შინაარსზე გადასვლა

დეკომუნიზაცია უკრაინაში

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
დეკომუნიზაციის პროცესი უკრაინაში
თარიღი 1991 – დღემდე
ადგილი უკრაინა
მიზეზი საბჭოთა კავშირის მემკვიდრეობის, კომუნისტური სიმბოლოებისა და ტოპონიმების გაუქმება
მონაწილეები უკრაინის უმაღლესი რადა, უკრაინის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტი, ადგილობრივი თვითმმართველობები
შედეგი ქუჩების, ქალაქების, სოფლებისა და მონუმენტების მასობრივი გადარქმევა და დემონტაჟი
კიევში ლენინის ძეგლის დანგრევა 2013 წლის 1 დეკემბრის ევრომაიდანის დროს

დეკომუნიზაცია უკრაინაში დაიწყო საბჭოთა კავშირის დაშლის პერიოდში და შემდგომ გაფართოვდა.[1]ღირსების რევოლუციისა და რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყების შემდეგ უკრაინის მთავრობამ დაამტკიცა კანონები, რომლებმაც კომუნისტური სიმბოლიკა აკრძალა, აგრეთვე ნაციზმის სიმბოლოებიც, რადგან ორივე იდეოლოგია ტოტალიტარულად იქნა მიჩნეული.[2][3]

2015 წლის 15 მაისს პრეზიდენტმა პეტრო პოროშენკომ ხელი მოაწერა კანონების პაკეტს, რომელმაც ექვსთვიანი ვადა დააწესა საბჭოთა კომუნისტური ძეგლების დემონტაჟისთვის (მეორე მსოფლიო ომის ძეგლების გარდა) და იმ საჯარო ადგილების გადარქმევისთვის, რომლებსაც საბჭოთა კომუნისტთა სახელები ერქვა.[4][5][6] იმ დროისთვის ეს ნიშნავდა, რომ ახალ სახელებს მიიღებდა 22 ქალაქი და 44 სოფელი.[6]2015 წლის 21 ნოემბრამდე ამ ცვლილებების განხორციელების უფლებამოსილება მუნიციპალურ ხელისუფლებას ჰქონდა;[7] მათი უმოქმედობის შემთხვევაში, ოლქებს 2016 წლის 21 მაისამდე ეძლეოდათ ვადა სახელების შესაცვლელად.[7] თუ დასახლებას ამის შემდეგაც ძველი სახელი დარჩებოდა, მინისტრთა კაბინეტს შეეძლო მისთვის ახალი სახელი მიენიჭებინა.[7] კანონის დარღვევა შეიძლება დაჯარიმდეს მედიასაშუალების აკრძალვითა და ხუთიდან ათ წლამდე თავისუფლების აღკვეთით.[8][9]

რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის ადრეულ ეტაპზე ოლექსანდრ ტურჩინოვი ამტკიცებდა, რომ უკრაინის კომუნისტური პარტია ქვეყანაში პრორუს სეპარატისტებსა და რუსეთის პროქსი ძალებს ეხმარებოდა.[4] 2015 წლის ივლისში უკრაინის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ უკრაინის კომუნისტურ პარტიას, განახლებულ უკრაინის კომუნისტურ პარტიას და მუშათა და გლეხთა კომუნისტურ პარტიას არჩევნებში მონაწილეობის უფლება ჩამოართვა და განაცხადა, რომ განაგრძობდა სასამართლო პროცესებს, რათა უკრაინაში კომუნისტური პარტიების რეგისტრაცია შეწყვეტილიყო.[10] 2015 წლის დეკემბრისთვის ეს პარტიები უკვე აკრძალული იყო უკრაინის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევაში მონაწილეობისთვის, სახელმწიფოს ძალადობრივი დამხობის წაქეზებისა და რუსეთის პროქსი ძალების მხარდაჭერის გამო.[11] უკრაინის კომუნისტურმა პარტიამ აკრძალვა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში გაასაჩივრა.[5][12][13]

2016 წლისთვის გადარქმეული იყო 51 493 ქუჩა, 987 ქალაქი და სოფელი, ხოლო დემონტაჟებული იყო 1 320 ლენინის ძეგლი და 1 069 სხვა კომუნისტური მოღვაწის მონუმენტი.[14]

ისტორია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადრეული არაფორმალური რეფორმები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

არაოფიციალური დეკომუნიზაციას პროცესი უკრაინაში დაიწყო საბჭოთა კავშირის დაშლისა და შემდგომ უკრაინის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ 1991 წელს.[15] დეკომუნიზაცია გაცილებით უფრო მკაცრად და თვალსაჩინოდ განხორციელდა ყოფილი საბჭოთა კავშირის ბალტიის ქვეყნებში და საბჭოთა კავშირის ფარგლებს გარეთ მდებარე ვარშავის პაქტის სახელმწიფოებში.[16]

