ელენე დარიანი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ელენე ბაქრაძე

ელენე დარიანი (ნამდვილი სახელი და გვარი — ელენე ბაქრაძე; დ. 1897 — გ. 1979) — ქართველი ლიტერატორი, პოეტი. ელენე დარიანის ფსევდონიმის უკან მდგარი პოეტის ვინაობის შესახებ ორი განსხვავებული მოსაზრება არსებობს. ტრადიციული განმარტებით ელენე დარიანი იყო პაოლო იაშვილის ლიტერატურული მისტიფიკაცია, რომელსაც პოეტმა ეროტიკული შინაარსის მქონე მისი 14 ლექსი მიაწერა. ალტერნატიული შეხედულებით, რომელსაც 1990-იან წლებში საარქივო მასალებზე მუშაობისას დაედო დასაბამი, ელენე დარიანი იყო რეალურად არსებული პიროვნების, ელენე ბაქრაძის ფსევდონიმი. ამ უკანასკნელს პაოლო იაშვილთან რომანტიკული და შემოქმედებითი ურთიერთობა ჰქონდა.

ელენე ბაქრაძე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ელენე (ელლი) ბაქრაძე თბილისში 1897 წელს დაიბადა. ერთი პერიოდი მშობლებთან ერთად განჯაში ცხოვრობდა. 1916-1918 წლებში მოსკოვში თავისუფალი მსმენელის სტატუსით სწავლობდა სტომატოლოგიას, შემდეგ კი დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფსიქოლოგია-ფილოსოფიის ფაკულტეტი. პაოლო იაშვილი მან 1912 წელს გაიცნო. მათი ურთიერთობების რომანტიკულ ხასიათზე ელენე ბაქრაძის არქივში შემორჩენილი პაოლოს წერილები მიუთითებს. ბაქრაძის და იაშვილის მეგობრობა ორივე მათგანის დაოჯახების შემდეგაც დიდხანს გაგრძელდა. ბაქრაძე დაქორწინდა შალვა ბერიშვილზე, შემდეგ — შალვა ქართველიშვილზე. ელენე ბაქრაძე ბევრი მისი მეგობრისგან და მეუღლისგან განსხვავებით საბჭოთა რეპრესიებს გადაურჩა. წლების განმავლობაში ის პედაგოგიკურ საქმიანობას ეწეოდა, მუშაობდა ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში. საკუთარი სახელით გამოქვეყნებული ლექსებიდან მხოლოდ ერთი, „გათავდა ნადიმია“ ცნობილი, რომელიც 1920-იან წლებში გამოქვეყნდა. გარდაიცვალა 82 წლის ასაკში 1979 წელს. ელენე ბაქრაძეს ეკუთვნის რამდენიმე მოგონება, რომელშიც ის აღწერს მას და პაოლო იაშვილს შორის მეგობრობასა და ლიტერატურულ თანამშრომლობას და ჰყვება, თუ როგორ წერდა ის ლექსებს და როგორ არედაქტირებდა მათ იაშვილი.[1]

დარიანული ლექსები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1915 წელს იაშვილმა ქუთაისში საჯაროდ წაიკითხა ეროტიკული შინაარსის ლექსი, რომელიც ერთ-ერთია ლიტერატურაში „დარიანული ციკლის“ სახელწოდებით ცნობილი 14 ლექსიდან. ამ ლექსების ავტორად იაშვილმა ვინმე ელენე დარიანი დაასახელა და საზოგადოებას ავტორის დაუსწრებლობის გამო ბოდიშიც მოუხადა. ლექსების შინაარსი თამამად გადმოსცემდა ქალის ეროტიკულ გრძნობებსა და სასიყვარულო განცდებს, რამაც ბევრი დამსწრე აღაშფოთა; ერთმა ქალმა მსმენელმა დარბაზიც დატოვა. „ელენე დარიანი საშიშია. მას ტემპერატურა აწეული აქვს... სულიერი საუნჯე ელენე დარიანს არ გააჩნია. მას არ მოეპოვება ქალური მოკრძალება, არც სინაზე. ტლანქია და ის ჩვენს პოეზიას არაფერს მატებს“, — წერდა გაზეთი „სამშობლო“ 1916 წელს. „ცისფერყანწელები“ დარიანის პოეზიას დადებითად შეხვდნენ. დარიანის ლექსები 1959 წელს პაოლო იაშვილის კრებულში დაიბეჭდა რეპრესირებული პოეტის რეაბილიტაციის შემდეგ. ამის შემდეგ ითვლებოდა, რომ ელენე დარიანი იაშვილის მიერ მოგონილი პიროვნება, ლიტერატურული მისტიფიკაცია იყო, რომელსაც საკუთარი ლექსები მიაწერა. ერთ-ერთი არგუმენტად მოჰყავდათ ლექსების მხატვრულ-სტილისტური ნიშნები, თუმცა თავად იაშვილს სიცოცხლეში არასდროს უთქვამს, რომ ლექსების ავტორი თავად იყო. 1990-იან წლებში ლიტერატურთმცოდნემ გიორგი ჯავახიშვილმა ელენე ბაქრაძის არქივის საფუძვლიანი შესწავლის შემდეგ წამოაყენა მოსაზრება ელენე დარიანისა და ელენე ბაქრაძის იდენტურობის შესახებ. არქივის მასალების მიხედვით ბაქრაძე ადასტურებდა „დარიანული ციკლის“ ლექსების ავტორობას, პაოლო იაშვილი კი მის თხზულებებს რედაქტირებას უკეთებდა. ლექსების ავტორისა და ელენე დარიანის ვინაობის ირგვლივ აზრთა სხვადასხვაობა დღემდე გრძელდება.[1] ფილოლოგ ლევან ბერძენიშვილის თქმით, „ახლა, როგორც ვერავინ დაადგენს, რამდენი არის პლატონი პლატონში და რამდენი მისი მასწავლებელი — სოკრატე, ზუსტად ასე ვერ ვადგენთ რამდენია ელენე დარიანის პოეზიაში ელენე ბაქრაძისა და რამდენი — პაოლო იაშვილისა“.[2]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 მელაშვილი, თამთა (2014), ელენე დარიანი-ბაქრაძე. „სამხრეთ კავკასია: ფემინიზმი და გენდერული დემოკრატია“ (ჰაინრიხ ბიოლის ფონდი).
  2. ბერძენიშვილი, ლევან. ბორენადან თანამედროვე ქართველ მწერალ ქალებამდე. «ლიბერალი». 13 აპრილი 2018.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ელენე დარიანის ლეგენდა და სინამდვილე / გიორგი ჯავახიშვილი. რედაქტორი : შარლოტა კვანტალიანი. თბილისი, 2001.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]