შინაარსზე გადასვლა

ეთელფლედ მერსიელი

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ეთელფლედ მერსიელი
ძვ. ინგლ. Æthelflæd
დაბ. თარიღი 870
გარდ. თარიღი 12 ივნისი, 918[1] [2] [3]
გარდ. ადგილი ტამუორთი, მერსია
დასაფლავებულია წმინდა ოსვალდის პრიორი, გლოსტერი (საეკლესიო მონასტერი გლოსტერში, ინგლისი)
მოქალაქეობა უესექსის სამეფო
მერსია
საქმიანობა სუვერენი
მეუღლე ეთელრედი, მერსიის ლორდი[3]
მამა ალფრედ დიდი[4] [3]
დედა ეალსვისი[4] [3]
შვილ(ებ)ი აელფვინი[4]

ეთელფლედი (დაახლ. 870 — გ. 12 ივნისი, 918) — მერსიის მმართველი, ცნობილი როგორც მერსიის ქალბატონი. იგი 911 წლიდან გარდაცვალებამდე მართავდა მერსიას ინგლისის შუა რაიონებში. ეთელფლედი იყო უესექსის მეფე ალფრედ დიდისა და მისი მეუღლის, ეალსვითის, უფროსი შვილი.

ეთელფლედი დაიბადა დაახლოებით 870 წელს, ვიკინგების ეპოქის ერთ-ერთ ყველაზე დაძაბულ პერიოდში, როდესაც ინგლისი დანიელი ვიკინგების ძლიერი თავდასხმების ქვეშ იმყოფებოდა. 878 წლისთვის ინგლისის მნიშვნელოვანი ნაწილი ვიკინგთა მმართველობაში იყო მოქცეული: აღმოსავლეთ ინგლისი და ნორთუმბრია უკვე დაპყრობილი იყო, ხოლო მერსია ინგლისელებსა და ვიკინგებს შორის იყო გაყოფილი. იმავე წელს ალფრედმა გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა ედინგტონის ბრძოლაში. ამის შემდეგ მერსიის დასავლეთი ნაწილი, რომელიც ინგლისელთა ხელში დარჩა, გადავიდა მერსიის ლორდ ეთელრედის მმართველობაში; მან ალფრედის უზენაესობა აღიარა. ალფრედმა მიიღო „ანგლოსაქსების მეფის“ ტიტული, რაც მიანიშნებდა მის პრეტენზიაზე ყველა იმ ანგლოსაქსის მიმართ, რომლებიც ვიკინგთა მმართველობის ქვეშ არ იმყოფებოდნენ.

880-იანი წლების შუა ხანებში ალფრედმა, მერსიასთან სტრატეგიული კავშირის განმტკიცების მიზნით, ეთელფლედი ეთელრედზე დააქორწინა.

ეთელრედმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა 890-იან წლებში განახლებული ვიკინგური შემოსევების წინააღმდეგ ბრძოლაში. იგი მოქმედებდა ეთელფლედის ძმასთან, მომავალ მეფე ედუარდ უფროსთან, მჭიდრო თანამშრომლობით. ეთელრედმა და ეთელფლედმა გაამაგრეს ვორჩესტერი, მნიშვნელოვანი შეწირულობები გაიღეს მერსიის ეკლესიებისთვის და დააარსეს გლოსტერის წმინდა ოსვალდის მონასტერი. სავარაუდოდ, მომდევნო ათწლეულის დასაწყისში ეთელრედის ჯანმრთელობა გაუარესდა, რის შედეგადაც მმართველობის პრაქტიკული პასუხისმგებლობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ეთელფლედზე გადავიდა.

899 წელს ედუარდმა „ანგლოსაქსების მეფის“ ტახტი დაიკავა. 909 წელს მან დასავლეთ საქსებისა და მერსიელების გაერთიანებული ჯარი დეინლოუს ჩრდილოეთ ნაწილში სალაშქროდ გაგზავნა. ლაშქრობის შედეგად მერსიაში დააბრუნეს წმინდა ოსვალდ ნორთუმბრიელის ნაწილები და გლოსტერის ახალ მონასტერში გადაასვენეს. 911 წელს ეთელრედი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მერსიის მმართველობა ეთელფლედმა გადაიბარა და მერსიის ქალბატონის სტატუსით განაგრძო მმართველობა. ისტორიკოსი იან უოკერი ქალის მიერ მერსიაში ძალაუფლების მოპოვებას აღწერს როგორც „ერთ-ერთ ყველაზე უნიკალურ მოვლენას ადრეული შუა საუკუნეების ისტორიაში“.

ალფრედმა თავისი მმართველობის პერიოდში შექმნა გამაგრებული დასახლებების — ბურხების — ქსელი. 910-იან წლებში ედუარდმა და ეთელფლედმა ამ თავდაცვითი სისტემის გაფართოება განაგრძეს. ეთელფლედის ინიციატივით გამაგრდა არაერთი სტრატეგიული ქალაქი და დასახლება, მათ შორის უედნსბერი, ბრიჯნორთი, ტამუორტი, სტაფორდი, უორვიკი, ჩირბერი და რანკორნი.

917 წელს ეთელფლედმა ჯარი გაგზავნა დერბის დასაპყრობად. დერბი იყო დეინლოუს ხუთი ქალაქიდან პირველი, რომელიც ინგლისელებმა დაიბრუნეს. ისტორიკოსი ტიმ კლარკსონი ამ გამარჯვებას „ეთელფლედის უდიდეს ტრიუმფს“ უწოდებს.[5] 918 წელს ლესტერი ეთელფლედს მნიშვნელოვანი ბრძოლის გარეშე დანებდა. მალევე იორკის ვიკინგმა ლიდერებმა მას ერთგულება აღუთქვეს, თუმცა ეთელფლედი 12 ივნისს, 918 წელს გარდაიცვალა და ამ პოლიტიკური შესაძლებლობის გამოყენება ვეღარ მოასწრო.

ეთელფლედის გარდაცვალების შემდეგ მერსიის მმართველობა მისმა ქალიშვილმა, ელფვინმა, გადაიბარა. თუმცა რამდენიმე თვეში ედუარდმა მერსიის სრული ტერიტორია ხელში ჩაიგდო, ელფვინი კი უესექსში წაიყვანა.

ისტორიკოსებს განსხვავებული შეხედულებები აქვთ იმაზე, იყო თუ არა მერსია ეთელრედისა და ეთელფლედის მმართველობის პერიოდში დამოუკიდებელი სამეფო. მიუხედავად ამისა, მკვლევართა საერთო შეფასებით, ეთელფლედი ძლიერი და გამორჩეული მმართველი იყო, რომელმაც გადამწყვეტი როლი შეასრულა დეინლოუს დაპყრობის პროცესში. ანგლო-ნორმანმა ქრონისტებმა, მათ შორის უილიამ მალმსბერისელმა, ეთელფლედი განსაკუთრებული პატივისცემით მოიხსენიეს როგორც „ძვირფასი მხარდაჭერა ედუარდისთვის, თავისი ხალხის სიხარული, მტრების შიში, სულით დიადი ქალი“. პოლინ სტაფორდის შეფასებით, „ისევე როგორც ელისაბედ I, ეთელფლედიც შთამბეჭდავი ფიგურა იყო შემდგომი თაობებისთვის“. ნიკ ჰაიჰამი აღნიშნავს, რომ შუა საუკუნეებისა და თანამედროვე ავტორები ეთელფლედის პიროვნებით იმდენად მოიხიბლნენ, რომ მისი ძმა, ედუარდი, ისტორიულ თხრობაში ხშირად მის ჩრდილში ექცეოდა.