ქვეყნის 1991 წლის დამოუკიდებლობის შემდეგ უკრაინის პირველმა პრეზიდენტმა, ლეონიდ კრავჩუკმა, 1990-იანი წლების დასაწყისში გასცა ბრძანებები, რომლებიც მიზნად ისახავდა „დესოვეტიზაციას“ პროცესს.[15]

მომდევნო წლებში, მიუხედავად იმისა, რომ ნელი ტემპით, უკრაინაში საბჭოთა ლიდერების ისტორიული მონუმენტები ეტაპობრივად იხსნებოდა.[15] ეს პროცესი ბევრად უფრო შორს წავიდა უკრაინულენოვან დასავლეთ რეგიონებში, ვიდრე ინდუსტრიულ და ძირითადად რუსულენოვან აღმოსავლეთ რეგიონებში.[15]

დეკომუნიზაციის შესახებ კანონპროექტები მომზადდა უკრაინის პარლამენტში 2002, 2005, 2009, 2011 და 2013 წლებში, თუმცა არცერთი მათგანი არ იქნა საბოლოოდ მიღებული.[17]

ევრომაიდანის შემდგომი რეფორმები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ლენინის ძეგლის ხარკივში ჩამოგდება, 2014 წლის 28 სექტემბერი

ევრომაიდანის დროს და მის შემდეგ, დაწყებული კიევში 2013 წლის 8 დეკემბერს ლენინის ძეგლის დაცემით, მომიტინგეებმა რამდენიმე ლენინის მონუმენტი და ქანდაკება მოხსნეს ან გაანადგურეს.[18]

2014 წლის აპრილში, უკრაინაში დეკომუნიზაციის ოფიციალურ, ქვეყნის მასშტაბით პროცესამდე ერთი წლით ადრე, ადგილობრივმა ხელისუფლებამ კომუნისტური სიმბოლოებისა და ტოპონიმების მოხსნა და შეცვლა დაიწყო, როგორც, მაგალითად, დნიპროპეტროვსკიში.[19][20][21]

2015 წლის 9 აპრილს უკრაინის პარლამენტმა დეკომუნიზაციის შესახებ კანონმდებლობა მიიღო.[22] იგი წარადგინა იასენიუკის მეორე მთავრობამ და კრძალავდა „კომუნისტური და ნაციონალ-სოციალისტური ტოტალიტარული რეჟიმების“ სიმბოლოების პოპულარიზაციას.[23][24] კანონპროექტის ერთ-ერთი მთავარი დებულება იყო საბჭოთა კავშირის რეჟიმის აღიარება „კრიმინალურად“ და ისეთ რეჟიმად, რომელიც „სახელმწიფო ტერორის პოლიტიკას ატარებდა“.[24]

კანონმდებლობა კრძალავს კომუნისტური სიმბოლოებისა და პროპაგანდის გამოყენებას, აგრეთვე ნაციონალ-სოციალიზმისა და მისი ღირებულებების, ასევე ნაცისტური ან ფაშისტური ჯგუფების ნებისმიერი სიმბოლიკის, პროპაგანდისა და საქმიანობის გამოყენებას უკრაინაში.[24] აკრძალვა ვრცელდება მონუმენტებზე, დასახლებული პუნქტების სახელებსა და ქუჩების დასახელებებზე.[6] აკრძალვა არ ვრცელდება მეორე მსოფლიო ომის ძეგლებზე და არც იმ შემთხვევებზე, როდესაც სიმბოლოები სასაფლაოზეა განთავსებული.[6][8]

პროკომუნისტური შეხედულებების გამოხატვა უკანონოდ არ გამოცხადებულა.[25] თუმცა კომუნისტური სიმბოლოების აკრძალვამ ასობით ქანდაკების მოხსნა, ქუჩის ნიშნების შეცვლა და დასახლებული პუნქტების, მათ შორის უკრაინის ზოგიერთი უდიდესი ქალაქის, მაგალითად დნიპროს, გადარქმევა გამოიწვია.[6] ქალაქ დნიპროს ადმინისტრაციამ 2015 წლის ივნისში დაადგინა, რომ საჭირო იქნებოდა 80 ქუჩის, სანაპიროს, მოედნისა და ბულვარის გადარქმევა.[26] მაქსიმ ერისტავიმ Hromadske.TV-დან 2015 წლის აპრილის ბოლოს შეაფასა, რომ ქვეყნის მასშტაბით გადარქმევის პროცესი დაახლოებით 1.5 მილიარდი დოლარი დაჯდებოდა.[27]

კანონმდებლობამ აგრეთვე განსაკუთრებული სამართლებრივი სტატუსი მიანიჭა 1917-დან 1991 წლამდე (საბჭოთა კავშირის არსებობის პერიოდში) „უკრაინის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის“ ვეტერანებს.[23]

იმავე დღეს პარლამენტმა ასევე მიიღო კანონი, რომელმაც ეროვნული ლექსიკონიდან ტერმინი „დიდი სამამულო ომი“ ჩაანაცვლა სახელწოდებით „მეორე მსოფლიო ომი“ 1939-იდან 1945 წლამდე (და არა 1941–1945, როგორც ეს „დიდი სამამულო ომის“ შემთხვევაში იყო),[23][28] რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ცვლილება იყო.[29]

