შინაარსზე გადასვლა

ელისაბედ კოპი

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ელისაბედ კოპი
შვეიც.-გერმ. Elisabeth Kopp
დაბადების თარიღი 16 დეკემბერი, 1936(1936-12-16)[1]
დაბადების ადგილი ციურიხი
გარდაცვალების თარიღი 7 აპრილი, 2023(2023-04-07)[2] (86 წლის)
გარდაცვალების ადგილი Louta[3]
მოქალაქეობა  შვეიცარია[1]
განათლება ციურიხის უნივერსიტეტი
მამა Max Iklé[4]
მეუღლე/ები Hans W. Kopp[5]

ელისაბედ კოპი (დ. 16 დეკემბერი, 1936 — გ. 7 აპრილი, 2023[6]) — შვეიცარიის თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის (FDP) გამოჩენილი პოლიტიკოსი. მან ისტორიული მნიშვნელობის კვალი დატოვა, როგორც პირველმა ქალმა, რომელიც შვეიცარიის მთავრობაში, ფედერალურ საბჭოში აირჩიეს. აღნიშნულ პოსტზე იგი 1984 წლის 2 ოქტომბრიდან 1989 წლის 12 იანვრამდე მსახურობდა. მისი გადადგომა სამსახურებრივი საიდუმლოების შესაძლო დარღვევასთან დაკავშირებულ სკანდალს მოჰყვა. მანამდე, 1979 წლიდან 1984 წლამდე, ელიზაბედ კოპი შვეიცარიის ეროვნული საბჭოს წევრი იყო.[7][8]

ადრეული ცხოვრება და განათლება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ანა ელისაბედ იკლე დაიბადა 1936 წლის 16 დეკემბერს ციურიხში. იგი სამი შვილიდან მეორე იყო მაქს არტურ იკლესა და ბეატრიქს იკლეს ოჯახში. მამამისი, რომელიც პროფესიით ადვოკატი და კინოპროდიუსერი იყო, შვეიცარიის სახელმწიფო ფინანსურ სისტემაში მნიშვნელოვან პოზიციებს იკავებდა. იგი გახლდათ ფედერალური ფინანსთა დეპარტამენტის დირექტორი და შვეიცარიის ეროვნული ბანკის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი.[9][10] ელისაბედს ორი და ჰყავდა: მარიანა გასერი და ბეატრიქს ჰანსლინი.

მამის მხრიდან მისი ოჯახი ჰამბურგელი გერმანელი ებრაელების შთამომავალი იყო. პაპამისი, ადოლფ იკლე, 1880 წელს გახდა აღმოსავლეთ შვეიცარიაში მანქანური ქარგვის პირველი კომპანიის პარტნიორი, რომელიც მოგვიანებით „Iklé Frères“-ად გარდაიქმნა და 1929 წლამდე არსებობდა.[11][12] თავისი პაპის ძმის, ლეოპოლდ იკლეს ხაზით, ელისაბედი იყო ფრედ იკლეს ბიძაშვილი, რომელიც რეიგანის ადმინისტრაციის დროს აშშ-ის თავდაცვის მდივნის მოადგილედ მსახურობდა.[13] რაც შეეხება დედის მხარეს, ეს ოჯახი სანქტ-გალენის რეფორმისტულ ბურჟუაზიას ეკუთვნოდა და წარმოშობით ჰესენ-ნასაუდან იყო. სწორედ მათმა კომპანიამ, „Heberlein & Co.“, პირველმა გამოუშვა მერსერიზებული ძაფი შვეიცარიაში.[14]


ელისაბედ კოპმა საშუალო განათლება ბერნში მიიღო, სადაც ზოგიერთ კლასში ლინდა გაიზერთან და მანი მატერთან ერთად სწავლობდა.[9] 1956 წელს მან სამართლის შესწავლა ციურიხის უნივერსიტეტში დაიწყო. სტუდენტობისას იგი შეუერთდა შვეიცარიულ-უნგრულ სტუდენტურ დახმარების ორგანიზაციას (SDSU), რომელიც უნგრეთის რევოლუციის საპასუხოდ დაარსდა.[15] ამ ორგანიზაციის ხელმძღვანელობა შეხვედრებს ხშირად კოპის მშობლების ვილაში მართავდა, სტუდენტები კი შვებულებებს ერთად ატარებდნენ ჰებერლაინების საოჯახო მამულში, გარდას ტბაზე.[16] 1960 წელს მან წარმატებით დაასრულა სწავლა და ლიცენზიატის ხარისხი მიიღო.[9]