ფონი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

VIII საუკუნეში მერსია ინგლისის სამხრეთ ნაწილში დომინანტურ სამეფოს წარმოადგენდა და ამ მდგომარეობას ინარჩუნებდა მანამდე, სანამ 825 წელს ელენდუნის ბრძოლაში უესექსთან გადამწყვეტ მარცხს განიცდიდა. ამის შემდეგ ორივე სამეფო მოკავშირედ იქცა, რაც მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდა ვიკინგების წინააღმდეგ ინგლისელთა წინააღმდეგობის ორგანიზების პროცესში.[6]

865 წელს ვიკინგთა დიდი წარმართული არმია აღმოსავლეთ ინგლისში გადავიდა და სწორედ აქედან დაიწყო ტერიტორიების დაპყრობა. აღმოსავლეთ ინგლისელებმა მშვიდობა ფულის გადახდის სანაცვლოდ შეინარჩუნეს, თუმცა მომდევნო წელს ვიკინგებმა ნორთუმბრია დაიპყრეს, სადაც 867 წელს ტახტზე მათდამი დამოკიდებული მეფე დასვეს. ამის შემდეგ ვიკინგები მერსიაში გადავიდნენ და 867–868 წლების ზამთარი იქ გაატარეს. მერსიის მეფე ბურგრედი, უესექსის მეფე ეთელრედისა და მისი ძმის, მომავალი მეფე ალფრედის, დახმარებით, შეეცადა გაერთიანებული ძალებით ვიკინგთა დამარცხებას, თუმცა მოწინააღმდეგემ პირდაპირ ბრძოლას თავი აარიდა და საბოლოოდ მერსიაში მშვიდობა დამყარდა.

მომდევნო წელს ვიკინგებმა სრულად დაიპყრეს აღმოსავლეთ ინგლისი.[7] 874 წელს მათ ბურგრედი გააძევეს და მერსიის უკანასკნელ მეფედ, საკუთარი მხარდაჭერით, ცეოლვულფ II დასვეს. 877 წელს ვიკინგებმა მერსია გაიყვეს: აღმოსავლეთი ნაწილი თავად დაიკავეს, ხოლო დასავლეთი ცეოლვულფს დაუტოვეს. ანგლო-საქსური ქრონიკა მას ვიკინგების ხელქვეითად და „უგუნური მეფის თეინად“ აღწერს. ისტორიკოსი ენ უილიამსი ამ შეფასებას სუბიექტურად მიიჩნევს და იზიარებს მოსაზრებას, რომ ცეოლვულფი მერსიელებისა და ალფრედის მიერ რეალურ მეფედ იყო აღიარებული.[8]

ვითარება შეიცვალა იმავე წელს, როდესაც ალფრედმა ედინგტონის ბრძოლაში ვიკინგებზე გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვა.[9]

ცეოლვულფი წყაროებში 879 წლის შემდეგ აღარ იხსენიება. მერსიის დასავლეთი ნაწილის მმართველად მისი მემკვიდრე გახდა ეთელფლედის მეუღლე, ეთელრედი, მერსიის ლორდი. იგი წყაროებში პირველად 881 წელს ჩანს. შუა საუკუნეების უელსის ისტორიკოსის, თომას ჩარლზ-ედვარდსის, თანახმად, ამ წელს ეთელრედი მერსიელებთან ერთად ჩრდილოეთ უელსში, გვინედის სამეფოს წინააღმდეგ მოწყობილ ლაშქრობაში დამარცხდა.

883 წელს ეთელრედმა, ალფრედის თანხმობით, მნიშვნელოვანი შეწირულება გაიღო და ამით ალფრედის უზენაესობა აღიარა. 886 წელს ალფრედმა დაიკავა მერსიის ქალაქი ლონდონი, რომელიც მანამდე ვიკინგების ხელში იყო. მან ვიკინგთა მმართველობის მიღმა მცხოვრები ინგლისელების მორჩილება მიიღო და ლონდონის მართვა ეთელრედს გადასცა. 890-იან წლებში ეთელრედი და ედუარდ უფროსი — ალფრედის ვაჟი და მომავალი მეფე — კვლავ იბრძოდნენ ვიკინგების წინააღმდეგ.[10]

ალფრედი 899 წელს გარდაიცვალა. მის ტახტზე პრეტენზია წამოაყენა ეთელვოლდ ეთელინგმა, ალფრედის უფროსი ძმის ვაჟმა. მას შემდეგ, რაც უესექსში საკმარისი მხარდაჭერა ვერ მოიპოვა, ეთელვოლდმა ვიკინგებთან კავშირის დამყარება სცადა. მისი აჯანყება 902 წლის დეკემბერში დასრულდა ბრძოლით, რომელშიც იგი დაიღუპა.[11]

წყაროები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ამ პერიოდის ისტორიის უმთავრეს წყაროს ანგლო-საქსური ქრონიკა წარმოადგენს. თუმცა ეთელფლედი თითქმის უგულებელყოფილია ქრონიკის სტანდარტულ, დასავლეთსაქსურ ვერსიაში; ისტორიკოსი F. T. ვეინრაიტი ამ გარემოებას „დუმილის შეთქმულებას“ უწოდებს. მისი აზრით, მეფე ედუარდს სურდა, თავიდან აერიდებინა მერსიული სეპარატისტული მისწრაფებების გაძლიერება და არ გამოეჩინა საკუთარი დის მიღწევები, რათა ეთელფლედი მერსიის დამოუკიდებლობის სიმბოლოდ არ ქცეულიყო.[12]

ეთელფლედის მოქმედებების მოკლე აღწერები შემორჩენილია ქრონიკის პრომერსიულ ვერსიაში, რომელიც ცნობილია როგორც მერსიული რეგისტრი, ანუ ეთელფლედის ანალები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ტექსტი დაკარგულია, მისი ცალკეული ელემენტები ინტეგრირებულია ქრონიკის რამდენიმე შემორჩენილ ვერსიაში. რეგისტრი მოიცავს 902–924 წლებს და ძირითადად ეთელფლედის საქმიანობაზეა კონცენტრირებული; ედუარდი მასში თითქმის არ იხსენიება, ხოლო ეთელფლედის ქმარი მხოლოდ ორჯერ არის ნახსენები — გარდაცვალების დროს და როგორც მათი ქალიშვილის მამა.[ა]

ეთელფლედის ცხოვრების შესახებ ცნობები დაცულია აგრეთვე ირლანდიურ ქრონიკებში, კერძოდ ტექსტში, რომელიც ცნობილია როგორც Three Fragments — „სამი ფრაგმენტი“. ვეინრაიტის შეფასებით, ეს წყარო „შეიცავს მრავალ მითოლოგიურ ელემენტს, თუმცა, განსაკუთრებით ჩვენი პერიოდისთვის, ასევე მოიცავს მნიშვნელოვან და სანდო ისტორიულ ცნობებს, რომლებიც, როგორც ჩანს, თანამედროვე, თუმცა დაკარგულ ნარატივს ეფუძნება“.[14]

