ელი ვიზელი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ელი ვიზელი
Elie Wiesel 2012 Shankbone.JPG
დაბადების თარიღი 30 სექტემბერი 1928(1928-09-30)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9]
დაბადების ადგილი Sighetu Marmației[1]
გარდაცვალების თარიღი 2 ივლისი 2016(2016-07-02)[10] [3] [4] [5] [6] [7] [8] (87 წლის)
გარდაცვალების ადგილი მანჰეტენი
დასაფლავებულია კენსიკოს სასაფლაო
საქმიანობა მწერალი[1] , პოლიტიკური აქტივისტი, Judaic scholar, რომანისტი, ავტობიოგრაფი, უნივერსიტეტის პროფესორი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი, პროფკავშირების წევრი და ფილოსოფოსი
ენა ინგლისური ენა[11] , იდიში, ებრაული ენა, რუმინული ენა და ფრანგული ენა[12]
ეროვნება ებრაელები
მოქალაქეობა Flag of Israel.svg ისრაელი
Flag of the United States.svg აშშ[13]
Flag of Romania.svg რუმინეთი[14]
Flag of Hungary.svg უნგრეთი
საფრანგეთი
ალმა-მატერი პარიზის ხელოვნების ფაკულტეტი
Magnum opus Night
ჯილდოები Big Bertha[15] [16] , ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის რაინდი კომანდორი, ნორმან მაილერის პრემია, ეროვნული ჰუმანიტარული მედალი, Four Freedoms Award, თავისუფლების პრემია, „სამართლიანობის სინათლის“ პრემია, საპატიო ლეგიონის დიდი ჯვრის ორდენის კავალერი, Q20857555?, honorary doctor of the Catholic University of Louvain, მედიჩის პრემია, თავისუფლების საპრეზიდენტო მედალი, კონგრესის ოქროს მედალი, Inter Book Prize, ჟენევის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, Medal of Liberty, თელ-ავივის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ბარ-ილანის სახელობის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ხაიფის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, დიდი ოფიცრის ჯვარი გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის წინაშე დამსახურებისთვის, ვაიცმანის ინსტიტუტის საპატიო დოქტორი, ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში, honorary doctorate of the Bordeaux Montaigne University[17] და Q97139686?

ელი ვიზელი (იდიშ. אלי וויזל, ფრანგ. Elie Wiesel; დ. 30 სექტემბერი 1928, სიგეტი, ტრანსილვანია, რუმინეთი — გ. 2 ივლისი 2016, ბოსტონი, მასაჩუსეტსი, აშშ) — ებრაული წარმოშობის ამერიკელი და ფრანგი მწერალი, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე, პროფესორი. 1986 წლის ნობელის მშვიდობის პრემიის ლაურეატი. ჰოლოკოსტის საპრეზიდენტო კომისიის ხელმძღვანელი, წერდა იდიშზე, ივრითზე, ფრანგულ და ინგლისურ ენებზე.

წარმოშობით ტრადიციული, რელიგიური ებრაელის ოჯახიდანაა, რომელიც გადაურჩა ჰოლოკოსტის წლებში აუშვიცისა და ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკებს. ევროპელი ებრაელების კატასტროფის ცნობილი პროპაგანდისტი.

1985 წელს დააჯილდოეს აშშ-ის კონგრესის ოქროს მედლით. მას ასევე მრავალი სხვა ჯილდო აქვს აღებული თავისი ლიტერატურული, სოციალური და პროპაგანდისტული საქმიანობისათვის.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაიბადა ჩრდილოეთ ტრანსილვანიის ქალაქ სიგეტეში (ამჟამად რუმინეთი) რელიგიური ებრაელის ოჯახში, რომლებიც იცავდნენ ჰასიდიზმის ტრადიციებს. მამამისის, შლოიმ ელიში ვიზელის ოჯახი წარმოშობით არის იმიერკარპატებიდან, ქალაქ ჰუსტიდან. დედის, სარა ფეიგის ოჯახი კი ველიკი-ბიჩკოვიდან[18]. ჰყავდა სამი და: უფროსები ბეატრისი და ჰილდა, ხოლო უმცროსი ციპორა. მიიღო ტრადიციული ებრაული რელიგიური განათლება. ოჯახში საუბრობდნენ იდიშზე, უნგრულ, გერმანულ და რუმინულ ენებზე.