პოლიტიკური კარიერა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კანტონალური და საკანონმდებლო საქმიანობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ელისაბედ კოპის პოლიტიკური აღზევება 1970 წელს დაიწყო, როდესაც იგი ცუმიკონის მუნიციპალურ საბჭოში აირჩიეს, 1974 წელს კი იგი გახდა პირველი ქალი, რომელმაც ციურიხის კანტონში მუნიციპალიტეტის პრეზიდენტის პოსტი დაიკავა.[9] 1971 წლის თებერვალში, ქალთა საარჩევნო უფლების შესახებ ეროვნულ რეფერენდუმამდე რამდენიმე დღით ადრე, მან მონაწილეობა მიიღო ვოლენის კაზინოში გამართულ პანელში, სადაც აქტიურად უჭერდა მხარს ქალებისთვის ხმის მიცემის უფლების მინიჭებას.[17] 1972-1979 წლებში იგი ციურიხის კანტონის აღმასრულებელ საბჭოში მსახურობდა, როგორც თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის (FDP) წარმომადგენელი.[9]

1975 წლის ფედერალურ არჩევნებში კოპი კენჭს იყრიდა ეროვნულ საბჭოში ციურიხის ქალთა ცენტრის მხარდაჭერით. მიუხედავად იმისა, რომ იმჯერად იგი ვერ აირჩიეს, მისმა შედეგმა დიდი იმედები გააჩინა.[18] 1979 წლის ფედერალური არჩევნებისას მან წინასაარჩევნო კამპანია ცუმიკონის პრეზიდენტად მუშაობის გამოცდილებაზე ააგო და 52,113 ხმით გამარჯვება მოიპოვა.[18] 1979 წლიდან 1984 წლამდე იგი ეროვნული საბჭოს წევრი იყო.[19] პირველი შვიდი სესიის განმავლობაში იგი ძირითადად დამკვირვებლის როლში იყო და მხოლოდ ერთი შუამდგომლობა წარადგინა, რომლითაც ფედერალური საბჭოსგან დაზოგვის წახალისების შესაძლებლობების შესწავლას მოითხოვდა.[20]

გარემოსდაცვითი პოლიტიკა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ელისაბედ კოპი ეროვნულ საბჭოში

1981 წელს გამართულ პრესკონფერენციაზე, მას შემდეგ რაც ცნობილი გახდა, რომ ფედერალური საბჭო მკაცრი რეგულაციების დაწესებას არ აპირებდა, კოპმა კურტ ფურგლერის 1977 წლის დაპირების შესრულება და ავტომობილების შიგაწვის ძრავებისთვის უფრო მკაცრი სტანდარტების დაწესება მოითხოვა.[21] ამ ნაბიჯმა მედიის დიდი მოწონება დაიმსახურა და იგი გარემოსდაცვით პოლიტიკოსად იქცა.[21] სინამდვილეში, აღნიშნული პრესკონფერენცია ბუნების მსოფლიო ფონდის (WWF) მიერ იყო ორგანიზებული.[21] ამ აქტივობის შედეგად, რამდენიმე დღეში ფედერალურმა საბჭომ უარი თქვა რბილ რეგულაციებზე და მხარი დაუჭირა ავტომობილებში კატალიზური კონვერტორების დამონტაჟების ვალდებულებას.[21]

1981 წლიდან ფედერალურ საბჭოში არჩევამდე კოპი მთელ ყურადღებას გარემოსდაცვით პოლიტიკაზე ამახვილებდა.[22] იგი შეუერთდა ბუნების დაცვის შვეიცარიულ ლიგას.[22] გარემოსდაცვით საკითხებში იგი პოზიციებს დამოუკიდებლად აყალიბებდა, თუმცა, როგორც წესი, საკუთარი პარტიის გავლენიანი ფიგურების მხარდაჭერით სარგებლობდა.[22] სხვა პოლიტიკურ საკითხებში იგი მკაცრად მიჰყვებოდა პარტიულ ხაზს.[22]

