Dearborn 1997.
- ↑ Rausch, George "The Early Career of Victoriano Huerta" pp. 136–145 from The Americas, Volume 21, No. 2 October 1964 p. 136.
- ↑ Rausch, "The Early Career of Victoriano Huerta" p. 136.
- ↑ Rausch, Georgre "The Early Career of Victoriano Huerta". The Americas, Volume 21, No. 2 October 1964 p. 137.
- ↑ Rausch, "The Early Career of Victoriano Huerta", pp. 136–145.
- ↑ Rausch, "The Early Career of Victoriano Huerta" p. 138.
- 1 2 Rausch, "The Early Career of Victoriano Huerta" p. 139.
- ↑ Rausch, "The Early Career of Victoriano Huerta", p. 139.
- ↑ Rausch, "The Early Career of Victoriano Huerta" p. 140.
- 1 2 Rausch, Georgre "The Early Career of Victoriano Huerta" p. 140.
- ↑ Rausch, "The Early Career of Victoriano Huerta" p. 141.
- ↑ Rausch, Georgre "The Early Career of Victoriano Huerta" p. 141.