1940 წელს სიგეტი ვენის მეორე არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით მიაკუთვნეს უნგრეთს და 1944 წელს ნაცისტური გერმანიის ზეწოლით ყველა ებრაელი, მათ შორის ვიზელი და მისი ოჯახი, გადაასახლეს ოსვენციმის საკონცენტრაციო ბანაკში. მისი ამოკვეთილი ნომერი იყო „A-7713“. ბანაკში ჩასვლისთანავე ვიზელი და მამამისი დაშორდნენ დებს და დედას. სარა და ციპორა ვერ გადაურჩნენ პატიმრობას. ვიზელი და მამამისი გააგზავნეს ოსვენციმის შრომით ბანაკ მონოვიცში. მიუხედავად იმისა, რომ ტყვეები გადაჰყავდათ ოსვენციმის ერთი სექტორიდან მეორეში, ვიზელმა და მამამისმა მოახერხეს რვა თვის განმავლობაში ერთმანეთის გვერდით ყოფნა. 1944-1945 წლების ზამთარში ელი და შლოიმე ოსვენციმიდან ბუხენვალდში გადაიყვანეს. ბანაკში ჩასვლიდან ძალიან მალევე 1945 წლის 29 იანვარს შლოიმე გარდაიცვალა დაუძლურების, ავადმყოფობისა, ზედამხედველბისა და პატიმრების მხრიდან ცემის გამო. ამ პერიოდში ვიზელის რელიგიური რწმენა შეირყა, თუმცა მას შემდეგ მთელი ენერგიით დაუბრუნდა.

ვიზელი ომის შემდეგ აღმოჩნდა პარიზში, სადაც იპოვა თავისი დები ბეატრისი და ჰილდა. მოგვიანებით ორივე მათგანი ჩრდილოეთ ამერიკაში გადასახლდა.

1948-1951 წლებში სწავლობდა სორბონში, სადაც შეისწავლა ფილოსოფია, ლიტერატურა და ფსიქოლოგია, შემდეგ მუშაობდა ჟურნალისტად. ერთი წელი გაატარა ინდოეთში. 1955 წელს იგი გადავიდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც 1963 წელს მიიღო მოქალაქეობა. 1969 წელს დაქორწინდა ასევე საკონცენტრაციო ბანაკს გადარჩენილ ავტრიელ მარიონ ერსტერ როუზზე და მათ შეეძინათ შვილი შლოიმე ელიშა ვიზელი.

ვიზელმა ლიტერატურული კარიერა დაიწყო იდიშზე, მომდევნო წლებში დაიწყო პუბლიკაციების გამოქვეყნება ივრითზე, შემდეგ გადავიდა ძირითადად ფრანგულ, ხოლო ბოლო წლებში ინგლისურ ენაზე. მისი პირველი წიგნი „და დუმდა მსოფლიო“ 1956 წელს გამოქვეყნდა არგენტინაში იდიშზე.

ელი ვიზელი ასწავლიდა იელის, ბოსტონისა და ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტებში. 1976 წლიდან ბოსტონის უნივერსიტეტის ჰუმანიტარული მეცნიერებების დამსახურებული პროფესორია. 1978-1987 წლებში ხელმძღვანელობდა ჰოლოკოსტის საპრეზიდენტო კომისიას, რომელმაც დააწესა ნაციზმის მსხვერპლთა ხსოვნის დღე, გეგმავდა კვლევით პროგრამებსა და კონფერენციებს. 1980-1986 წლებში ჰოლოკოსტის ამერიკის მემორიალური საბჭოს ხელმძღვანელია. 1988 წლიდან გაეროს მშვიდობის ელჩია.

2014 წელს ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბენიამინ ნეთანიაჰუ შეეცადა დაერწმუნებინა ელი ვიზელი, რომ კენჭი ეყარა ისრაელის პრეზიდენტის თანამდებობაზე, მაგრამ პრემიერ-მინისტრმა უარი მიიღო[19].

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა, ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა და სხვ. Record #11880975X // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.
  2. SNAC — 2010.
  3. 3.0 3.1 ბროდვეის ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა — 2000.
  4. 4.0 4.1 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  5. 5.0 5.1 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  6. 6.0 6.1 filmportal.de — 2005.
  7. 7.0 7.1 Munzinger-Archiv — 1913.
  8. 8.0 8.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  9. Vegetti Catalog of Fantastic Literature
  10. http://www.haaretz.com/israel-news/1.575072
  11. http://www.pbs.org/eliewiesel/life/index.htmlPBS.
  12. Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  13. LIBRIS — 2016.
  14. https://www.hotnews.ro/stiri-arhiva-1247406-elie-wiesel-trimite-inapoi-lui-iliescu-steaua-romaniei.htm
  15. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/
  16. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  17. http://www.u-bordeaux-montaigne.fr/fr/universite/decouvrir-bordeaux-montaigne/histoire-d-universite.html
  18. Elie Wiesel «All Rivers Run to the Sea: Memoirs»
  19. Нетаниягу предлагал Эли Визелю баллотироваться в президенты დაარქივებული ივნისი 5, 2016 საიტზე Wayback Machine