ედუარდ ალფრედ მარტელი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ედუარდ ალფრედ მარტელი
Édouard-Alfred Martel

ედუარდ ალფრედ მარტელი
ედუარდ ალფრედ მარტელი
დაბადების თარიღი 1 ივლისი 1859
დაბადების ადგილი პონტუაზი, ვალ-დ'უაზი
გარდაცვალების თარიღი 3 ივლისი 1938
გარდაცვალების ადგილი მონბრიზონი
მოქალაქეობა საფრანგეთის დროშა საფრანგეთი
სამეცნიერო სფერო გეოგრაფია
გეოლოგია
კარტოგრაფია
ცნობილია როგორც სპელეოლოგიის მამამთავარი

ედუარდ ალფრედ მარტელი (ფრანგ. Édouard-Alfred Martel; დ. 1 ივლისი 1859, პონტუაზი, ვალ-დ'უაზი — გ. 3 ივლისი 1938,[1] მონბრიზონი) — ფრანგი გეოგრაფი და კარტოგრაფი. მარტელი სპელეოლოგიის როგორც მეცნიერების ფუძემდებელია, აქედან გამომდინარე მას ხშირად „სპელეოლოგიის მამას“ უწოდებენ.[2] მარტელს ათასობით მღვიმე აქვს გამოკვლეული, იყო მღვიმეების კვლევის პიონერი, აწარმოებდა მღვიმეების შესწავლის საქმის პროპაგანდირებას და სხვა. 1895 წელს ედუარდ ალფრედ მარტელმა შექმნა საფრანგეთის სპელეოლოგიური საზოგადოება,[3] რომელიც დაკავებული იყო მღვიმეების შესწავლის საქმით.

ბიოგრაფია[რედაქტირება]

მარტელი დაიბადა იურისტების ოჯახში. ბავშვობიდანვე გეოგრაფიით და საერთოდ საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით იყო გატაცებული. 1877 წელს გაიმარჯვა Concours général-ის ეროვნულ კონკურსში. დიდი ენთუზიაზმით კითხულობდა ჟიულ ვერნის წიგნებს. მარტელი პირველად მღვიმეში პირენეებში ყოფნისას მოხვდა. შემდეგ იმოგზაურა გერმანიაში, ავსტრიასა და იტალიაში. 1886 წელს იმსახურა არმიაში, რის შემდეგ იურისტის დიპლომი მიიღო. თავისუფალ დროს უთმობდა საფრანგეთის სხვადასხა ადგილებში მოგზაურობას.

1884 წელს მარტელმა დააფიქსირა დიდი ზომის უფსკრული ბრამაბია; 1888 წელს რამდენიმე თანამგზავრთან ერთად მოახდინა უფსკრულში ჩასვლა. ამ ისტორიული ტრავერსის განხორციელების შემდეგ საფუძველი ჩაეყარა სპელეოლოგიას.[4][5] 1889 წელს დაკვირვებების შედეგად გამოაქვეყნა კრებული „Les Cévennes“. გამოკვლევებს აწარმოებდა პადირაკის უფსკრულში, სადაც გამოავლინა მიწისქვეშა მდინარე.

1890 წლის ივლისში მარტელი დაქორწინდა. მისი რჩეული ალინ დე ლონე გახდა, რომელიც ფრანგი გეოლოგის პროფესორის ლუი დე ლონეს და იყო. ლუი დე ლონესთან გაცნობამ მარტელს დაეხმარა საკუთარი გამოკვლევები ჟურნალ La Nature გამოექვეყნებინა. 1895 წელს მოაწყო ექსპედიციები ირლანდიასა და ინგლისში. იორკშირში მოახერხა და ჩავიდა 110 მ სიღრმის ჭაში. 1896 წელს მოინახულა ბალეარის კუნძულები. კუნძულ მალიორკაზე მარტელმა გახსნა მიწისქვეშა ტბა, რომელსაც შემდგომ მისი სახელი ეწოდა. მიწისქვეშა ტბის სიგრძე 1150 მ-ია, სიგანე 30 მ.

1899 წელს მარტელმა საბოლოოდ მიატოვა თავისი იურიდიული საქმიანობა, რათა მთლიანად სპელეოლოგიისთვის დაეთმო დრო. 1905-1909 წლებში იყო ჟურნალ „La Nature“ მთავარი რედაქტორი. 1912 წელს იმყოფებოდა კენტუკის შტატში, მამონტის მღვიმის გამოსაკვლევად.

