დივან-ხანე (შირვანშაჰების სასახლე)

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
დივან-ხანე
აზერ. Divanxana
Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 165-167 HDR.jpg
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი
მდებარეობა ბაქო, აზერბაიჯანი აზერბაიჯანის დროშა
თარიღდება XV საუკუნე
მდგომარეობა მუზეუმი

დივან-ხანე (აზერ. Divanxana) — შირვანშაჰების სასახლის ანსამბლის ნაწილი. მდებარეობს ბაქოში, იჩერი-შეჰერში.

გარდა სასახლისა და დივან ხანისა, კომპლექსში ასევე შედის შირვანშაჰთა სამარხი, სასახლის მეჩეთი მინარეთით, აბანო და სეიდ იაჰია ბაკუვის მავზოლეუმი. სასახლის კომპლექსი აშენდა XIII-XVI საუკუნეებში[1].

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დივან-ხანეს XV საუკუნით ათარიღებენ. მის მემორიალურ მნიშვნელობაზე მეტყველებს აკლდამა-მიწისქვეშეთი და ლაპიდარული წარწერა შესასვლელში (ყურანი, სურა 10, ლექსები 26 და 27)[2].

დივან-ხანეს დანიშნულების რამდენიმე ვერსია არსებობს. თვლიან, რომ ის გემთმშენებლობის, მისაღები და სახელმწიფო რჩევის შენაბა, ასევე მავზოლეუმი[3].

დივან-ხანეს ერთ-ერთ შესასვლელზე შენარჩუნებულია წარწერები არაბულ ენაზე[4].

ისტორიკოსი სარა აშურბეილი აღნიშნავს, რომ ეს შენობა შესაძლოა ყოფილიყო საფლავი, თუმცა წყაროების მიხედვით, ყიზილბაშებმა საფლავის ნაშთები დაწვეს და იქ დაკრძალეს ხალილ ულლა I[5].

სხვა ვერსიით, შენობა აშენდა შირვანშაჰ ფარუხ იაშარის საფლავის სახით, თუმცა 1500 წელს ჯაბანას ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, ფარუხი ყიზილბაშებმა მოკლეს და დაწვეს. შემდეგ ის არ იქნა იქ დაკრძალული[6].

ორიგინალური არქიტექტურული სტრუქტურის წარმოშობას აკავშირებენ ადრე ისლამურ დასაფლავების ტრადიციასთან[7]. ს. აშურბეილი თვლის, რომ დივან-ხანეს ტერიტორია ადრეისლამურ პერიოდში იყო წმინდა ადგილი (ითვლება, რომ თასის ფორმის ღარები მსახურობდა ცხოველების სამსხვერპლო სისხლის ავსებისთვის)[8].

არქიტექტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დივან-ხანე სამი მხრიდან ისროვანი არკადითაა შეღობილი. საკომპოზიციო ცენტრში დგას რვაწახნაგოვანი როტონდა-პავილიონი. ღია არკადითაა გარშემორტყმული დარბაზის როტონდა. ელიფტიკური საფარი ოდნავ მბრუნავი ზედაპირით დაცულია გარედან ქვის გუმბათით. როტონდის დასავლური ფასადი გაფორმებული და მორთულია არაბესკების პორტალებით[9]. ბრტყელი კედლები მოხატულია ორნამენტებით.  პორტალს მივყავართ წინკარამდე, რომელიც უკავშირდება დარბაზს და სხვა ოთახებს[2].

მშენებლობის მასშტაბი კოორდინაციას უწევს ყველა არქიტექტურულ ელემენტებსა და დეტალებს. ორდერის სვეტი ინდივიდუალურ ხასიათს ატარებს და წარმოადგენს როტონდის კომპოზიციის საერთო რგოლს. დივან-ხანეს განასხვავებს კომპოზიციის სრულყოფილება. აქ ჩაეყარა საფუძველი აზერბაიჯანის არქიტექტურის ახალ სტილისტურ ტენდენციას[10].

მთავარ შესასვლელთან დგას სტალაქტიტის ნახევრად გუმბათი და იგი მორთულია ხალიჩებით. მოხატულობა წარმოადგენს ლეღვისა და ყურძნის ფოთლების გადაწვნას. ქუფიზე არსებული წარწერები კი რთულ გეომეტრიულ ორნამენტებს ჰგვანან. დივან-ხანეს მშენებლობა არ იყო დასრულებული. გუმბათოვანი სასახლე და შესასვლელში არსებული ქვის ჩუქურთმა აზერბაიჯანული ხელოვნების შედევრად ითვლება[5].

გალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Бретаницкий, Веймарн, 1976, с. 106 - Искусство Азербайджана IV — XVIII веков. — М.: Искусство, 1976. — 272 с.
  2. 2.0 2.1 Бретаницкий, Веймарн, 1976, с. 115. - Искусство Азербайджана IV — XVIII веков. — М.: Искусство, 1976. — 272 с.
  3. Сысоев, 1928, с. 16.- Баку прежде и теперь.. — Б.: Искусство Азербайджана, 1928.
  4. Ашурбейли С. Б. Şirvanşahlar dövləti. — Bakı: Şərq-Qərb, 2006. — 128 с. — ISBN 5-87459-229-6.
  5. 5.0 5.1 Бретаницкий Л. С. Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока.. — Ленинград-Москва: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1966. — 556 с.
  6. Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi Аzərbаycаn mеmаrlığının möhtəşəm nümunəsi kimi - (აზერბაიჯანული)
  7. Бретаницкий Л. С., Веймарн Б. В.. Редактор И. А. Шкирич. Искусство Азербайджана IV — XVIII веков. — М.: Искусство, 1976. — 272 с.
  8. Ашурбейли С. Б. История города Баку. Период средневековья. — Б.: Азернешр, 1992. — 408 с. — ISBN 5-552-00479-5.
  9. Jonathan M. Bloom, Sheila Blair. The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture.. — Москва: Oxford University Press, 2009. — Т. 2. — 513 с. — ISBN 9780195309911.
  10. Архитектурная энциклопедия Баку - Шaмиль Фатуллаев-Фигаров