იგი მხარს უჭერდა ბირთვულ ენერგიას და მას „სუფთა ენერგიად“ მიიჩნევდა. ასევე აქტიურად გამოდიოდა ციურიხის აეროპორტის გაფართოების მომხრედ, თუმცა ეწინააღმდეგებოდა ფედერალური სტიპენდიების გაცემასა და ფედერალური სამსახურებისთვის 42-საათიანი სამუშაო კვირის შემოღებას.[23]

ფედერალური საბჭო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
კოპი ფედერალური საბჭოს წევრად ფიცის დადებისას 1984 წელს

1984 წელს ფედერალური მრჩეველი რუდოლფ ფრიდრიხი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო თანამდებობიდან გადადგა. მის შემცვლელად თავისუფალმა დემოკრატიულმა პარტიამ (FDP) ელისაბედ კოპისა და ბრუნო ჰუნციკერის კანდიდატურები წარადგინა.[9]

1984 წლის 2 ოქტომბერს კოპი ისტორიაში შევიდა, როგორც პირველი ქალი, რომელიც შვეიცარიის ფედერალურ საბჭოში აირჩიეს.[24] მან გამარჯვება კენჭისყრის პირველივე ტურში მოიპოვა.[24] ფედერალურ საბჭოში იგი სათავეში ჩაუდგა იუსტიციისა და პოლიციის ფედერალურ დეპარტამენტს (EJPD), ხოლო 1988 წლის დეკემბერში კონფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს.[25] თავისი მოღვაწეობის პერიოდში მან ერთ-ერთ პრიორიტეტად თავშესაფრის მაძიებელთა შესახებ კანონის რეფორმა დაისახა.[9] ამ მიზნით მან სპეციალურად შექმნა ლტოლვილთა საკითხებში დელეგატის პოსტი.[9] აღნიშნული რეფორმა მემარცხენე ფრთისა და ქრისტიანული ორგანიზაციების წარმომადგენლებმა გააკრიტიკეს, თუმცა 1987 წლის რეფერენდუმზე მოსახლეობამ მას მხარი დაუჭირა.[9] 1987 წლის დეკემბრის ხელახალი არჩევნებისას, მწვანეთა და მემარცხენე პარტიების რამდენიმე პოლიტიკოსმა, ასევე შვეიცარიის ფრანგულენოვანი ნაწილის წარმომადგენლებმა, უარი თქვეს მისი კანდიდატურის მხარდაჭერაზე, რის გამოც იგი მხოლოდ 166 ხმით დაამტკიცეს.[26]

სკანდალი და გადადგომა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ელისაბედ კოპის მეუღლის, ჰანს კოპის წინააღმდეგ ციურიხის ხელისუფლებამ გამოძიება დაიწყო საინვესტიციო კომპანია „Trans K-B“-ის გაკოტრების გამო, რომლის დირექტორთა საბჭოს პრეზიდენტიც იგი გახლდათ.[25] ჟურნალ „Beobachter“-ის მხრიდან ზეწოლის შედეგად, სამართალდამცავებმა მისი საქმიანობა საგადასახადო თაღლითობის კუთხითაც შეისწავლეს.[25] 1989 წლის ოქტომბრის ბოლოს ჰანს კოპი გადადგა კომპანია „Shakarchi Trading AG“-ის დირექტორთა საბჭოს ვიცე-პრეზიდენტის პოსტიდან.[25]

1988 წლის 5 ნოემბერს გაზეთმა „Tages-Anzeiger“-მა გამოაქვეყნა მასალა „Shakarchi Trading AG“-სთან დაკავშირებული პირების მიერ ფულის შესაძლო გათეთრების შესახებ. სტატიაში გამოთქმული იყო ეჭვი, რომ ჰანს კოპმა გაფრთხილება საკუთარი მეუღლისგან, ფედერალური მრჩევლისგან მიიღო, რასაც თავად ელისაბედ კოპი უარყოფდა.[25] თუმცა, 9 დეკემბერს გაზეთმა „Le Matin“-მა დაწერა მეუღლესთან განხორციელებული სატელეფონო ზარის შესახებ,[25] რის შემდეგაც ელისაბედ კოპმა აღიარა ზარის ფაქტი. ამას მედიის მხრიდან მისი გადადგომის მკაცრი მოთხოვნა მოჰყვა.[25] 12 დეკემბერს კოპმა გამოაცხადა, რომ 1989 წლის თებერვლის ბოლოს პოსტს დატოვებდა და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამ საქმეში ბრალი არ მიუძღოდა.[25] ზეწოლა კიდევ უფრო გაძლიერდა და საბოლოოდ, 1989 წლის 12 იანვარს, იგი დაუყოვნებლივ გადადგა.[24] მისი გადადგომის შემდეგ შეიქმნა საპარლამენტო საგამოძიებო კომისია, რომელსაც სოციალ-დემოკრატი მორიც ლოინბერგერი ხელმძღვანელობდა.[25] კომისიას დაევალა არა მხოლოდ გადადგომის გარემოებების, არამედ იუსტიციისა და პოლიციის დეპარტამენტის მიერ ნარკოტრაფიკსა და საგადასახადო თაღლითობასთან ბრძოლის მეთოდების შესწავლა.[25]