2015 წლის 15 მაისს უკრაინის პრეზიდენტმა პეტრო პოროშენკომ ხელი მოაწერა დეკომუნიზაციის კანონებს.[30][31] ამან დაიწყო ექვსთვიანი პერიოდი კომუნისტური მონუმენტების დემონტაჟისა და იმ საჯარო ადგილების გადარქმევისთვის, რომლებიც კომუნისტურ თემატიკასთან დაკავშირებულ სახელებს ატარებდა.[30][31]

უკრაინის დეკომუნიზაციის კანონი ვრცელდება, მათ შორის, მაგრამ არ შემოიფარგლება მხოლოდ შემდეგით:

კანონები გამოქვეყნდა Holos Ukrayiny-ში 2015 წლის 20 მაისს, რის შედეგადაც ისინი ოფიციალურად ძალაში შევიდა მომდევნო დღეს.[32]

2015 წლის 3 ივნისს უკრაინის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტმა გამოაქვეყნა იმ 22 ქალაქისა და 44 სოფლის სია, რომლებიც გადარქმევას ექვემდებარებოდა.[33] ამ დასახლებული პუნქტების უმრავლესობა მდებარეობდა დონბასის რეგიონში აღმოსავლეთ უკრაინაში, დანარჩენები კი — ცენტრალურ და სამხრეთ უკრაინაში.[33]

„დეკომუნიზაციის კანონების“ თანახმად, მუნიციპალურ ხელისუფლებებს 2015 წლის 21 ნოემბრამდე ეძლეოდათ ვადა მათ მმართველობაში არსებული დასახლებების სახელების შესაცვლელად.[34] იმ დასახლებებისთვის, რომლებმაც ეს ვადა ვერ დაიცვეს, ოლქის ხელისუფლებებს 2016 წლის 21 მაისამდე ეძლეოდათ დამატებითი დრო.[34] თუ ამ თარიღის შემდეგაც დასახლება ძველ სახელს ინარჩუნებდა, მის გადარქმევას უკრაინის მინისტრთა კაბინეტი ახორციელებდა.[34]

2015 წლის 24 ივლისის ბრძანებულებით, რომელიც დეკომუნიზაციის კანონებს ეფუძნებოდა, უკრაინის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ უკრაინის კომუნისტური პარტიას და მუშათა და გლეხთა კომუნისტური პარტიას არჩევნებში მონაწილეობის უფლება ჩამოართვა.[35]

ამავე დროს სამინისტრომ განაცხადა, რომ აგრძელებდა სასამართლო პროცესებს, რომლებიც 2014 წლის ივლისში დაიწყო, უკრაინაში კომუნისტური პარტიების რეგისტრაციის გაუქმების მიზნით.[35]

2015 წლის 30 სექტემბერს კიევის საოლქო ადმინისტრაციულმა სასამართლომ აკრძალა მუშათა და გლეხთა კომუნისტური პარტიისა და უკრაინის კომუნისტური პარტიის (განახლებული) საქმიანობა.[36]

2015 წლის ოქტომბერში ოდესაში მდებარე ლენინის ქანდაკება გადაიქცა „ვარსკვლავური ომების“ ბოროტმოქმედის — დართ ვეიდერის ქანდაკებად.[37]

2015 წლის 16 დეკემბერს კიევის საოლქო ადმინისტრაციულმა სასამართლომ სრულად დააკმაყოფილა იუსტიციის სამინისტროს მოთხოვნა და აკრძალა უკრაინის კომუნისტური პარტიის საქმიანობა.[38]

პარტიამ ეს აკრძალვა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოში გაასაჩივრა.[12]

2016 წლის მარტში ზაპოროჟიეში მოხსნეს ლენინის, ფელიქს ძერჟინსკის, სერგეი კიროვის ქანდაკებები და კომსომოლის მონუმენტი.[39]

დნიპროს ჰიდროელექტროსადგურის თავზე აღმართული ლენინის ქანდაკება იმ დროისთვის უკრაინაში დარჩენილი ყველაზე დიდი ლენინის მონუმენტი იყო.[39]

2016 წლის 19 მაისს უკრაინის პარლამენტმა მხარი დაუჭირა უკრაინის სიდიდით მეოთხე ქალაქის — დნიპროპეტროვსკის — სახელის შეცვლას და მას „დნიპრო“ ეწოდა.[40]

სხვადასხვა დასახლებული პუნქტის გადარქმევის შესახებ კანონს ხელი მოეწერა 2016 წლის 20 მაისს.[41][42]

უკრაინის პარლამენტმა 2016 წლის ივლისში განაცხადა, რომ იმ ადგილების ახალი სახელები ყირიმში, რომელიც 2014 წლის რუსეთის მიერ ანექსიის შემდეგ სრულად რუსეთის კონტროლის ქვეშ იმყოფებოდა, ძალაში შევა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკა და სევასტოპოლი უკრაინის იურისდიქციაში დაბრუნდება.[43]