ეთელფლედი დიდი პატივისცემით მოიხსენიეს ანგლო-ნორმანული ქრონიკების ავტორებმა, მათ შორის უილიამ მალმსბერისელმა და ვორსესტერის იოანემ.[15] იგი იმდენად მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო, რომ ისტორიკოსთა ყურადღება მას გაცილებით მეტად დაეთმო, ვიდრე ანგლო-საქსური ინგლისის ნებისმიერ სხვა საერო ქალს.[16]

ოჯახი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეთელფლედი დაიბადა დაახლოებით 870 წელს. იგი იყო მეფე ალფრედ დიდისა და მისი მერსიელი მეუღლის, ეალსვითის, უფროსი შვილი. ეალსვითი იყო ეთელრედის, გაინების ტომის ელდორმენის — მერსიის ერთ-ერთი ტომობრივი არისტოკრატის — ქალიშვილი.[ბ]

ეალსვითის დედა, ეადბურგი, მერსიის სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი იყო და, სავარაუდოდ, მეფე ქოენულფის (796–821) შთამომავალთა წრეს მიეკუთვნებოდა.[19]

ამრიგად, ეთელფლედი წარმოშობით ნახევრად მერსიელი იყო. უესექსსა და მერსიას შორის არსებული პოლიტიკური ალიანსი ოფიციალურად განმტკიცდა მისი ქორწინებით მერსიის ლორდ ეთელრედზე.[20]

ეთელფლედი და ეთელრედი მოხსენიებულნი არიან ალფრედის ანდერძში, რომელიც, სავარაუდოდ, 880-იანი წლებით თარიღდება. ეთელფლედი, რომელიც ტექსტში უბრალოდ „ჩემს უფროს ქალიშვილად“ არის მოხსენიებული, იღებდა მამულს და 100 მანკუსს, ხოლო ეთელრედი, როგორც ერთადერთი სახელით მოხსენიებული ელდორმენი, იღებდა 100 მანკუსის ღირებულების მახვილს.[21]

ეთელფლედი პირველად ეთელრედის მეუღლის სტატუსით 887 წლის ქარტიაში დასტურდება. ამ ქარტიის მიხედვით, ეთელრედმა ორი მამული გადასცა ვორჩესტერის ეპისკოპოსს „მეფე ალფრედის ნებართვითა და ხელმოწერით“, ხოლო მოწმეებს შორის მოიხსენიება „Æthelflæd conjux“ — ეთელფლედი, მეუღლე. ქორწინება შესაძლოა უფრო ადრეც შემდგარიყო, მაგალითად, 886 წელს, როდესაც ლონდონის ხელახალი აღდგენის შემდეგ ეთელრედმა ალფრედს მორჩილება აღუთქვა.[22]

ეთელრედი ეთელფლედზე გაცილებით უფროსი იყო. მათ ჰყავდათ ერთი ცნობილი შვილი — ქალიშვილი ელფვინი.

ეთელსტანი, ედუარდ უფროსის უფროსი ვაჟი და მომავალი ინგლისის მეფე, ეთელფლედისა და ეთელრედის კარზე გაიზარდა. ისტორიკოს მარტინ რაიანის აზრით, იგი, დიდი ალბათობით, მათთან ერთად მონაწილეობდა ვიკინგების წინააღმდეგ მიმართულ სამხედრო კამპანიებში.[17][23]

ეთელრედის წარმოშობა უცნობია. რიჩარდ ებელსი მას „გარკვეულწილად იდუმალ პერსონაჟად“ ახასიათებს და ვარაუდობს, რომ შესაძლოა იგი სამეფო წარმომავლობას იჩემებდა ან ეთელრედ მუცელის ნათესავი ყოფილიყო.[24]

იან უოკერის აზრით:

ვიკიციტატა
„ის იყო სამეფო ელდორმენი, რომლის ძალაუფლების ცენტრი მერსიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობდა — ჰვიჩეს ყოფილი სამეფოს გარშემო, გლოსტერის მახლობლად.[25]“

ალექს ვულფი ვარაუდობს, რომ ეთელრედი შესაძლოა მეფე ბურგრედისა და მეფე ალფრედის დის, ეთელსვითის, შვილი ყოფილიყო. თუმცა ამ შემთხვევაში ეთელფლედისა და ეთელრედის ქორწინება კანონიკური სამართლის თვალსაზრისით არაკანონიერად ჩაითვლებოდა, რადგან იმ პერიოდში კათოლიკური ეკლესია ბიძაშვილებს შორის ქორწინებას კრძალავდა.[26]

ეთელფლედი და ეთელრედი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ინგლისის სხვა ნაწილებთან შედარებით, ვიკინგების ეპოქაში მერსიის მნიშვნელოვანი ნაწილი — გლოსტერშირი, ვორჩესტერშირი, ჰერეფორდშირი და შროპშირი — უჩვეულო სტაბილურობით გამოირჩეოდა. ამ რეგიონში მნიშვნელოვანი თავდასხმები არ მომხდარა და არც უესექსის მხრიდან შეინიშნებოდა ძლიერი ზეწოლა.[27] მერსიაში განათლება დიდი პრესტიჟით სარგებლობდა როგორც ალფრედის, ისე ედუარდის კარზე.[28]

ვორჩესტერმა შეძლო ინტელექტუალური და ლიტურგიკული ტრადიციის შენარჩუნება, ხოლო გლოსტერთან ერთად ეთელრედისა და ეთელფლედის მმართველობის პერიოდში მერსიის აღორძინების ერთ-ერთ ცენტრად იქცა. საეკლესიო და მონასტრული თემებისადმი მათი მფარველობა მრავალ დოკუმენტშია ასახული.[29] 883 წელს ეთელრედმა ბერკლის სააბატოს პრივილეგიები მიანიჭა, ხოლო 890-იან წლებში მან და ეთელფლედმა ვორჩესტერის ეკლესიის სასარგებლოდ ქარტია გამოსცეს. ეს იყო ალფრედის სიცოცხლეში ერთადერთი შემთხვევა, როდესაც ისინი ოფიციალურად ერთობლივად მოქმედებდნენ; სხვა შემთხვევებში ეთელრედი დამოუკიდებლად მოქმედებდა, თუმცა ალფრედის ნებართვით.

ეთელფლედი ქარტიებში იხსენიება 888, 889 და 896 წლებში.[30] 901 წელს ეთელფლედმა და ეთელრედმა წმინდა მილდბურგის მენშტერს, მაჩ ვენლოკში, მიწა და 30 მანკუსის წონის ოქროს სასმისი შესწირეს.[31]

901 წლის ქარტია — ეთელრედისა და ეთელფლედის მიერ მიწისა და ოქროს სასმისის შეწირვა მაჩ ვენლოკის ეკლესიისთვის

IX საუკუნის ბოლოს ეთელრედმა და ეთელფლედმა, მეფე ალფრედის ნებართვითა და ეპისკოპოს ვერფერტის თხოვნით, ვორჩესტერი გაამაგრეს. მათ ეკლესიას გადასცეს ქალაქის მმართველობის უფლების ნახევარი, მათ შორის მოედნის ქირისა და სასამართლო შემოსავლების ნაწილი. სანაცვლოდ, კათედრალის თემმა ივალდებულა, რომ მათთვის დღეში სამჯერ ფსალმუნებს შეასრულებდა, ხოლო ყოველ შაბათს ერთ მესას და 30 ფსალმუნს წაიკითხავდა. ამ აქტით დაიწყო ქალაქის საეკლესიო მმართველობიდან საერო კონტროლზე გადასვლის პროცესი.