თებერვალში მის მემკვიდრედ ფედერალურ საბჭოში კასპარ ვილიგერი აირჩიეს, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე იგი არნოლდ კოლერმა ჩაანაცვლა.[25] 1989 წლის 27 თებერვალს ეროვნულმა საბჭომ კოპს იმუნიტეტი მოუხსნა.[27] მარტში პროკურატურამ კონფიდენციალურობის დარღვევის მუხლით გამოძიება დაიწყო, თუმცა 1990 წლის თებერვალში სასამართლომ დაადგინა: მიუხედავად იმისა, რომ ინფორმაცია საიდუმლო იყო, ვერ დამტკიცდა, იცოდა თუ არა კოპმა ამის შესახებ.[25]

პირადი ცხოვრება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1960 წელს ელისაბედ იკლე ცოლად გაჰყვა ჰანს კოპს,[9] რომელიც ადვოკატი და რამდენიმე კომპანიის საბჭოს წევრი იყო.[28] მათ ერთმანეთი 1959 წელს, დასავლეთ ბერლინში სტუდენტური ექსკურსიის დროს გაიცნეს. წყვილს ერთი ქალიშვილი შეეძინა – ბრიგიტ კოპი,[29] რომელიც დაქორწინებულია საშუალო სკოლის მასწავლებელ რეზ კიუტელზე. მათ სამი ქალიშვილი – ნიკოლი, ფლურინა და ალინა – და ორი შვილიშვილი ჰყავთ.[30][31] ბრიგიტ კიუტელი პროფესიით ადვოკატი და კონსულტანტია, ასევე არაკომერციული ორგანიზაციებისა და კერძო ფონდების საკონსულტაციო ფირმის, „stiftung.ch“-ის დამფუძნებელი.[32]

მას შემდეგ, რაც ელისაბედ კოპი ეროვნულ საბჭოში აირჩიეს, მეუღლემ მას ბერნში ბინა უყიდა,[18] თუმცა ფედერალურ საბჭოში არჩევის შემდეგ, უსაფრთხოების მიზნით, სხვა საცხოვრებელში გადასვლა მოუხდა.[20] ცუმიკონში კოპების ოჯახი „სამი მუხის“ მამულში ცხოვრობდა, სადაც ელისაბედმა ვილის ირგვლივ ორი ბიოტოპი შექმნა, გააშენა გადაშენების პირას მყოფი მცენარეები და მზის ენერგიაზე მომუშავე ჩანჩქერი მოაწყო.[33] ელისაბედ კოპი 2023 წლის 7 აპრილს, 86 წლის ასაკში გარდაიცვალა.[34]

ფილმი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მისი ცხოვრებისა და კარიერის შესახებ ანდრეს ბრიუჩმა გადაიღო დოკუმენტური ფილმი: „Elisabeth Kopp – Eine Winterreise“ (ელისაბედ კოპი — ზამთრის მოგზაურობა: შვეიცარიის პირველი ქალი მინისტრი). 85-წუთიანი ფილმი ეკრანებზე 2007 წლის იანვარში გამოვიდა.[35]

ლიტერატურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • Kopp, Elisabeth (16 December 1936). ციტირების თარიღი: 15 April 2023
  • Senti, Martin (4 May 2021). „Was wäre, wenn Herr Kopp nicht ans Telefon gegangen wäre“. Neue Zürcher Zeitung (გერმანული). ციტირების თარიღი: 15 April 2023.
  • Hirter, von Hans. Dossier: Affäre Kopp de. ციტირების თარიღი: 15 April 2023
  • App, Rolf. (14 April 2018) Der Fall Kopp, neu aufgerollt de. ციტირების თარიღი: 15 April 2023