2017 წლის მაისში უკრაინის 46-მა დეპუტატმა, ძირითადად ოპოზიციური ბლოკის ფრაქციიდან, მიმართა უკრაინის საკონსტიტუციო სასამართლოს, რათა 2015 წლის დეკომუნიზაციის კანონები არაკონსტიტუციურად ეცნო.[44]

უკრაინის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტის დირექტორმა ვოლოდიმირ ვიატროვიჩმა 2018 წლის თებერვალში განაცხადა, რომ „დეკომუნიზაცია, ტოტალიტარული რეჟიმის სიმბოლოების ჩამოშორების კონტექსტში, ფაქტობრივად დასრულებულია“.[45] თუმცა, მისი თქმით, კიევი ამ პროცესში ჩამორჩებოდა.[45]

2019 წლის თებერვალში უკრაინის ცენტრალური საარჩევნო კომისიამ უარი თქვა პეტრო სიმონენკოს, როგორცკომუნისტური პარტიის ლიდერის, კანდიდატურის რეგისტრაციაზე 2019 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებისთვის, რადგან პარტიის წესდება, სახელწოდება და სიმბოლიკა არ შეესაბამებოდა 2015 წლის დეკომუნიზაციის კანონებს.[46]

შემდგომში შემოთავაზებულ იქნა, რომ დნიპროპეტროვსკის ოლქის სახელწოდება „სიჩესლავი“ გამხდარიყო.[47]

2019 წლის 16 ივლისს უკრაინის საკონსტიტუციო სასამართლომ ძალაში დატოვა 2015 წლის უკრაინის დეკომუნიზაციის კანონები.[44]

2020 წლის 7 ნოემბერს სოფელ მალა როგანიში სკოლის ფასადიდან მოხსნეს უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის გერბი.[48]

რეფორმები უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შემდეგ

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2022 წლის 27 აპრილს (რუსეთის უკრაინაში შეჭრის დროს) კიევში, ხალხთა მეგობრობის თაღის ქვეშ მდგარი საბჭოთა პერიოდის 27-foot (8 м)-იანი ბრინჯაოს ქანდაკება, რომელიც რუსეთ-უკრაინის მეგობრობას განასახიერებდა, კიევის მერის ვიტალი კლიჩკოს ბრძანებით მოხსნეს.[49]

2023 წლის 1 აგვისტოს კიევში, უკრაინის მეორე მსოფლიო ომის ისტორიის ეროვნული მუზეუმის კომპლექსში მდებარე დედა-სამშობლოს მონუმენტიდან მოხსნეს საბჭოთა გერბი.[50] მისი შემცვლელი, უკრაინული ტრიზუბი, სრულად დამონტაჟდა 2023 წლის 23 აგვისტოს (დამოუკიდებლობის დღის წინა დღეს).[51] მონუმენტს ასევე ეწოდა დედა უკრაინა.[52]

2023 წლის 24 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ხელი მოაწერა კანონს № 8263, რომელმაც გააუქმა ქალაქის ტიპის დასახლების ცნება.[53] კანონი № 8263 გამიზნული იყო, რათა ხელი შეეწყო „უკრაინის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობის ცალკეული საკითხების გადაწყვეტის პროცედურის დესოვეტიზაციისთვის“.[53]

2024 წლის 30 იანვარს ლვივის ოლქის გუბერნატორმა განაცხადა, რომ ეს რეგიონი უკრაინაში პირველი გახდა, რომელმაც კომუნისტური ეპოქის ყველა მონუმენტი მოხსნა.[54]

კრიტიკა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის გერბი ხარკივის მერიის შენობაზე.

2015 წლის 18 მაისს ევროპაში უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციამ (OSCE) გამოთქვა შეშფოთება, რომ აღნიშნულმა კანონებმა შესაძლოა უარყოფითად იმოქმედოს პრესის თავისუფლებაზე.[55] ორგანიზაციამ ასევე გამოთქვა სინანული იმასთან დაკავშირებით, რომ სამოქალაქო საზოგადოებას არ მიეცა საკმარისი შესაძლებლობა კანონების საჯარო განხილვაში მონაწილეობისათვის.[55]

ხარკოვის ადამიანის უფლებათა დაცვის ჯგუფმა (2015 წლის მაისში) განაცხადა, რომ აღნიშნული კანონები „(ერთ-ერთი მათგანი) ფაქტობრივად კრიმინალიზებს იმ შეხედულებების საჯაროდ გამოხატვას, რომელსაც ბევრი უკრაინელი იზიარებს“.[28][56]

2015 წლის 18 დეკემბერს ვენეციის კომისიამ განაცხადა, რომ უკრაინის დეკომუნიზაციის კანონები არ შეესაბამება ევროპულ საკანონმდებლო სტანდარტებს.[57] განსაკუთრებით კრიტიკული იყო კომუნისტური პარტიების აკრძალვის მიმართ.[57]

