ვალიდე სულთანი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
აიშე ჰაფსა სულთანი

ვალიდე სულთანი (ოსმ. والده سلطان) სათაური იყო პირველად გამოყენებული მე-16 საუკუნეში აი აიშე ჰაფსა სულთან, სელიმ I-ის მეუღლე და სულეიმან დიდებულის დედა, ჩვეულებრივ, ამ სახელწოდებას იღებდნენ ოსმალეთის სულთნის დედები. დედები, რომლებიც ადრე გარდაიცვალნენ და ვერ მოესწრნენ მის მმართველობას ვერ ღებულობდნენ ვალიდეს ტიტულს.[1]

მეთვრამეტე საუკუნის მხატვრობა  "ვალიდე სულთანი" Jean Baptiste Vanmour-ის ნახატი.

ყველაზე ძლიერი და ცნობილი ვალიდე სულთნები იყვნენ: ნურბანუ სულთანი,  საფიე სულთანი,  ქიოსემ სულთანი და  თურჰან ჰატიჯე სულთანი.

ვალიდე სულთნების სია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სია არ არის სრული. ყველაზე მეტი ვინც მიიღო ვალიდეს ტიტული იყო სულთნის ბიოლოგიური დედა. დედები, რომლებიც გარდაიცვალნენ მანამ, სანამ  მათი ვაჟიშვილები ტახტზე ავიდოდნენ, არასოდეს მიუღიათ  ტიტული ვალიდე სულთანი ეს სულთნები არიან:  ჰიურემ სულთანი, ჰატიჯე მუაზეზ სულთანი , ემინე მიჰრიშაჰ ქადინეფენდი, რაბია შერმი ქადინეფენდი, თირიმიუჟგან სულთანი, გიულჯემალ ქადინ ეფენდი, და გიულიუსთიუ ქადინ ეფენდი. განსაკუთრებულ შემთხვევებში, სულთნის ბებიები იღებდნენ ვალიდეს ტიტულს. ეს სულთნები იყვნენ - მაჰფეიქერ ქიოსემ სულთანი და რაჰიმე პირისთუ სულთანი.

პორტრეტი სახელი დაბადების სახელი წარმოშობა ვალიდეს ტიტულის მიღება ვალიდეს ტიტულის დაკარგვა სიკვდილი შვილები (სულთნები)
Ayse-hafsa-sultan.jpg
აიშე ჰაფსა სულთანი

عائشه حفصه سلطان

აიშე ჰაფსა ყირიმის ლორდის, მენგლი გირაის ქალიშვილი. სხვა ვერსიით ქრისტიანი მონა. 30 სექტემბერი 1520
შვილის მმართველობის დაწყება
9 მარტი 1534 სულეიმან I

(შვილი)

Oriental Woman by Leon Comerre.jpg
ნურბანუ სულთანი

نور بانو سلطان

სესილია ვენიერ-ბაფო ვენეციელი 15 დეკემბერი 1574
შვილის მმართველობის დაწყება
7 დეკემბერი 1583 მურად III (შვილი)
საფიე სულთანი

صفیه سلطان

სოფია ბაფო ალბანელი ან ვენეციელი 15 იანვარი 1595
შვილის მმართველობის დაწყება
22 დეკემბერი 1603
შვილის გარდაცვალება
10 ნოემბერი 1618 მეჰმედ III (შვილი)
ჰანდან სულთანი

خندان سلطان

ელენა ბერძენი 22 დეკემბერი 1603
შვილის მმართველობის დაწყება
26 ნოემბერი 1605 აჰმედ I (შვილი)
ჰალიმე სულთანი

حلیمہ سلطان

უცნობია აფხაზი 22 ნოემბერი 1617

შვილის მმართველობის დაწყება

26 თებერვალი 1618
შვილის ტახტიდან ჩამოგდება
1623 მუსტაფა I (შვილი)
19 მაისი 1622
შვილის მმართველობის დაწყება
10 სექტემბერი 1623
შვილის ტახტიდან ჩამოგდება
მაჰფეიქერ ქიოსემ სულთანი