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. 1 2 verschiedene Autoren Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera — Bern: 1998.
  2. ↑ https://www.admin.ch/gov/fr/accueil/documentation/communiques.msg-id-94286.html
  3. ↑ https://apnews.com/article/elisabeth-kopp-switzerland-federal-council-obituary-skating-ae1fbbbe41600532b1e573e9fdf41898
  4. ↑ https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/009187/2007-01-25/
  5. ↑ https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/004737/2022-05-10/
  6. ↑ Keaten, Jamey. (2023-04-14) Elisabeth Kopp, first woman in Swiss Cabinet, dies at 86 en. ციტირების თარიღი: 2023-04-18
  7. ↑ Ratsmitglied ansehen. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 April 2023. ციტირების თარიღი: 14 April 2023
  8. ↑ Elisabeth Kopp, first woman in Swiss Cabinet, dies at 86 en-US (14 April 2023). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 April 2023. ციტირების თარიღი: 14 April 2023
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Amlinger, Fabienne. Kopp, Elisabeth de. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 April 2023. ციტირების თარიღი: 15 April 2023
  10. ↑ Iklé, Max (1903–1999) – HLS DSS https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/009187/2007-01-25/
  11. ↑ swissinfo.ch, S. W. I.. (2002-11-21) Iklés Textilsammlung de. ციტირების თარიღი: 2025-03-25
  12. ↑ Iklé de. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 April 2023. ციტირების თარიღი: 14 April 2023
  13. ↑ Dodis, Diplomatische Dokumente der Schweiz | Documents diplomatiques suisses | Documenti diplomatici svizzeri | Diplomatic Documents of Switzerland |. (21 August 1924) Iklé, Fred (1924–2011) en. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 April 2023. ციტირების თარიღი: 14 April 2023
  14. ↑ Heberlein, Georg Philipp (1805–1888) https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/030314/2016-09-09/
  15. ↑ Duttweiler, Catherine (1990).pp.40–41
  16. ↑ Duttweiler, Catherine (1990).pp.47–48
  17. ↑ 50 Jahre Frauenstimmrecht. ციტირების თარიღი: 2023-06-08
  18. 1 2 3 Duttweiler, Catherine (1990), p.84
  19. ↑ Ratsmitglied ansehen. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 April 2023. ციტირების თარიღი: 15 April 2023
  20. 1 2 Duttweiler, Catherine (1990), p.85
  21. 1 2 3 4 Duttweiler, Catherine (1990), pp.93–94
  22. 1 2 3 4 Duttweiler, Catherine (1990), p.96
  23. ↑ Duttweiler, Catherine (1990), pp.97,99
  24. 1 2 3 Duttweiler, Catherine (1990). Kopp & Kopp: Aufstieg und Fall der ersten Bundesrätin (de). Weltwoche, გვ. 11. ISBN 978-3-85504-121-3. 
  25. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Dossier: Die Affäre Kopp. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 April 2023. ციტირების თარიღი: 14 April 2023
  26. ↑ Duttweiler, Catherine (1990), p. 145
  27. ↑ Immunität von Frau alt Bundesrätin E. Kopp. Aufhebung გვ. 98–117 (27 February 1989). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 April 2023. ციტირების თარიღი: 14 April 2023
  28. ↑ Duttweiler, Catherine (1990), pp.148–149
  29. ↑ Brigitt Küttel in Aeugst am Albis en. ციტირების თარიღი: 2024-08-06
  30. ↑ Baigger, Katja (2023-05-11). „«Auch ich erhielt Morddrohungen»: Brigitt Küttel, Tochter Elisabeth Kopp, über Sippenhaft“. Neue Zürcher Zeitung (გერმანული). ISSN 0376-6829. ციტირების თარიღი: 2024-08-06.
  31. ↑ CV: Brigitt Küttel de. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2024-12-17.
  32. ↑ Team de-DE. ციტირების თარიღი: 2024-08-06
  33. ↑ Duttweiler, Catherine (1990).p.95
  34. ↑ „Elisabeth Kopp, Switzerland's first female cabinet minister, dies at 86“. swissinfo. 14 April 2023. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 14 April 2023. ციტირების თარიღი: 14 April 2023.
  35. ↑ Elisabeth Kopp – Eine Winterreise de. swissfilms. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 April 2023. ციტირების თარიღი: 15 April 2023
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ელისაბედ_კოპი&oldid=5515385“-დან