904 წელს ეპისკოპოსმა ვერფერტმა ეთელფლედს, ეთელრედსა და მათ ქალიშვილ ელფვინს სიცოცხლის ვადით გადასცა მიწის ნაკვეთი მდინარის სანაპიროზე, ქალაქის მნიშვნელოვან ნაწილში, რაც მათ ვორჩესტერის პოლიტიკური და ეკონომიკური მიზნებით გამოყენების შესაძლებლობას აძლევდა.[32]

ეთელრედის ჯანმრთელობა, სავარაუდოდ, 911 წლამდე რამდენიმე წლით ადრე გაუარესდა, რის შემდეგაც ეთელფლედი მერსიის ფაქტობრივ მმართველად იქცა.[33] ზოგიერთი წყაროს თანახმად, ეს პროცესი შესაძლოა უკვე 902 წელს დაწყებულიყო.[34]

სამი ფრაგმენტის თანახმად, ნორვეგიელი ვიკინგები დუბლინიდან განდევნეს. ამის შემდეგ მათ უელსზე წარუმატებელი თავდასხმა სცადეს, მოგვიანებით კი ეთელფლედს ჩესტერთან დასახლების უფლება სთხოვეს, რაც მან, შესაძლოა, სტრატეგიული მოსაზრებით დაუშვა. ეს მოვლენები 902–903 წლებით თარიღდება.[35]

ანგლო-საქსური ქრონიკის თანახმად, 907 წელს ჩესტერი „აღდგა“. სავარაუდოდ, ეთელფლედი პასუხისმგებელი იყო ჩესტერის რომაული გალავნის აღდგენაზე. მოგვიანებით ნორვეგიელი ვიკინგები დანიელებთან ერთად კვლავ დაესხნენ თავს ჩესტერს, თუმცა წარუმატებლად: ქალაქი უკვე გამაგრებული იყო, ეთელფლედმა კი მტრის ბანაკიდან ირლანდიელთა გადაბირება მოახერხა. თავდასხმა, სავარაუდოდ, 907 წელს მოხდა, თუმცა ისტორიკოსი მეთიუ ფირთი უფრო შესაძლებლად 910 წელს მიიჩნევს.[36]

არქეოლოგი საიმონ უარდი, რომელმაც ჩესტერში ანგლო-საქსური პერიოდის ძეგლი გამოიკვლია, მიიჩნევს, რომ ქალაქის შემდგომი ეკონომიკური აყვავება ეთელფლედისა და ედუარდის დაგეგმილი პოლიტიკის შედეგი იყო.[37]

ეთელფლედის გარდაცვალების შემდეგ ედუარდი დიდ წინააღმდეგობას შეხვდა მერსიის ჩრდილო-დასავლეთზე კონტროლის დამყარებისას. 924 წელს იგი ამავე რეგიონში, აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, გარდაიცვალა.[38]

909 წელს ედუარდმა დასავლეთ საქსებისა და მერსიის გაერთიანებული ჯარი დეინლოუში გაგზავნა, საიდანაც მათ წმინდა ოსვალდ ნორთუმბრიელის ნეშტი ბარდნის აბატობიდან გლოსტერში გადაასვენეს.[17]

ეთელფლედმა და ეთელრედმა გლოსტერში ახალი მენშტერი ააგეს, რომელსაც მოგვიანებით წმინდა ოსვალდის მონასტერის სახელი ეწოდა. წმინდანის ნეშტის გადმოსვენება ქალაქისთვის დიდი პატივი იყო. გლოსტერი მათი მმართველობის ცენტრად და, ამავე დროს, საგვარეულო სასაფლაოდ იქცა.[39] საიმონ კეინსი ქალაქს „მათი ძალაუფლების მთავარ ცენტრს“ უწოდებს, ხოლო კაროლინ ჰაიჰუეი აღნიშნავს, რომ მონასტერი, სავარაუდოდ, დინასტიური და საოჯახო პროექტი იყო, რომელიც ალფრედის წახალისებით, ედუარდისა და ეპისკოპოს ვერფერტის მხარდაჭერით განხორციელდა.[40][41]

ვიკიციტატა
„იმ ეპოქაში, როდესაც ინგლისელთა ცოდნა და სარწმუნოება ყველაზე დაბალ დონეზე იყო, მერსია, განსაკუთრებით სევერნის ხეობაში, ტრადიციულ სტანდარტებს ინარჩუნებდა. სწორედ ამ კონტექსტში უნდა გავიგოთ ეთელფლედისა და ეთელრედის მიერ გლოსტერის მენშტერის დაარსება.[42]“

მერსიაში არსებობდა სამეფო წმინდანების თაყვანისცემის ტრადიცია, რომელსაც ეთელფლედი და ეთელრედი აქტიურად უჭერდნენ მხარს.[43] მიიჩნეოდა, რომ წმინდანთა ნეშტები მმართველს ზეციერ ლეგიტიმაციას ანიჭებდა. ეთელფლედმა, სავარაუდოდ, დააარსა ან განაახლა ჩესტერის ტაძარი და იქ ჰენბურიდან მერსიელი უფლისწულის, წმინდა ვერბურგის, ნეშტი გადაასვენა. ასევე არსებობს ვარაუდი, რომ მან დერბიში მოკლული ალხმუნდის ნეშტიც შრუზბერიში გადაასვენა.[44]

910 წელს დანიელები, ინგლისელთა წინა წლის თავდასხმის საპასუხოდ, მერსიაში შეიჭრნენ და მიწები ბრიჯნორთამდე გაძარცვეს. თუმცა უკან დაბრუნებისას ინგლისურმა ჯარმა მათი ძალები ტეტენჰოლის ბრძოლაში გაანადგურა, რითაც გზა გაიხსნა დანიელების მიერ დაპყრობილი შუა და აღმოსავლეთი ინგლისის დასაბრუნებლად.[45]

მერსიელი ქალბატონი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ეთელფლედისა და მისი დისშვილის, ეთელსტანის ძეგლი
ეთელფლედისა და ეთელსტანის ძეგლი ტამუორტში, დადგმული 1913 წელს ქალაქის გამაგრების ათასწლეულის აღსანიშნავად.[46]

მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 911 წელს, ეთელფლედი გახდა Myrcna hlædige — „მერსიელი ქალბატონი“.[17] ისტორიკოსი იან უოკერი მის მმართველად აღზევებას აღწერს როგორც ანგლო-საქსურ ისტორიაში ერთადერთ შემთხვევას, როდესაც ქალი სამეფოს მმართველი გახდა, და მას „ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ მოვლენას“ უწოდებს ადრეული შუა საუკუნეების ისტორიაში.[47]

უესექსში ქალებს პოლიტიკური ფუნქცია არ ჰქონდათ: ალფრედის მეუღლეს არც დედოფლის ტიტული ჰქონდა და არც ქარტიებზე აწერდა ხელს. მერსიაში კი ალფრედის დამ, ეთელსვითმა, ბურგრედის მეუღლეობის პერიოდში ქარტიებს ხელი მოაწერა როგორც დედოფალმა და დამოუკიდებლადაც გასცემდა შემოწირულობებს. ეთელფლედი სწორედ ამ მერსიული ტრადიციით სარგებლობდა და შეძლო მნიშვნელოვანი როლი ეთამაშა X საუკუნის ინგლისის ისტორიის საწყის ეტაპზე — იმგვარი როლი, რომელიც უესექსში შეუძლებელი იქნებოდა.[48]

