ვესპასიანე

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
(გადამისამართდა გვერდიდან ვესპასიანე ფლავიუსი)
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ტიტუს ფლავიუს კეისარი ვესპასიანუს ავგუსტუსი
Titus Flāvius Caesar Vespasiānus Augustus
Vespasianus01 pushkin edit.png
ვესპასიანეს ბიუსტი
რომის იმპერატორი
მმართ. დასაწყისი: 1 ივლისი, 69
მმართ. დასასრული: 23 ივნისი, 79
წინამორბედი: ვიტელიუსი
მემკვიდრე: ტიტუსი
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: 17 ნოემბერი, 9
გარდ. თარიღი: 23 ივნისი, 79 (69 წლის)
მეუღლე: დომიცილა უფროსი (გარდაიცვალა 69 წლამდე)
კენისი (საყვარელი და ფაქტობრივი ცოლი 65-74 წწ.)
შვილები: ტიტუსი
დომიციანე
დომიცილა უმცროსი
დინასტია: ფლავიუსები
მამა: ტიტუს ფლავიუს საბინუსი
დედა: ვესპასია პოლა

ვესპასიანე (ლათ. Titus Flāvius Caesar Vespasiānus Augustus ტიტუს ფლავიუს კეისარი ვესპასიანუს ავგუსტუსი; დ. 17 ნოემბერი, 9 — გ. 23 ივნისი, 79[1]) — რომის იმპერატორი 69-79 წლებში. ფლავიუსების დინასტიის დამაარსებელი, რომელიც იმპერიას 27 წლის განმავლობაში მართავდა. ვესპასიანე წარმოშობით მდაბიო გვარის ოჯახიდან იყო,[2] რომელმაც სენატორთა რანგს იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის იმპერატორთა დროს მიაღწია. მიუხედავად იმისა, რომ მან წარმატებას მიაღწია საჯარო სამსახურში და 51 წელს კონსულიც გახდა, ვესპასიანე ცნობილი მისი სამხედრო მიღწევებით გახდა: იგი იყო რომის II ლეგიონის ლეგატი რომაელთა ბრიტანეთში შეჭრისას[3] და დაიმორჩილა იუდეა ებრაელთა 66 წლის აჯანყებისას.[4]

როდესაც ვესპასიანემ ებრაელთა აჯანყებისას იერუსალიმს ალყა შემოარტყა, იმპერატორმა ნერონმა თავი მოიკლა და იმპერია ოთხი იმპერატორის წლის სახელით ცნობილ სამოქალაქო ომში ჩაძირა. მას შემდეგ, რაც გალბა და ოტონი მიყოლებით გარდაიცვალნენ ხანმოკლე მმართველობის შემდეგ, 69 წლის აპრილში ვიტელიუსი მესამე იმპერატორი გახდა, რის საპასუხოდაც, რომაული ეგვიპტისა და იუდეის ლეგიონებმა თავიანთი მთავარსარდალი, ვესპასიანე, იმპერატორად გამოაცხადეს 69 წლის 1 ივლისს.[5] იმპერატორის ძალაუფლებისათვის ბრძოლაში ვესპასიანე შეუკავშირდა სირიის მმართველ მუციანუსსა და პანონიის სარდალ პრიმუსს, ხოლო იერუსალიმის ალყის გასაგრძელებლად თავისი ვაჟი, ტიტუსი დატოვა. პრიმუსი და მუციანუსი მეთაურობდნენ ფლავიუსების ძალებს ვიტელიუსის წინააღმდეგ, ხოლო ვესპასიანემ ეგვიპტეზე დაამყარა კონტროლი. 69 წლის 20 დეკემბერს ვიტელიუსი დამარცხდა, ხოლო მომდევნო დღეს რომის სენატმა ვესპასიანე იმპერატორად გამოაცხადა. ვესპასიანეს ტრიბუნობის წლები 1 ივლისიდან იწყება, როდესაც მან თავისი ძალაუფლების ლეგალურ წყაროდ სენატისა და ხალხის ნაცვლად თავისი ლეგიონები გამოაცხადა და ისინი ამომრჩეველ კოლეგიად გარდაქმნა.[6]

ვესპასიანეს ათწლიანი მმართველობის შესახებ მცირე ინფორმაციაა შემორჩენილი. მან განახორციელა რომის ფინანსური სისტემის რეფორმა იუდეის კამპანიის წარმატებით დასრულების შემდეგ და რამდენიმე ამბიციური სამშენებლო პროექტის ინიციატივით გამოვიდა. სწორედ მისი აგებულია ფლავიუსების ამფითეატრი, რომელიც დღეს კოლოსეუმის სახელითაა ცნობილი. ასევე, აღადგინა გადამწვარი კაპიტოლიუმი, ააგო იუპიტერისა და მშვიდობის ტაძრები, ფორუმი, საჯარო ბიბლიოთეკა და სხვა.[7] 68-69 წლების მოვლენების საპასუხოდ, ვესპასიანემ გააუმჯობესა არმიის დისციპლინა, გენერალ აგრიკოლას საშუალებით კი მან ბრიტანეთში იმპერიის ექსპანსია გააძლიერა. მისი პოლიტიკის სოციალურ საყრდენს პროვინციული არისტოკრატია წარმოადგენდა, რომლებზედაც იგი რომის მოქალაქეთა უფლებებს ავრცელებდა.[2] 79 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ, იმპერატორის ტახტი მისივე ვაჟმა, ტიტუსმა დაიკავა, რითაც ვესპასიანე გახდა რომის პირველი იმპერატორი, რომელიც ტახტზე უშუალოდ მისმა ბიოლოგიურმა შვილმა ჩაანაცვლა, რაც ფლავიუსების დინასტიის დასაბამად იქცა.

წყაროები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პირველადი წყაროები
მეორეული წყაროები

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Levick, Vespasian, xxi & 4
  2. 2.0 2.1 ქსე, ტ. 4. გვ. 381
  3. Levick, Vespasian, 16.
  4. Levick, Vespasian, 29–38.
  5. Levick, Vespasian, 43.
  6. ODCW, Vespasian (2007).
  7. ქსე, ტ. 4, გვ. 381-382
ვესპასიანე
დაიბადა: 17 ნოემბერი, 9 გარდაიცვალა: 23 ივნისი, 79
წინამორბედი:
ვიტელიუსი
   რომის იმპერატორი   
69–79
შემდეგი:
ტიტუსი


ფლავიუსების დინასტია
ვესპასიანე ფლავიუსი | ტიტუსი | დომიციანე |