2015 წლის აპრილში რუსეთის კანონმდებლებმა განაცხადეს, რომ „ცინიკურია“ კომუნიზმისა და ნაციზმის სიმბოლოების ერთმანეთთან გათანაბრება, ხოლო რუსეთის მიერ მხარდაჭერილმა შეიარაღებულმა ფორმირებებმა დაგმეს ეს კანონი.[8]

ე.წ. დონეცკის სახალხო რესპუბლიკის მაშინდელმა ლიდერმა ალექსანდრ ზახარჩენკომ 2016 წლის თებერვლის ბოლოს განაცხადა, რომ გადარქმეული ქალაქები „ჩვენი იურისდიქციის ქვეშ დაბრუნების შემთხვევაში“ კვლავ ძველ სახელებს დაუბრუნდებოდა.[58]

2022 წლის თებერვალში თავის მიმართვაში ვლადიმირ პუტინმა განაცხადა, რომ უკრაინის დეკომუნიზაციას „აზრი არ აქვს“, რადგან „თანამედროვე უკრაინა შექმნა კომუნისტურმა რუსეთმა, კერძოდ ლენინმა“. BBC-ის ჟურნალისტმა ვიტალი ჩერვონენკომ აღნიშნა, რომ პუტინის ეს განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს, ვინაიდან არსებობდა დამოუკიდებელი უკრაინული სახელმწიფო ფორმირებები 1917–1920 წლებში და ასევე მიმდინარეობდა კიევის ომი ლენინის ბოლშევიკურ მთავრობასთან, რომლის მიზანი იყო უკრაინის ჩართვა ბოლშევიკურ რუსეთში.[59]

შედეგები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2015 წლის 16 დეკემბრიდან უკრაინაში აკრძალულია სამი კომუნისტური პარტია: უკრაინის კომუნისტური პარტია და მუშათა და გლეხთა კომუნისტური პარტია.[12][60] ერთადერთი პარტია, რომელმაც ეს აკრძალვა გაასაჩივრა, იყო უკრაინის კომუნისტური პარტია; ამის შედეგად სასამართლოს გადაწყვეტილება უკრაინის კომუნისტური პარტიის აკრძალვის შესახებ დაუყოვნებლივ არ შესულა ძალაში. თუმცა, 2015 წლის აპრილის დეკომუნიზაციის კანონი შეიცავს ნორმას, რომელიც უკრაინის იუსტიციის სამინისტროს აძლევს უფლებას, კომუნისტურ პარტიას არჩევნებში მონაწილეობა აუკრძალოს.

უკრაინაში 1991 წელს არსებობდა 5 500 ლენინის მონუმენტი, ხოლო 2015 წლის დეკემბრისთვის მათი რაოდენობა 1 300-მდე შემცირდა.[61] 2014 წლის თებერვლიდან (როდესაც 376 მონუმენტი ჩამოინგრა) 2015 წლის დეკემბრამდე 700-ზე მეტი ლენინის ძეგლი მოიხსნა ან განადგურდა.[61]

2017 წლის 16 იანვარს უკრაინის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტმა გამოაცხადა, რომ დეკომუნიზაციის პროცესში დემონტაჟდა ლენინის 1 320 მონუმენტი.[62]

2017 წლის 16 იანვარს უკრაინის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტმა განაცხადა, რომ დეკომუნიზაციის შედეგად გადაერქვა 51 493 ქუჩას, მოედანსა და „სხვა ობიექტს“.[62]

2016 წლის ივნისისთვის გადარქმეული იყო 19 რაიონი, 27 ქალაქის რაიონი, 29 ქალაქი, 48 ქალაქის ტიპის დასახლება, 119 სასოფლო დასახლება და 711 სოფელი. უკრაინის სიდიდით მეოთხე ქალაქს სახელი დნიპროპეტროვსკიდან დნიპროდ შეეცვალა.

უკრაინის სიდიდით მეორე ქალაქში, ხარკივიში, 2016 წლის თებერვლის დასაწყისისთვის გადარქმეული იყო 200-ზე მეტი ქუჩა, 5 ადმინისტრაციული რაიონი, 4 პარკი და 1 მეტროსადგური.[63]

მთელი 2016 წლის განმავლობაში გადაერქვა 51 493 ქუჩას და 987 ქალაქსა და სოფელს, 25 რაიონს შეეცვალა სახელი, ხოლო მოიხსნა 1 320 ლენინის ძეგლი და 1 069 სხვა კომუნისტური ფიგურის მონუმენტი.[14]

ზოგიერთ სოფელში ლენინის ქანდაკებები ფინანსური ხარჯების შემცირების მიზნით გადააკეთეს „არაკომუნისტ ისტორიულ ფიგურებად“.[64]

ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითი იყო ოდესაში მდებარე ლენინის ძეგლი, რომელიც დართ ვეიდერის მონუმენტად გადააკეთეს.[65]