ეთელრედის გარდაცვალების შემდეგ ედუარდმა კონტროლი დაამყარა ლონდონსა და ოქსფორდზე, რომლებიც მანამდე მერსიის მმართველობის ქვეშ იყო.[17] იან უოკერი ვარაუდობს, რომ ეთელფლედმა ეს ტერიტორიები საკუთარი მმართველის სტატუსის აღიარების სანაცვლოდ დათმო.[49]

ალფრედმა უესექსში გამაგრებული ბურხების სისტემა შექმნა, ხოლო ეთელფლედმა და ედუარდმა მისი გაფართოება დაიწყეს, როგორც თავდაცვისა და ვიკინგებზე შეტევის საყრდენი ბაზების ქსელისა.[17] ფრანკ სტენტონი წერს, რომ ეთელფლედი თავად ხელმძღვანელობდა მერსიელთა ლაშქრობებს და აღნიშნავს:

ვიკიციტატა
„ბურხებზე დაყრდნობით, ეთელფლედის მმართველობამ ედუარდს მისცა შესაძლებლობა, წამოეწყო გადამწყვეტი შეტევა სამხრეთ დანიელების წინააღმდეგ — პროცესი, რომელიც მისი მეფობის გამორჩეულ მახასიათებლად იქცა.[50]“

ეთელფლედმა ჯერ კიდევ 910 წელს გაამაგრა გაურკვეველი ადგილმდებარეობის მქონე ბრემესბურჰი, ხოლო 912 წელს — ბრიჯნორთი, მდინარე სევერნის გადასასვლელის დასაცავად. 913 წელს მან გაამაგრა ტამუორტი — ლესტერის ვიკინგების წინააღმდეგ, და სტაფორდი — ტრენტის ველზე გასასვლელის გასაკონტროლებლად. 914 წელს გლოსტერისა და ჰერეფორდის ჯარებმა ბრეტონელი ვიკინგების შემოსევა მოიგერიეს, ხოლო ჩრდილოეთიდან მოსალოდნელი თავდასხმის აღსაკვეთად აღადგინეს ედდისბერის პრეისტორიული ციხესიმაგრე. უორვიკი კიდევ ერთ ძლიერ ციხესიმაგრედ იქცა ლესტერის ვიკინგების წინააღმდეგ. 915 წელს გამაგრდა ჩირბერი — უელსიდან მომდინარე საფრთხის საწინააღმდეგოდ, და რანკორნი — მდინარე მერსიზე. 914 წლამდე გამაგრებული იყო ჰერეფორდი, შესაძლოა ასევე შრუსბერი და ორი უცნობი ციხესიმაგრე — სერჯიეტი და უეარდბირგი.[51][გ]

917 წელს სამი ვიკინგური არმიის შემოსევა უშედეგოდ დასრულდა. ეთელფლედის ჯარმა დაიპყრო დერბი და მისი მიმდებარე ტერიტორია. დერბი იყო დეინლოუს ხუთ ქალაქთაგანი, ლესტერთან, ლინკოლნთან, ნოტინგემთან და სტემფორდთან ერთად. დერბი გახდა ამ ქალაქებიდან პირველი, რომელიც ინგლისელებმა დაიბრუნეს. ბრძოლის დროს ეთელფლედმა დაკარგა „ოთხი მისთვის საყვარელი თეინი“.[17] ტიმ კლარკსონის შეფასებით, ეს იყო მისი „უდიდესი ტრიუმფი“.[5]

918 წლის დასაწყისში ეთელფლედს ლესტერი დაემორჩილა. მას ადგილობრივი ვიკინგების დიდი ნაწილიც დაემორჩილა. რამდენიმე თვეში იორკის ვიკინგურმა ელიტამ ეთელფლედს ერთგულება შესთავაზა — სავარაუდოდ, ირლანდიელი ნორსების წინააღმდეგ მფარველობის სანაცვლოდ. თუმცა ეთელფლედი 918 წლის 12 ივნისს გარდაიცვალა და ამ შეთავაზების გამოყენება ვეღარ მოასწრო. მსგავსი შეთავაზება ედუარდისთვის არ გაუკეთებიათ.[53]

სამი ფრაგმენტის მიხედვით, 918 წელს ეთელფლედი სკოტებისა და ნორთუმბრიელების ჯარს გაუძღვა ვიკინგი ლიდერის, რაგნარის, წინააღმდეგ ქორბრიჯის ბრძოლაში. ისტორიკოსები ამ ცნობას სკეპტიკურად უყურებენ; შესაძლოა, ეთელფლედმა ბრძოლაში პირადად მონაწილეობის ნაცვლად მხოლოდ ჯარი გაგზავნა. საბოლოოდ რაგნარმა ნორთუმბრია დაიპყრო.[54] სამი ფრაგმენტი ასევე იხსენიებს ეთელფლედის სამხედრო ალიანსს შოტლანდიასა და სტრატკლაიდის სამეფოსთან; კლარკსონი ამ ცნობას სანდოდ მიიჩნევს.[55]

ეთელფლედის ურთიერთობა უელსთან სუსტადაა დოკუმენტირებული. ცნობილია მხოლოდ ერთი შემთხვევა: 916 წელს მერსიელთა ჯარმა მოკლული აბატის გამო შური იძია — განადგურდა ბრიხეინიოგის სამეფო კრანოგი ლანგორსის ტბაზე, ხოლო დედოფალი და მისი 33 თანამგზავრი ტყვედ აიყვანეს.[56]

ანგლო-საქსური ქრონიკის ედუარდისადმი კეთილგანწყობილი ვერსიის მიხედვით, ეთელფლედის გარდაცვალების შემდეგ უელსელი მეფეები — ჰიუელი, კლიდოგი და იდვალი — ედუარდს დაემორჩილნენ. ჰიუელ დიდი დიფედის მეფე იყო, კლიდოგი, სავარაუდოდ, პოუისის, ხოლო იდვალი — გვინედის მეფე. გვენტის სამეფო უკვე უესექსის მფლობელობაში იყო. ჩარლზ-ედვარდსის მიხედვით, ეს ვერსია ადასტურებს, რომ ედუარდის უშუალო მმართველობამდე უელსის დანარჩენი სამეფოები მერსიის მორჩილებაში იმყოფებოდნენ.[57]

ეთელრედისა და ეთელფლედის სახელზე მონეტები არ მოუჭრიათ, თუმცა 910-იან წლებში დასავლეთ მერსიაში იჭრებოდა ვერცხლის პენები უჩვეულო ორნამენტული დიზაინით. შესაძლოა, ამით მერსიელებს საკუთარი მონეტების ედუარდის მონეტებისგან გამიჯვნა სურდათ. ეთელფლედის გარდაცვალების შემდეგ მონეტების დიზაინი კვლავ უესექსურს დაემთხვა.[58]

ედუარდის არცერთი ქარტია არ შემორჩენილა 910–924 წლებს შორის,[59] ხოლო ეთელფლედის სახელზე ორი ქარტია არსებობს — S 224, შესაძლოა 914 წლისა, და S 225, 915 წლის 9 სექტემბრისა, რომელიც უეარდბირგში, ერთ-ერთ ბურხში, გამოიცა.[60] ```

გარდაცვალება და შედეგები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
St Oswald's Priory
XII-XIII საუკუნეების თაღები გლოსტერის წმინდა ოსვალდის მონასტერში, სადაც დაკრძალულნი არიან ეთელფლედი და ეთელრედი.