كوسم سلطان

ანასტასია ბერძენი, დაიბადა კუნძულ ტინოსზე 10 სექტემბერი 1623
შვილის მმართველობის დაწყება
2 სექტემბერი 1651 მურად IV (შვილი)

იბრაჰიმ I (შვილი)

მეჰმედ IV (შვილიშვილი)

Turhan Hatice.jpg
თურჰან ჰატიჯე სულთანი ნადეჟდა რომანოვა რუტენიელი 2 სექტემბერი 1651
დედამთილის გარდაცვალება
4 აგვისტო 1683 მეჰმედ IV (შვილი)
სალიჰა დილაშუბ სულთანი კატერინა სერბი 8 ნოემბერი 1687
შვილის მმართველობის დაწყება
4 დეკემბერი 1689 სულეიმან II (შვილი)
Portrait of Rabia Gülnuş.jpg
ემეთულაჰ რაბია გიულნუშ სულთანი ევგენია ვორია ბერძენი 6 თებერვალი 1695
შვილის მმართველობის დაწყება
6 ნოემბერი 1715 მუსტაფა II (შვილი)
აჰმედ II (შვილი)
Haseki Sultan.jpg
სალიჰა სულთანი ალექსანდრა ბერძენი, დაიბადა სტამბოლში. 20 სექტემბერი 1730
შვილის მმართველობის დაწყება
21 სექტემბერი 1739 მაჰმუდ I (შვილი)
შეჰსუვარ სულთანი მარია 13 დეკემბერი 1754
შვილის მმართველობის დაწყება
აპრილი 1756 ოსმან III (შვილი)
მიჰრიშაჰ სულთანი აგნესა ქართველი 7 აპრილი 1789
შვილის მმართველობის დაწყება
16 ოქტომბერი 1805 სელიმ III (შვილი)
აიშე სენიეფერვერ სულთანი სონია ბულგარელი 29 მაისი 1807
შვილის მმართველობის დაწყება
28 ივლისი 1808

შვილის ტახტიდან ჩამოგდება

11 დეკემბერი1828 მუსტაფა IV
Nakşidil.JPG
ნაქშიდილ სულთანი ემე დე რივერი(?) დაიბადა კავკასიაში. ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით იგი იყო ქართველი. 28 ივლისი1808
შვილის მმართველობის დაწყება
22 აგვისტო 1817 მაჰმუდ II (შვილი)
ბეზმიალემ სულთანი რუსი ან ქართველი 2 ივლისი 1839
შვილის მმართველობის დაწყება
2 მაისი 1853 აბდულმეჯიდI (შვილი)
ფერთევნიალ სულთანი ჰასანა ხატერი ჩერქეზი 25 ივნისი 1861
შვილის მმართველობის დაწყება
30 მაისი 1876

შვილის ტახტიდან ჩამოგდება

5 თებერვალი 1883 აბდულაზიზი (შვილი)
Şevk-efza Valide Sultan Hazretleri.JPG
შევქეფზა სულთანი

شوق افزا سلطان

ვილმა ქართველი. დაიბადა ფოთში (მაშინდელლი რუსეთის იმპერია) 30 მაისი 1876
შვილის მმართველობის დაწყება
31 აგვისტო 1876

შვილის ტახტიდან ჩამოგდება

17 სექტემბერი 1889 მურად V (შვილი)
რაჰიმე ფერესთუ სულთანი

رحیمہ پریستو سلطان

რაჰიმე გოგენი ჩერქეზი 31 აგვისტო 1876
შვილის მმართველობის დაწყება
11 დეკემბერი 1905 აბდულჰამიდ II (შვილი)

სულთნები, რომლებიც მოესწრნენ შვილის მმართველობას, მაგრამ არ ყოფილან ვალიდე სულთნები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დასახელება ქალიშვილობის გვარი და წარმოშობა გარდაცვალების წელი შვილი
მაჰფირუზ ჰატიჯე სულთანი ჰატიჯე 1620 ოსმან II
ნუხეთსეზა ჰანიმეფენდი ქართველი 1850 მუსტაფა IV
ვალიდე სულთანი თოფქაფის სასახლეში.

References[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Peirce, Leslie P. (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. New York: Oxford University Press, Inc.. ISBN 0-19-507673-7.