2019 წლის თებერვალში The Guardian-მა დაწერა, რომ ჩერნობილის გამორიცხვის ზონაში მდებარე ლენინის ორი ქანდაკება უკრაინაში დარჩენილი ერთადერთი ლენინის მონუმენტი იყო, თუ არ ჩავთვლით ოკუპირებულ ტერიტორიებს.[66]

2021 წლის იანვარში რადიო თავისუფლება-მ უკრაინის ხელისუფლების მიერ კონტროლირებად სამ პატარა სოფელში ლენინის სამი დარჩენილი ქანდაკება აღმოაჩინა.[67]

2021 წლის იანვარში უკრაინაში 24 ქუჩა ჯერ კიდევ ატარებდა ყოფილი რუსი კოსმონავტისა და ერთიანი რუსეთის წევრის, ვალენტინა ტერეშკოვას სახელს.[68] ისინი 2022 წელს გადაერქვა.

უკრაინაში ბოლო ლენინის ძეგლი (რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიების გამოკლებით) 2021 წლის 27 იანვარს დაანგრიეს სოფელ სტარი ტროიანში, იზმაილის რაიონიში, ოდესის ოლქიში.[69]

უკრაინის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტის დირექტორმა ვოლოდიმირ ვიატროვიჩმა 2018 წლის თებერვალში განაცხადა, რომ კიევში დედა-სამშობლოს მონუმენტზე არსებული საბჭოთა ურო და ნამგალი უნდა მოხსნილიყო და მის ნაცვლად განთავსებულიყო უკრაინული ტრიზუბი,[45] რაც შემდგომში 2023 წელს განხორციელდა.

ჩეკას მემორიალი კროპივნიცკიში, 2023

რუსეთის უკრაინაში შეჭრის დროს უკრაინის სხვადასხვა ნაწილში ლენინის მრავალი ქანდაკება, რომლებიც წინა წლებში უკრაინელებმა ჩამოხსნეს, რუსეთის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე ხელახლა აღადგინეს.[70]

საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2016 წლის ნოემბერში ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ რესპონდენტთა 48% მხარს უჭერდა უკრაინაში კომუნისტური იდეოლოგიის აკრძალვას, 36% წინააღმდეგი იყო, ხოლო 16% გადაუწყვეტელი რჩებოდა. ამავე გამოკითხვით, რესპონდენტთა 41% მხარს უჭერდა ქვეყანაში ლენინის ყველა ძეგლის დემონტაჟის ინიციატივას, მაშინ როდესაც 48% წინააღმდეგი იყო და 11% გადაუწყვეტელი რჩებოდა.[71]

2022 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით, სოციოლოგიური ჯგუფ „რეიტინგი“ს გამოკითხვის თანახმად, უკრაინელთა 76% მხარს უჭერდა იმ ქუჩებისა და სხვა ობიექტების გადარქმევის ინიციატივას, რომელთა სახელებიც საბჭოთა კავშირთან და რუსეთთან იყო დაკავშირებული, უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შემდეგ.[72][73]

დეკომუნიზაციის ძირითადი ეტაპები უკრაინაში
პერიოდი ძირითადი მოვლენა შედეგი
1991–2013 ადრეული არაფორმალური დეკომუნიზაცია საბჭოთა სიმბოლიკის ნაწილობრივი მოხსნა
2014–2015 ევრომაიდანის შემდგომი რეფორმები ლენინის ძეგლების მასობრივი დემონტაჟი
2015–2021 საკანონმდებლო დეკომუნიზაცია ქალაქებისა და ქუჩების გადარქმევა
2022–დღემდე რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდგომი ეტაპი სიმბოლური სივრცის სრული ტრანსფორმაცია