ეთელფლედი გარდაიცვალა ტამუორტში 918 წლის 12 ივნისს და მისი სხეული გადაიტანეს დაახლოებით 120 კილომეტრით დაშორებულ გლოსტერში, სადაც ის დაკრძალეს მეუღლესთან ერთად მათსავე დაარსებულ მონასტერში — წმინდა ოსვალდის მონასტერში.[17] მერსიული ქრონიკის თანახმად, ეთელფლედი დაკრძალეს ეკლესიის აღმოსავლეთ პორტიკში. არქეოლოგიურმა კვლევებმა აღმოაჩინეს შენობა, რომელიც სავარაუდოდ სამეფო მაუზოლეუმად იყო განკუთვნილი და შესაძლოა სწორედ ეს იყოს ეთელფლედისა და ეთელრედის სამარხი. წმინდანის გვერდით დაკრძალვა დიდებულ პრესტიჟს წარმოადგენდა. უილიამ მალმსბერიელი წერდა, რომ XII საუკუნის დასაწყისში მშენებლობისას მათი სამარხები აღმოაჩინეს სამხრეთ პორტიკში. შესაძლოა მას არასწორად ჰქონოდა მითითებული ადგილმდებარეობა, მაგრამ ასევე შესაძლებელია, რომ დროთა განმავლობაში სამარხები გადმოიტანეს წმინდანის მეზობლად მდებარე საპატიო ადგილიდან, როცა ეთელფლედი და ეთელრედი დავიწყებას მიეცნენ ან როცა X საუკუნის მეფეებმა განზრახ შებილწეს მათდამი პატივისცემა.[61]

დაკრძალვის ადგილის არჩევას სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა. ვიქტორია ტომპსონი ამტკიცებს, რომ თუ ეთელფლედს ერჩია უინჩესტერის სამეფო მაუზოლეუმი (ედუარდის სამეფო დინასტიის მთავარი საძვალე), ეს ხაზგასმით დაადასტურებდა მერსიის დაქვემდებარებულ მდგომარეობას. ხოლო ძველი მერსიული სამეფო დასაფლავების ადგილი, როგორიც რეპტონი იყო, დამოუკიდებლობის გამოწვევად აღიქმებოდა. გლოსტერი, რომელიც უესექსთან ახლოს მდებარეობდა, წარმოადგენდა შუალედურ არჩევანს.[62] მარტინ რაიანი აღნიშნავს, რომ ეთელფლედის მიერ დაარსებული მონასტერი „შეიძლება ჩაითვალოს სამეფო მაუზოლეუმად, რომელსაც ძველი რეპტონის ნაცვლად უნდა ემსახურა, რომელიც ვიკინგებმა გაანადგურეს“.[63]

ეთელფლედი გარდაიცვალა იმაზე რამდენიმე თვით ადრე, სანამ ედუარდი საბოლოოდ დაიპყრობდა სამხრეთ დეინლოუს.[11][დ]

ეთელფლედის მემკვიდრე გახდა მისი ქალიშვილი ელფვინა, როგორც მერსიელი ქალბატონი, მაგრამ იმავე წლის დეკემბერში ედუარდმა იგი გადააყენა და მერსია პირდაპირ თავის მმართველობაში აიყვანა.[18] ბევრი მერსიელი უკმაყოფილო იყო მათი ძველი სამეფოს ვესექსისადმი დაქვემდებარებით. ვეინრაიტი აღწერს მერსიელი ქრონისტის ტექსტს ელფვინის გადაყენების შესახებ, როგორც „აღსავსეს უკმაყოფილებით“.[65]

ედუარდი გარდაიცვალა 924 წელს ფარნდონში, ჩეშირიში, იმ რამდენიმე დღის შემდეგ, რაც მერსიელებისა და უელსელების აჯანყება ჩაახშო ჩესტერში.[66]

მემკვიდრეობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უესექსური ვერსიისთვის ანგლო-საქსური ქრონიკისა ეთელფლედი მხოლოდ ედუარდის და იყო, მაშინ როცა მერსიული ქრონიკა მას მერსიელ ქალბატონად მოიხსენიებდა.[67] ირლანდიურ და უელსურ ანალებში მას დედოფალად მოიხსენიებენ, ხოლო ულსტერის ანალებში, რომლებიც უარყოფენ როგორც ალფრედის, ისე ედუარდის გარდაცვალებას, მას უწოდებენ famosissima regina Saxonum — „საქსონთა სახელგანთქმული დედოფალი“.[68][69]

ეთელფლედი ასევე აღიარებულია ანგლო-ნორმანულ ქრონიკებში — ჯონ ვურსტერისელი და უილიამ მალმსბერიელი მას მოიხსენებენ, როგორც

ვიკიციტატა
„ ძლიერ მხარდამჭერს ედუარდისთვის, ქვეშევრდომთა სიხარულს, მტრების შიშს, სულით დიად ქალს“.“

მალმსბერიელი ამტკიცებდა, რომ ეთელფლედმა შვილდობის შემდეგ უარი თქვა სექსუალურ ცხოვრებაზე, რადგან „მეფის ასულისთვის შეუსაბამო იყო სიამოვნებაზე ფიქრი, რომელიც შემდეგში ტკივილს იწვევს.

ნიკ ჰაიჰემი აღნიშნავს, რომ „შუა საუკუნეებისა და თანამედროვე ავტორების თაობები მონუსხულნი იყვნენ ეთელფლედით“ და ამის ფონზე ედუარდის რეპუტაცია დაჩრდილულია.[15] XII საუკუნეში ჰანტინგდონის ჰენრიმ ეთელფლედს მიუძღვნა შემდეგი პოემა:

ვიკიციტატა
„გმირო ელფლედ! დიდებული საომარი სახელით, კაცური ვაჟკაცობით, მიუხედავად იმისა, რომ ქალის სახელი გქონდა;შენ დაგმორჩილდნენ ლაშქარნიც და ბუნებაც, იმარჯვებდი ორივეზე, ქალად შობილიც კი.

შეიცვალოს შენი სახელი — ამ დიდებას ასე შეეფერება, ტიტულით დედოფალი, საქმეებით კი მეფე. გმირები უკან იხევდნენ მერსიელი გმირის წინაშე,

თვით კეისარმაც ვერ მოიპოვა ასეთი დიდება.[70][ე]“
ეთელფლედი XIII საუკუნის ინგლისელი მეფეების გენეალოგიურ ქრონიკაში, ბრიტანული ბიბლიოთეკა, Royal MS 14 B V

ზოგი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ ეთელრედიც და ეთელფლედიც დამოუკიდებელი მმართველები იყვნენ. ბრიტანეთის ქრონოლოგიის სახელმძღვანელოში დევიდ დუმვილი ეთელფლედს მოიხსენიებს როგორც „Q. Æthelflæd“ და აღნიშნავს, რომ ყველა წყაროს მიერ გამოყენებული ტიტულები (hlæfdige, regina) მიუთითებს სამეფო ძალაუფლების ფაქტობრივ ფლობაზე.[71] ალექს ვულფი ეთანხმება ამ მოსაზრებას,[72] ხოლო პოლინ სტაფორდი ეთელფლედს უწოდებს „ბოლო მერსიელ დედოფალს“, რომელსაც ქარტიებში მოიხსენიებდნენ როგორც „ქრისტეს წყალობით მერსიის მთავრობის მმართველს“.

