დევიდ იუმი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
დევიდ იუმი
David Hume.jpg
დევიდ იუმის ფოტო, ფოტოს ავტორი რემზი ალანი (მხატვარი, გრაფიკოსი), 1766
დაბ. თარიღი 7 მაისი, 1711
ედინბურგი, შოტლანდია
გარდ. თარიღი 25 აგვისტო, 1776
ედინბურგი, შოტლანდია
ეროვნება შოტლანდიელი

დევიდ იუმი (ინგლ. David Hume; დ. 7 მაისი, 1711, ედინბურგი — გ. 25 აგვისტო, 1776, იქვე) — შოტლანდიელი ფილოსოფოსი. ემპრიზმისა და აგნოსტიციზმის წარმომადგენელი, ეკონომისტი, ისტორიკოსი, პუბლიცისტი, ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი შოტლანდიელი განმანათლებელი.

მოძღვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დევიდ იუმმა თანმიმდევრულად განავითარა ბერკლის სუბიექტური იდეალიზმი, მან დიდი გავლენა მაოხდინა იდეალისტური ფილოსოფიის განვითარებაზე, თანამედროვე პოზიტივიზმი იუმის ფილოსოფიის თავისებურ აღდგენას წარმოადგენს. დევიდ იუმის აზრით, ჩვენს ცხოვრებაში არაფერია, გარდა პერცეფციებისა, პერცეფციები ორგვარია: შთაბეჭდილებები და იდეები, პერცეფციები სიმარტივე-სირთულითაც განსხვავდება; არსებობს რთული და მარტივი იდეები. შთაბეჭდილებები ორგვარია იმისდა მიხედვით თუ რა არის მათი წყარო; არსებობს შეგრძნებით მიღებული შთაბეჭდილებები და რეფლექციით მიღებული შთაბეჭდილებები, ორივე ამ შთაბეჭდილებათა პრინციპი ერთია, რადგან რეფლექსიის შთაბეჭდილებები — შიში, სიხარული და სხვა ემოციები, თვით შეგრძნებებიდან წარმოიშობა. იუმი განიხილავს პერცეპციებს ჩაკეტილ ცნობიერებაში. იუმის აზრით, შთაბეჭდილებები უფრო ცხოველი ხასიათისაა, იდეები კი შაბეჭდილებათა სუსტ ასლებს წარმოადგენს, შთაბეჭდილება ყოველთვის უსწრებს წინ იდეებს, ყოველ შთაბეჭდილებას იმეორებს მარტივი იდეა, მარტივი იდეები მკრთალად გამოხატავს შთაბეჭდილებებს. ადამიანს აქვს მეხსიერება და წარმოსახვის უნარი, მეხსიერება არის შთაბეჭდილების სიცოცხლის შენახვის უნარი. წარმოსახვა კი არის შთაბეჭდილების სიცხოველის დაკარგვისა და მისი იდეად შენახვის უნარი. წარმოსახვას თავისუფლება ახასიათებს, მეხსიერებას კი არა, მეხსიერება მხოლოდ ინახავს შთაბეჭდილებებს. წარმოსახვა კი იდეათა დაკავშირებასაც ახდენს, ის თავისუფლად მოქმედებს.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ფილოსოფიის ისტორია, თბ., 1962.