მარტელმა რამდენიმეჯერ იმოგზაურა კავკასიაში და დაწერა არაერთი საყურადღებო ნაშრომი კავკასიის კარსტის შესახებ. 1903 წელს იგი გაგრას ეწვია. განსაკუთრებით მისი ყურადღება მიიპყრო არაბიკის მაღალმთიანმა პლატომ. აფხაზეთში ყოფნისას მარტელი მაღალ მეცნიერულ დონეზე აწარმოებდა კვლევა-ძიებას. აღწერილი აქვს აფხაზეთის მღვიმეები. ხელმეორედ აფხაზეთს მარტელი 1908 წელს ესტუმრა. აქაურმა გრანდიოზულმა კარსტულმა რელიეფმა და მრავალმა ბუნებრივმა შესასვლელმა განაცვიფრა კარსტის მკვლევარი. აფხაზეთში ყოფნისას მარტელმა არაბიკაზე ასვლა განახორციელა.

შრომები[რედაქტირება]

ედუარდ ალფრედ მარტელმა გამოაქვეყნა არაერთი წიგნი, სტატია, რომელიც მიეძღვნა სპელეოლოგიას, ჰიდროლოგიასა და გეოლოგიას.[5][6]

  • Les Cévennes, Paris: Delagrave, 1890 , 400 p. (12 editions)
  • Les Abîmes, Paris: Delagrave, 1894, ISBN 2-7348-0533-2 , 580 p. (10 editions)
  • Le massif de la Bernina (in collaboration with Lorria, A.), Zürich: Orell, 1895 , 200 p.
  • Irlande et cavernes anglaises, Paris: Delagrave, 1897 , 400 p.
  • Le Trayas et L'Estérel, Paris: Delagrave, 1899 , 80 p.
  • La Spéléologie, Paris: Carre et Naud, 1900 , 125 p.
  • Le gouffre et la rivière souterraine de Padirac, Paris: Delagrave, 1901 , 180 p.
  • La Photographie souterraine, Paris: Gauthier-Villars, 1903 , 70 p.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Daniel André et al., La plume et les gouffres : correspondance d'Édouard Alfred Martel (1868-1936), ssociation Edouard Alfred Martel, Meyrueis, 1997, 608 p. ill.
  • Norbert Casteret, Martel, explorateur du monde souterrain, Gallimard, 1943
  • C. Chabert, M. de Courval, E.-A. Martel, 1859-1938 : bibliographie, impr. Marcelin, Autun, 1971
  • Collectif, L'homme qui voyageait pour les gouffres (hommage à E.A. Martel), Actes du Colloque de Mend, 17-18 octobre 1997, Archives départementales de la Lozère, 1999, 421 p.
  • B. et G. Delluc, Les mésaventures du spéléologue Édouard-Alfred Martel avec la préhistoire et l’abbé Henri Breuil, in Bulletin de la Société historique et archéologique du Périgord, 1998, 125, p. 627-655
  • Le film Expédition dans les ténèbres de Bernard Kliebhan, 58 minutes, Allemagne, 1994. Producteur Hessicher Runkfunk avec Arte. page E.A.MARTEL sur le site Kliebhan

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Certains auteurs placent le lieu du décès à Saint-Thomas-la-Garde où il avait l'habitude de passer ses vacances au château de La Garde, plutôt qu'à Montbrison
  2. Kliebhan, Bernd, History of Cave Research: E. A. Martel 1859–1938, http://www.kliebhan.de/spelhist/mar/mar-eng.htm, წაკითხულია: 2009-04-04 
  3. "Brève histoire de la spéléologie" (in French), Histoire, Fédération Française de Spéléologie, http://ffspeleo.fr/article.php?rub_id=89, წაკითხულია: 2009-04-05 
  4. E.A.Martel (1859 — 1938)
  5. 5.0 5.1 E.A. Martel, The Traveller, Who Almost Became an Academician, by Pierre-Olaf Schut
  6. Publications from E. A. Martel, http://www.kliebhan.de/spelhist/mar/martel-7.htm, წაკითხულია: 2009-04-04