დიდი კავკასიონი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
დიდი კავკასიონი
დიდი კავკასიონის ხედი
დიდი კავკასიონის ხედი
კოორდინატები: 43°21′18″ ჩ. გ. 42°26′31″ ა. გ. / 43.35500° ჩ. გ. 42.44194° ა. გ. / 43.35500; 42.44194
ქვეყანა საქართველოს დროშა საქართველო
რუსეთის დროშა რუსეთი
აზერბაიჯანის დროშა აზერბაიჯანი
უმაღლესი წერტილი იალბუზი
სიმაღლე 5642 
სიგრძე 1200 კმ
სიგანე 180 კმ
დიდი კავკასიონი — ამიერკავკასია
დიდი კავკასიონი

დიდი კავკასიონი (აზერ. Böyük Qafqaz, რუს. Большой Кавказ) — მთიანი მხარე, რეგიონს ორ ნაწილად ჰყოფს: ჩრდილოეთი კავკასია და სამხრეთი კავკასია. მისი სიგრძეა 1200 კმ (ტამანის ნახევარკუნძულიდან აფშერონის ნახევარკუნძულამდე), სიგანე — 180 კმ. მისი ღერძი არის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი და კავკასიონის გვერდითი ქედი, რომელთაც მთელ სიგრძეზე გასდევს 4000-5000 მ სიმაღლის განივი და გრძივი ქედები. დიდი კავკასიონის სისტემის ყველაზე მაღალი მთაა იალბუზი, რომლის სიმაღლეა 5642 მ. ამ მაჩვენებლით იგი ითვლება ევროპის უმაღლეს მწვერვალად და უსწრებს ცნობილ მონბლანს.

დიდი კავკასიონი 3 ნაწილად იყოფა: დასავლეთი კავკასიონი — მონაკვეთი შავი ზღვის სანაპიროდან იალბუზამდე, ცენტრალური კავკასიონი — მონაკვეთი იალბუზსა და მყინვარწვერს შორის, აღმოსავლეთი კავკასიონი — მონაკვეთი მყინვარწვერის აღმოსავლეთით.

დასავლეთი კავკასიონი დაფარულია ხშირი ტყით. 1500 მეტრამდე ზომიერი ფოთლოვანი ტყით, 2500 მეტრამდე წიწვოვანი ტყით, ხოლო ტყის ზოლის ზევით ალპური ტუნდრით. შედარებით მშრალი აღმოსავლეთ კავკასიონი ძირითადად ტყის საფარის გარეშეა.

ევროპა–აზიის საზღვარი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : ევროპა-აზიის საზღვარი.

დიდი კავკასიონი ითვლება აღმოსავლეთ ევროპასა და დასავლეთ აზიას ბუნებრივ საზღვრად. ევროპულ ნაწილს წარმოადგენს წყალგამყოფი ქედის ჩვდილოეთი მხარე - ჩრდილოეთი კავკასია. აზიურ ნაწილს წყალგამყოფი ქედის სამხრეთი ფერდობი - სამხრეთი კავკასია. აზიური ნაწილის უდიდეს ნაწილს წარმოადგენს მცირე კავკასიონი და აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონი.

XVIII საუკუნის განმარტების მიხედვით საზღვარი კავკასიონიდან ჩრდილოეთით კუმა-მანიჩის ღრმულზე გადიოდა. ეს განზასღვრება გამოიყენებოდა საბჭოთა კავშირშიც მთელი XX საუკუნის განმავლობაში. XIX საუკუნის ნახევრიდან დასავლურ ლიტერატურაში და სამეცნიერო წრეებში საზღვარი ყოველთვის კავკასიონის ქედზე გადიოდა.[1]

წყალგამყოფი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კავკასიონის წყალგამყოფი ქედი 1801 წელს წარმოადგენდა საზღვარს ჩრდილოეთით რუსეთის იმპერიასა და სამხრეთით ოსმალეთის და ყაჯარების მმართველობის ქვეშ მყოფი სპარსეთის იმპერიებს შორის. 1813 წელს რუსეთ ირანის ომში მიღწეული გამარჯვების შემდეგ გაფორმებული გულისტანის საზავო ხელშეკრულების საფუძველზე რუსეთის იმპერიის საზღვარმა სამხრეთ კავკასიაში გადმოიწია.[2] საქართველოსა და რუსეთს დღევანდელი საზღვარ უმეტესად მიყვება კავკასიონის წყალგამყოფ ქედს, გამონაკლისია აღმოსავლეთის მთიანეთი (ხევი, ხევსურეთი, თუშეთი). აზერბაიჯან-რუსეთის საზღვრის უმეტესი მონაკვეთი ასევე კავკასიონზე გადის, გარდა აზერბაოჯანის ჩრდილო აღმოსავლეთ ნაწილში არსებული შემდეგი ხუთი რაიონისა: შაბრანი, ხაჩმაზი, გუსარი, ყუბი, სიაზანი.

მწვერვალები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]


დიდი კავკასიონის თოვლიანი მწვერვალები
დიდი კავკასიონის თოვლიანი მწვერვალები

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Кавказ // Италия — Кваркуш. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — С. 113. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 11).
  • Панов В. Д. Эволюция современного оледенения Кавказа. — СПб.: Гидрометеоиздат, 1993. — ISBN 5-286-00959-X.

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Baron von Haxthausen, "Transcaucasia" (1854); review Dublin university magazine Douglas W. Freshfield, "Journey in the Caucasus", Proceedings of the Royal Geographical Society, Volumes 13–14, 1869.
  2. Encyclopædia Britannica o 1833, vol 5, p. 251.