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ Shevchenko, Vitaly (14 April 2015). „Goodbye, Lenin: Ukraine moves to ban communist symbols“. BBC News. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 April 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  2. ↑ Motyl, Alexander J. (28 April 2015). „Decommunizing Ukraine“. Foreign Affairs. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 May 2015. ციტირების თარიღი: 19 May 2015.
  3. ↑ Rada bans Communist, Nazi propaganda in Ukraine (9 April 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 February 2026. ციტირების თარიღი: 2 April 2026
  4. 1 2 Turchynov asks Justice Ministry to ban Communist Party of Ukraine. Interfax-Ukraine (19 May 2014). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 16 February 2015. ციტირების თარიღი: 16 February 2015
  5. 1 2 Європейський суд почав розгляд скарги на заборону діяльності КПУ (30 December 2016). ციტირების თარიღი: 17 December 2023
  6. 1 2 3 4 5 Shevchenko, Vitaly (14 April 2015). „Goodbye, Lenin: Ukraine moves to ban communist symbols“. BBC News. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 April 2015. ციტირების თარიღი: 17 May 2015.
  7. 1 2 3 Комсомольськ у будь-якому випадку перейменують (1 October 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 October 2015. ციტირების თარიღი: 29 November 2022
  8. 1 2 3 Ukraine lawmakers ban 'Communist and Nazi propaganda' en (9 April 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 7 January 2023. ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  9. ↑ New laws in Ukraine potential threat to free expression and free media, OSCE Representative says en (18 May 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 April 2026. ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  10. ↑ „Ukraine bans Communist Party from elections“. BBC News. 24 July 2015. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 July 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  11. ↑ Court bans Communist Party in Ukraine (16 December 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 December 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  12. 1 2 3 Ishchenko, Volodymyr (2015-12-18). „Kiev has a nasty case of anti-communist hysteria“. The Guardian (ინგლისური). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 April 2016. ციტირების თარიღი: 4 April 2016.
  13. ↑ Ukraine court bans Communist Party en (17 December 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 December 2025. ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  14. 1 2 Decommunization reform: 25 districts and 987 populated areas in Ukraine renamed in 2016 en (27 December 2016). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 February 2026. ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  15. 1 2 3 4 Khotin, Rostyslav (26 November 2009). „Ukraine tears down controversial statue“. BBC News. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 19 October 2017. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  16. ↑ „Ukraine toppled communist statues but raised a bigger debate“. The Washington Post. 13 August 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  17. ↑ „Ukrainian PM leads charge to erase Soviet history“. Politico. 27 April 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  18. ↑ Shevchenko, Vitaly (14 April 2015). „Goodbye, Lenin: Ukraine moves to ban communist symbols“. BBC News. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 April 2015. ციტირების თარიღი: 17 May 2015.
  19. ↑ Gedmin, Jeffrey (10 March 2014). „Ukraine: the Day After“. The Weekly Standard. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 17 June 2015. ციტირების თარიღი: 19 May 2015.
  20. ↑ Rudenko, Olga (14 March 2014). „In East Ukraine, fear of Putin, anger at Kiev“. USA Today. ციტირების თარიღი: 19 May 2015.
  21. ↑ Пам'ятник Леніну у Дніпропетровську остаточно перетворили в купу каміння [Monument to Lenin in Dnipro finally turned into a pile of stones]. TSN.ua (უკრაინული). 19 August 2014. ციტირების თარიღი: 19 May 2015.
  22. ↑ Hyde, Lily (20 April 2015). „Ukraine to rewrite Soviet history with controversial 'decommunisation' laws“. The Guardian. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 16 May 2015. ციტირების თარიღი: 17 May 2015.
  23. 1 2 3 Peterson, Nolan (10 April 2015). „Ukraine Purges Symbols of Its Communist Past“. Newsweek. ციტირების თარიღი: 17 May 2015.
  24. 1 2 3 „Rada bans Communist, Nazi propaganda in Ukraine“. Interfax-Ukraine. 9 April 2015. ციტირების თარიღი: 17 May 2015.
  25. ↑ Motyl, Alexander J. (28 April 2015). „Decommunizing Ukraine“. Foreign Affairs. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 20 May 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  26. ↑ „Ukraine's Dnipro Digs In To Complex Decommunization Process“. Radio Free Europe. 11 June 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  27. ↑ „Ukrainian PM leads charge to erase Soviet history“. Politico. 27 April 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  28. 1 2 „Ukraine's plans to discard Soviet symbols are seen as divisive, ill-timed“. Los Angeles Times. 13 May 2015.
  29. ↑ Davies, Norman (2006). „Phase 1, 1939–1941: the era of the Nazi-Soviet pact“, Europe at War 1939–1945: No Simple Victory. London: Macmillan, გვ. 153–155. ISBN 9780333692851. OCLC 70401618. 
  30. 1 2 „Poroshenko signed the laws about decommunization“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 15 May 2015.
  31. 1 2 „Poroshenko signs laws on denouncing Communist, Nazi regimes“. Interfax-Ukraine. 15 May 2015.
