ვახჯირის უღელტეხილი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ვახჯირის უღელტეხილი
ჩინ. 瓦赫吉尔山口, პუშტუ: کوتل وجیر‎‎

Ruins of desert Cathay - personal narrative of explorations in Central Asia and westernmost China (1912) (14760113076).jpg
აურელ სტეინის სურათი, უღელტეხილის გადავლამდე.

ვახჯირის უღელტეხილი — ავღანეთი
ვახჯირის უღელტეხილი

კოორდინატები: 37°05′15″ ჩ. გ. 74°29′03″ ა. გ. / 37.08750° ჩ. გ. 74.48417° ა. გ. / 37.08750; 74.48417

ქვეყანა ავღანეთის დროშა ავღანეთი
ჩინეთის დროშა ჩინეთი
ტერიტორიული ერთეული ბადახშანის პროვინცია, ავღანეთი
სინძიანი, ჩინეთი
სიმაღლე 4,923 მ.
ქედი პამირი
აკავშირებს ავღანეთს ჩინეთთან

ვახჯირის უღელტეხილი (ჩინ. 瓦赫吉尔山口, პუშტუ: کوتل وجیر‎‎) — მდებარეობს ვახანის დერეფნის აღმოსავლეთ ბოლოში ჰინდუქუშზე. ის ავღანეთსა და ჩინეთს შორის არსებული ერთადერთი უღელტეხილია, აკავშირებს ვახანს ტახკორგი-ტაჯიკის ავტონომიურ ოლქთან სინძიანში. უღელტეხილის სიმაღლეა 4,923 მეტრი, თუმცა არ წარმოადგენს საზღვრის გადაკვეთის ოფიციალურ წერტილს. ჩინეთი მას ვახჯირის სამხრეთ უღელტეხილს (南瓦根基达坂) უწოდებს, რადგან ჩინეთის მხარეს ასევე ჩრდილოეთი უღელტეხილიც არსებობს.

მიმოხილვა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვახჯირის უღელტეხილს სამანქანო გზა არ კვეთს. ჩინეთის მხრიდან მიმდებარე რეგიონში შესვლა მხოლოდ სამხედრო პირებისთვისაა ნებადარტული.[1] ჩინეთმა მთელი საზღვრის გასწვრივ, 92 კილომეტრის სიგრძეზე მავრთულ ხლართის ღობე გაავლო. ურელტეხილიდან 20 კილომეტში აღმოსავლეთით მდებარეობს სასაზღვრო საგუშაგო.ref name="chinadaily">Cui Jia. (2014-09-25) High alert en. ციტატა: „A barbed wire fence appeared after another 20 km west of Keketuluke. The fence separates China and Afghanistan amid the 92 km border area.“ წაკითხვის თარიღი: 2017-02-03.</ref> 2009 წელს ჩინეთის სახლახო რესპუბლიკის თავდაცვის სამინისტრომ მესაზღვრეებისთვის საზღვრიდან 10 კილომეტრში სამხედრო გზის მშენებლობა დაიწყო.[2] გზა ტაღდუმბაშ პამირის ხეობას მიუყვება და 80 კილომეტრში ყარაყორუმის გზატკეცილს უერთდება. ვახჯირის უღელტეხილის აღმოსავლეთიტ ჩინეთის მხარეს მდებარე მთლიანი ხეობა ვიზიტორებისთვის დაკეტილია, თუმცა ადგილობრივ მაცხოვრებლებს და მწყემსებს ტერიტორიაზე გადაადგილების უფლება აქვთ.[3]

ავღანეთის მხარეს უახლოეს გზას სარჰადისკენ მიმავალი გრუნტის გზა წარმოადგენს, რომელიც უღელტეხილს დაახლოებით 100 კილომეტრის სიგრძის ბილიკებით უკავშირდება.[4] უღელტეხილთან ახლოს 4,554 მეტრზე არის ყინულის გამოქვაბული, საიდანაც მდინარე ვახჯირი იღებს სათავეს და საბოლოოდ ამუდარიაში ჩედინება. ამიტომ ამ გამოქვაბულს ხანდახან ამუდარიას სათავედაც მიიჩნევენ. დაახლოებით 20 კილომეტრის მოშორებით არის პაკისტანისკენ მიმავალი უღელტეხილი დილისანგი.[1]

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვახჯირის უღელტეხილი ისტორიული აბრეშუმის დიდი გზის ნაწილია. ითვლება, რომ ამ გზით დაახლოებით 649 წელს დაბრუნდა ჩინეთში დიდი ბუდისტი პილიგრიმი სუანცზანი.[5]

ძირითადად უღელტეხილი წელიწადის განმავლობაში 5 თვე მიუწვდომელია, და დანარჩენი დროის განმავლობაშიც ხანდახან იკეტება.[6] რელიეფი არის ძალიან რთული, თუმცა აურელ სტეინის ჩანაწერების მიხედვით ურელტეხილის მისადგომი ძალიან მარტივია. [6] უღელტეხილის უცხოელების მიერ გავლის რამდენიმე ჩანაწერი არსებობს.

ისტორიულად უღელტეხილი ბადახშანსა და იარკენდს შორის სავაჭრო გზას წარმოადგენდა, რომელსაც ბაჯაურის ვაჭრები იყენებდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ მარკო პოლო უღელტეხილს სახელით არ მოიხსენიებს სავარაუდოდ მანაც გაიარა ამ მარშუტით. შემდეგი ევროპელი ვინც 1602-1606 წლებში უღელტეხილი გადაკვეთა იყო იეზუიტი პორტუგალიელი მღვდელი ბენტო დი გიოში. სემდგომი ჩანაწერები უკვე XIX საუკუნის ბოლოს დიდი თამაშის სახელით ცნობილი პოლიტიკური მოვლენების დროს ჩნდება.[7] 1868 წელს ინდოეთის დიდი ტრიგონომეტრიული გამოკვლევის თანამშრომელმა პანდიტმა (მზვერავი) სახელად მირზა გაიარა.[8] შემდეგ იყვნენ ბრიტანელი სამხედრო პირები 1874, 1891, 1894 და 1906 წლებში. ბოლო ევროპელი რომელმაც აღნიშნულ მარშუტზე 1947 წელს გაიარა იყო ინგლისელი მკვლევარი ბილ ტილმანი.[9]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]