სტაფორდი ამტკიცებს, რომ ეთელფლედმა და ეთელრედმა რეალურად განახორციელეს მეფის ძალაუფლება ალფრედის გარდაცვალების შემდეგ, თუმცა ოფიციალურად ტიტულის მეფედ მიღება პროვოკაციული ნაბიჯი იქნებოდა, განსაკუთრებით ეთელუოლდის აჯანყების შემდეგ. მისი თვალსაზრისით, ეთელფლედი იყო „მებრძოლი დედოფალი“, რომელმაც შემდგომ ეპოქებზე ისეთივე გავლენა მოახდინა, როგორც ელიზაბეთ I-მა.[73]

ჩარლზ ინსლი კი აღნიშნავს:

წარმოუდგენელია მერსია უბრალოდ ვესექსის დაქვემდებარებულ შუალედურ სტატუსში მყოფ სივრცედ განვიხილოთ... ეთელრედის გარდაცვალების შემდეგ ეთელფლედი აგრძელებდა სრულად მმართველობას 918 წლამდე — და მხოლოდ ამის შემდეგ დასრულდა მერსიის დამოუკიდებელი არსებობა.[74]

ვეინრაიტი თვლის, რომ ეთელფლედმა საკუთარი ნებით შეითავსა პარტნიორული, ნაწილობრივ დაქვემდებარებული როლი ძმასთან და მხარი დაუჭირა ინგლისის გაერთიანების გეგმას. იგი ვარაუდობს, რომ ედუარდმა თავისი უფროსი ვაჟი ეთელსტანი მერსიაში აღსაზრდელად გაგზავნა, რათა მერსიელებს მის მიმართ მეტი კეთილგანწყობა ჰქონოდათ. ეთელფლედს არ უსურვია, მისთვის სიძისა, სელფვინისთვის ქმრის ყოლა, რომელიც 918 წლისთვის უკვე დაახლოებით 30 წლის უნდა ყოფილიყო.[75]

ვეინრაიტის აზრით, ეთელფლედი დასავლეთ საქსების წყაროებში გააზრებულად დაივიწყეს, რათა არ გაეზარდათ მერსიული სეპარატისტული აზროვნების რისკი:

ეთელფლედი თამაშობდა გადამწყვეტ როლს X საუკუნის პირველ ნახევარში. ედუარდის კამპანიების წარმატება დიდწილად მის თანამშრომლობაზე იყო დამოკიდებული. მერსიისა და ჩრდილოეთის პოლიტიკურ სცენაზე ის დომინირებდა. და მან სწორედ თავისი გავლენით გახადა შესაძლებელი ინგლისის გაერთიანება. მაგრამ მისი რეპუტაცია გაბედული გმირის ნაცვლად, დავიწყებას მიეცა დასავლეთ საქსეთა ქრონიკებში.[76]

საიმონ კეინზი აღნიშნავს, რომ მონეტები იჭრებოდა მხოლოდ ედუარდის სახელით, თუმცა მერსიელ მმართველებს ჰქონდათ ქარტიების გაცემის უფლება — ზოგი მათი სახელით, ზოგიც ედუარდის ლორდობის აღნიშვნით. 903 წელს მერსიელმა ელდორმენმა მიმართა „მეფე ედუარდს, ასევე ეთელრედს და ეთელფლედს, რომლებიც მერსიელთა მმართველობას ფლობდნენ აღნიშნული მეფის სახელით“. კეინზის აზრით, ალფრედის დროინდელმა მმართველობის სისტემამ — „ანგლო-საქსონთა მეფობა“ — გააგრძელა არსებობა X საუკუნის პირველ მეოთხედში, და მერსიელებიც ედუარდის მმართველობის ქვეშ იყვნენ მისი მეფობის დასაწყისიდანვე.[77] მარტინ რაიანი მიიჩნევს, რომ მერსიელ მმართველებს ჰქონდათ „მნიშვნელოვანი, თუმცა საბოლოოდ დაქვემდებარებული“ სამეფო ძალაუფლება.[63]

ჰაიჰამის აზრით, კეინზის არგუმენტი მტკიცეა იმაზე, რომ ედუარდი მართავდა ანგლო-საქსურ სახელმწიფოს ადმინისტრაციული და იდეოლოგიური ერთიანობით, მაგრამ ეთელფლედი და ეთელრედი ხელს უწყობდნენ მერსიული იდენტობის შენარჩუნებას — მერსიული წმინდანების კულტების დაარსებით ახალ ბურხებში, და ასევე ოსვალდსის თაყვანისცემით გლოსტერში:

უცნობია, ედუარდის სამომავლო გეგმები სრულად იზიარებდა თუ არა მისი და და სიძე. საინტერესოა, რა მოხდებოდა, მათი შვილი კაცი რომ ყოფილიყო. კელტურ წყაროებში ეთელრედი და ეთელფლედი მოიხსენიებიან როგორც მეფე და დედოფალი — რაც იმდროინდელი პოლიტიკური რეალობის სხვა, არანაკლებ მართებული პერსპექტივაა.[78]

ხსოვნა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2018 წლის ივნისში, ეთელფლედის გარდაცვალების 1100 წლისთავთან დაკავშირებული ცოცხალი ისტორიის ღონისძიებების ფარგლებში, გლოსტერში მისი დაკრძალვის ცერემონია თეატრალურად აღადგინეს. ღონისძიებას დაახლოებით ათი ათასი ადამიანი დაესწრო.[79]

ეთელფლედის ახალი ქანდაკება ტამუორტის რკინიგზის სადგურთან, რომელიც მისი გარდაცვალების 1100 წლისთავის აღსანიშნავად დაიდგა. ქანდაკების შუბი სტუმრებს ქალაქის ცენტრისა და ტამუორტის ციხესიმაგრისკენ მიუთითებს.

ეთელფლედის გარდაცვალების 1100 წლისთავი ტამუორტში 2018 წელს მრავალფეროვანი ღონისძიებებით აღინიშნა. პროგრამა მოიცავდა ექვსმეტრიანი ახალი ქანდაკების გახსნას,[80] ქალაქის ისტორიაში უდიდესი საზოგადოებრივი ხელოვნების პროექტის შექმნას,[81] საზეიმო საეკლესიო მსახურებას, ლექციებს, სპეციალურ შემეცნებით სეირნობას, სამახსოვრო ლუდის გამოშვებასა და აკადემიური კონფერენციის კვირეულს, რომელმაც სხვადასხვა ქვეყნიდან მკვლევრები და სტუმრები გააერთიანა.[82]

შენიშვნები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ მერსიული რეგისტრის თარგმანი მოყვანილია ტიმ კლარკსონის ეთელფლედის ბიოგრაფიის დანართში.[13]
  2. ↑ მარიოს კოსტამბეისის შეფასებით, ეთელფლედი დაიბადა 870-იანი წლების დასაწყისში,[17] თუმცა მეგი ბეილი ამტკიცებს, რომ, რადგან იგი მშობლების პირველი შვილი იყო, ხოლო ალფრედი და ეალსვითი 868 წელს დაქორწინდნენ, ეთელფლედი, სავარაუდოდ, 869–870 წლებში დაიბადა.[18]
  3. ↑ ტიმ კლარკსონის ბიოგრაფიაში დეტალურადაა განხილული ეთელფლედის ბურხები.[52]
  4. ↑ ედუარდმა ვერ დაიპყრო იორკის ვიკინგების სამეფო სამხრეთ ნორთუმბრიაში. მასზე კონტროლი 927 წელს აიღო ეთელსტანმა, თუმცა მისი სიკვდილის შემდეგ, 939 წელს, სამეფო კვლავ შეიქმნა და მხოლოდ 954 წელს განიდევნა იქიდან უკანასკნელი სკანდინავიელი მეფე.[64]
  5. ↑ ჰენრი ჰანტინგდონის ეს პოემა "თავისუფლად" ითარგმნა თომას ფორესტერის მიერ.

ლიტერატურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • Matthew Blake და Andrew Sargent, "'For the Protection of All the People': Æthelflæd and Her Burhs in Northwest Mercia" (Midland History, ტ. 43, №2, 2018, გვ. 120–154) [DOI:10.1080/0047729X.2018.1519141].
  • Rebecca Hardie (რედ.), Æthelflæd, Lady of the Mercians, and Women in Tenth-Century England, Medieval Institute Publications, Richard Rawlinson Center, Western Michigan University, 2023 (გამოსვლის თარიღი: 13 სექტემბერი, 2023), ISBN 978-1501517617.
  • Emily Winkler, "Æthelflaed and Other Rulers in English Histories, c.900–1150", English Historical Review, ტ. 137, №587, აგვისტო 2022, გვ. 969–1002 [DOI:10.1093/ehr/ceac178].

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ FemBio database
  2. ↑ Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
  3. 1 2 3 4 Kindred Britain
  4. 1 2 3 Lundy D. R. The Peerage
  5. 1 2 Clarkson 2014, p. 58.
  6. ↑ Keynes & Lapidge 1983, pp. 11–12.
  7. ↑ Stenton 1971, pp. 246–248.
  8. ↑ Williams 1991b; Williams 1991c.
  9. ↑ Stenton 1971, p. 255.
  10. ↑ Costambeys 2004b; Charles-Edwards 2013, pp. 490–491.
  11. 1 2 Miller 2011.
  12. ↑ Wainwright 1975, p. 324.
  13. ↑ Clarkson 2018, pp. 179–80.
  14. ↑ Wainwright 1975, pp. 174, 306–309; Stafford 2007, pp. 101–103.
  15. 1 2 Higham 2001a, pp. 3–4.
  16. ↑ Dockray-Miller 2000, p. 55.
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 Costambeys 2004a.
  18. 1 2 Bailey 2001, p. 112.
  19. ↑ Costambeys 2004a; Stafford 2001, pp. 44–45.
  20. ↑ Bailey 2001, pp. 112–113.
  21. ↑ Keynes & Lapidge 1983, pp. 175, 177, 321, 323.
  22. ↑ Keynes 1998, pp. 27–28; Bailey 2001, pp. 112–113.
  23. ↑ Ryan 2013, p. 301.
  24. ↑ Abels 1998, pp. 180–181.
  25. ↑ Walker 2000, p. 69.
  26. ↑ Woolf 2001, p. 98.
  27. ↑ Blair 2005, p. 306.
  28. ↑ Gretsch 2001, p. 287.
  29. ↑ Blair 2005, pp. 306–309.
  30. ↑ Keynes 1998, pp. 27–29.
  31. ↑ Thacker 1985, p. 5; Charter S 221.
  32. ↑ Baker & Holt 2004, p. 133; Thompson 2004, pp. 18–19; Blair 2005, p. 333.
  33. ↑ Williams 1991a, p. 27; Stenton 1971, p. 324, n. 1; Wainwright 1975, pp. 308–309.
  34. ↑ Bailey 2001, p. 113; Hart 1973, p. 116.
  35. ↑ Wainwright 1975, pp. 80–81; Downham 2007, p. 208; Firth 2022.
  36. ↑ Wainwright 1975, pp. 79–85; Charles-Edwards 2013, pp. 502–503; Firth 2022.
  37. ↑ Ward 2001, pp. 162, 166.
  38. ↑ Griffiths 2001, p. 167.
  39. ↑ Heighway 1984, pp. 45–46.
  40. ↑ Keynes 1999, p. 462.
  41. ↑ Heighway 2001, pp. 109–110.
  42. ↑ Heighway & Hare 1999, p. 10.
  43. ↑ Thacker 2001, p. 256.
  44. ↑ Thacker 2014, p. 105; Meijns 2010, pp. 473–476; Thacker 2001, p. 256.
  45. ↑ Stenton 1971, p. 323.
  46. ↑ Ethelfleda and Athelstan.
  47. ↑ Walker 2000, p. 96.
  48. ↑ Stafford 1981, pp. 3–4.
  49. ↑ Walker 2000, p. 99.
  50. ↑ Stenton 1971, p. 324.
  51. ↑ Costambeys 2004a; Stenton 1971, pp. 325–327.
  52. ↑ Clarkson 2018.
  53. ↑ Stenton 1971, pp. 328–329.
  54. ↑ Costambeys 2004a; Woolf 2007, pp. 142–144.
  55. ↑ Clarkson 2014, pp. 59–61.
  56. ↑ Costambeys 2004a; Fleming 2010, pp. 222–226.
  57. ↑ Charles-Edwards 2001, p. 103; Charles-Edwards 2013, pp. 497–510.
  58. ↑ Lyon 2001, pp. 67, 73.
  59. ↑ Keynes 2001, p. 55.
  60. ↑ Sawyer 1979, pp. 1–2; Kelly 2000, pp. 85–88.
  61. ↑ Heighway & Hare 1999, pp. 11–12; Baker & Holt 2004, pp. 20–22, 101.
  62. ↑ Thompson 2004, p. 14.
  63. 1 2 Ryan 2013, p. 298.
  64. ↑ Hall 2014, p. 519.
  65. ↑ Wainwright 1975, pp. 323–324.
  66. ↑ Stenton 1971, p. 339.
  67. ↑ Wainwright 1975, p. 309.
  68. ↑ Charles-Edwards 2013, p. 497.
  69. ↑ Wainwright 1975, p. 320.
  70. ↑ Szarmach 1998, pp. 125–126.
  71. ↑ Dumville 1996, p. 17.
  72. ↑ Woolf 2007, p. 132.
  73. ↑ Stafford 2001, pp. 45–49.
  74. ↑ Insley 2009, p. 330.
  75. ↑ Wainwright 1975, pp. 310, 323–324.
  76. ↑ Wainwright 1975, p. 305.
  77. ↑ Keynes 1998, pp. 37–38; Keynes 1999, pp. 459–464.
  78. ↑ Higham 2001b, pp. 307–308.
  79. ↑ „Gloucester funeral procession honours Aethelflaed, Lady of the Mercians“. BBC News. 10 June 2018.
  80. ↑ „Aethelflaed, Tamworth's Warrior Queen, Installation and opening-event“. jamedia.uk. 20 May 2018. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 December 2021.
  81. ↑ „Luke Perry, artist, on making Aethlflaed, Warrior Queen of Tamworth“. jamedia.uk. 20 May 2018. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 December 2021.
  82. ↑ Aethelflaed. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2021-10-04. ციტირების თარიღი: 2025-03-18
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ეთელფლედ_მერსიელი&oldid=5399842“-დან