  32. ↑ „Laws on decommunization and status of OUN and UPA published in "Holos Ukrayiny"“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 20 May 2015.
  33. 1 2 В Україні перейменують 22 міста і 44 селища uk (4 June 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 February 2026. ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  34. 1 2 3 Комсомольськ у будь-якому випадку перейменують uk (1 October 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 October 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  35. 1 2 Antonovych, Mariana (24 July 2015). „Ukraine's Justice Ministry outlaws Communists from elections“. Kyiv Post. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 April 2026. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  36. ↑ „The court banned the two Communist parties“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 1 October 2015.
  37. ↑ Worland, Justin (25 October 2015). „Ukrainian Lenin Statue Turned Into Darth Vader“. Time. ციტირების თარიღი: 25 October 2015.[მკვდარი ბმული]
  38. ↑ „Court rules complete ban of Communist Party of Ukraine“. UNIAN. 16 December 2015. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 March 2016. ციტირების თარიღი: 4 April 2016.
  39. 1 2 Vitaly Shevchenko (1 June 2016). „In pictures: Ukraine removes communist-era symbols“. BBC News.
  40. ↑ Service, RFE/RL's Ukrainian (19 May 2016). „Ukraine Renames Third-Largest City“. Radio Free Europe/Radio Liberty (ინგლისური). ციტირების თარიღი: 19 May 2016.
  41. ↑ Офіційний портал Верховної Ради України. ციტირების თარიღი: 4 April 2026
  42. ↑ Про перейменування деяких населених пунктів. ციტირების თარიღი: 4 April 2026
  43. ↑ „Google turned the Soviet Crimea names on the map“. Ukrainska Pravda. 29 July 2015.
  44. 1 2 „Ukraine's Constitutional Court Upholds Law Equating Communism To Nazism“. Radio Free Europe. 17 July 2019.
  45. 1 2 3 „De-communism in Ukraine is actually completed - Vyatrovich“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 10 February 2018.
  46. ↑ „The CEC refused to register nearly fifty presidential candidates“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 8 February 2019.
  47. ↑ Ihor Kocherhin (2 February 2022). „Decommunisation in Dnipropetrovsk and Dnipro in 2014–2019“.
  48. ↑ „Prohibited coat of arms removed from school in Mala Rohan“. STATUS QUO (რუსული). 7 November 2020.
  49. ↑ Soviet-Era Statue Symbolic Of Russia-Ukraine Friendship Destroyed In Kyiv (27 April 2022).
  50. ↑ Ogirenko, Valentyn. (2023-08-01) In pictures: Soviet emblem cut off Ukraine's Motherland Monument. Reuters.
  51. ↑ Ukraine replaces Soviet hammer and sickle with trident on towering Kyiv monument en. ციტირების თარიღი: 2023-08-07
    „Culture Ministry: Work begins to replace Soviet symbols on Motherland Monument“. The Kyiv Independent. 30 July 2023. ციტირების თარიღი: 3 August 2023.
  52. ↑ Court, Elsa. (2023-08-01) Soviet coat of arms removed from Kyiv's Motherland Monument. Reuters.
  53. 1 2 Zelensky canceled urban-type settlements Ukrainian. Ukrainska Pravda (25 October 2023). ციტირების თარიღი: 24 October 2023
  54. ↑ Peleschuk, Dan. Ukraine's Lviv becomes first region to remove all Soviet-era monuments (30 January 2024). ციტირების თარიღი: 2024-04-05
  55. 1 2 OSCE concerned about Ukraine’s decommunization laws (18 May 2015). ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  56. ↑ President signs dangerously flawed 'decommunization' laws (16 May 2015). ციტირების თარიღი: 3 April 2026
  57. 1 2 „Ukraine's law on 'decommunisation' does not comply with EU standards – Venice Commission, OSCE/ODIHR“. Interfax-Ukraine. 19 December 2015. ციტირების თარიღი: 3 April 2026.
  58. ↑ „Zakharchenko wants to capture and rename decommunized cities of Donbas“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 25 February 2016.
  59. ↑ „Ленін створив сучасну Росію, а не Україну“. BBC News Україна (უკრაინული). ციტირების თარიღი: 4 March 2022.
  60. ↑ „Ukraine Bans Communist Party“. Radio Free Europe/Radio Liberty. 17 December 2015. ციტირების თარიღი: 4 April 2026.
  61. 1 2 „Out of Sight“. The Ukrainian Week. 28 December 2015. ციტირების თარიღი: 4 April 2026.
  62. 1 2 „Dekomunizuvaly monuments to Lenin in 1320, Bandera set 4“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 16 January 2017. ციტირების თარიღი: 4 April 2026.
  63. ↑ „In Kharkiv decommunized 48 streets and 5 districts“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 3 February 2016.
  64. ↑ „Decommunisation in Zaporizhzhia, from Lenin fashioned Orlyk“. Ukrainska Pravda (უკრაინული). 13 June 2017.
  65. ↑ Fiona Macdonald. (23 October 2015) The man who turned Lenin into Darth Vader. BBC. ციტირების თარიღი: 16 December 2018
  66. ↑ „Revisiting Chernobyl: It is a huge cemetery of dreams“. The Guardian. 28 February 2019.
  67. ↑ „Goodbye Lenin? Not In These Ukrainian Villages“. Radio Free Europe/Radio Liberty. 19 January 2021.
  68. ↑ „Where does Valentina Tereshkova Street lead?“. LB.ua (უკრაინული). 6 January 2021.
  69. ↑ „На Украине снесли последний памятник Владимиру Ленину“. Радио Свобода (რუსული). 27 January 2021.
  70. ↑ Harding, Luke (23 April 2022). „Back in the USSR: Lenin statues and Soviet flags reappear in Russian-controlled cities“. The Guardian.
  71. ↑ Almost half of residents of Ukraine want decommunization - Nov. 18, 2016. KyivPost (18 November 2016).
  72. ↑ 76% of Ukrainians support renaming streets and other objects related to Russia uk. ციტირების თარიღი: 22 April 2022
  73. ↑ Eighth National Poll: Ukraine in War Conditions (April 6, 2022) uk.
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=დეკომუნიზაცია_უკრაინაში&oldid=5399097“-დან