შინაარსზე გადასვლა

გრიმალის რვაფეხა

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია

გრიმპოტევტისი[1] პელაგიური ცირატული (ფარფლიანი) რვაფეხების

გრიმპოტევტისი

გვარი, რომელიც ცნობილია როგორც დამბო რვაფეხა.[2] სახელწოდება „დამბო“ მომდინარეობს მათი მსგავსებიდან დისნეის 1941 წლის ფილმის „დამბოს“ მთავარ პერსონაჟთან, რომელსაც აქვს ორი გამოკვეთილი ყურის მსგავსი ფარფლი, რომლებიც გამოდის თითოეული თვალის ზემოთ მანტიიდან. გვარში აღიარებულია 17 სახეობა.[3][4] დამბო რვაფეხას აქვს ჟელატინისებრი სხეული და მოძრაობისთვის იყენებს ფარფლისებურ მოძრაობას, რაც ასევე ეხმარება მას ენერგიის დაზოგვაში უკიდურესად ღრმა ზღვის გარემოში. ეს უნიკალური ფიზიკური თვისებები განასხვავებს მას სხვა რვაფეხებისგან, რომლებიც ძირითადად რეაქტიული ძრავით არიან დამოკიდებულნი.[5]მსხვერპლი მოიცავს კიბოსნაირებს, ორსაგდულიანებს, ჭიებს და კოპეპოდებს.[2] გრიმპოტევტისის სხვადასხვა სახეობის საშუალო სიცოცხლის ხანგრძლივობა 3-დან 5 წლამდეა.[6] [7]

დიაპაზონი და ჰაბიტატი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გრიმალის სახეობები, სავარაუდოდ, მსოფლიო მასშტაბით არის გავრცელებული და 1000-7000 მეტრის ცივ, უფსკრულურ სიღრმეებში ბინადრობს. ნიმუშები ორეგონის,

გრიმპოტეუტისი 2108 მეტრზე გაიანადან.

ფილიპინების, მართას-ვინიარდის, აზორის კუნძულების, ახალი ზელანდიის, ავსტრალიის, კალიფორნიის, პაპუა და ახალი გვინეის, არგენტინის, ურუგვაის და მექსიკის ყურის სანაპიროებთან იქნა ნაპოვნი.

საკმაოდ ბოლო დაკვირვება 2022 წლის 21 ივნისს, 1250 მეტრზე განხორციელდა გემ „Normand Ocean“-ის მიერ, რომელიც წყალქვეშა დრონებით ამოწმებს საბურღ პლატფორმებს; გემი ნორვეგიის ტრონდელაგთან ახლოს, ასტა ჰანსტინის პლატფორმაზე ჯაჭვებსა და ამწეებს იკვლევდა. 2023 წლის კიდევ ერთი ბოლო დაკვირვება 2023 წლის 24 მაისს, 2108 მეტრზე განხორციელდა, ამჯერად გაიანაში გემ „Far Samson“-ის მიერ, რომელიც ასევე წყალქვეშა დრონებს იყენებს.

ამას გარდა, უახლესი ცნობილი დაკვირვება განხორციელდა 2025 წლის 5 მარტს, გემ „ბოკა ფალკონის“ მიერ, სამუშაო კლასის დისტანციურად მართვადი მანქანით, რომელიც მუშაობდა გვინეის ყურეში 960 მეტრის სიღრმეზე, აბიჯანიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 65 კმ-ში, კოტ-დ’ივუარში. დაფიქსირდა ორი ცალკეული დაკვირვება დაახლოებით 20 წუთის ინტერვალით.

დამბო რვაფეხები ყველაზე ღრმად მცხოვრები რვაფეხებია, რომელთაგან ზოგიერთი დაიჭირეს ან დააფიქსირეს ჰადალურ სიღრმეებზე. Grimpoteuthis-ის ერთი ეგზემპლარი დაიჭირეს გრანდ კაიმანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 60 კილომეტრში (37 მილი), 7,279 მეტრზე, მაგრამ ეს სიღრმე გაურკვეველია (რადგან ეგზემპლარი შესაძლოა დაიჭირეს მაშინ, როდესაც ბადე ამ სიღრმეზე ეშვებოდა).[8]

2020 წელს გრიმალი შენიშნეს 6,957 მეტრის (22,825 ფუტი) სიღრმეზე ჯავის ღრმულში, რაც ადასტურებს ამ გვარის ჰადალურ გავრცელებას.[9]

სახეობები და ტაქსონომია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჩელენჯერის ექსპედიციის დროს შეგროვებული მრავალი სახეობა თავდაპირველად კლასიფიცირებული იყო Cirroteuthis-ისა და Stauroteuthis-ის გვარებში.[10][11] რამდენიმე სახეობა, რომლებიც ადრე Grimpoteuthis-ის სახელით იყო კლასიფიცირებული, მოგვიანებით გადავიდა Cirroctopus-ისა და Opisthoteuthis-ის გვარებში.[12] ახალი ოჯახი, Grimpoteuthididae (ალტერნატიულად იწერება Grimpoteuthidae), შემოთავაზებულია Grimpoteuthis-ისა და Enigmatiteuthis, Cryptoteuthis და Luteuthis-ის გვარების განსათავსებლად.[13][14][15] ამ სახეობების ტაქსონომიასთან დაკავშირებული მუდმივი დაბნეულობა და დისპროპორცია მიეწერება კვლევისთვის ხელმისაწვდომი ნიმუშების უხარისხობას და შეზღუდულ რაოდენობას.

მოძრაობა, მახასიათებლები და საკვების მარაგი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ატლანტის ოკეანეში ცხოველებზე დაკვირვებები აჩვენებს, რომ Grimpoteuthis ხშირად ზღვის ფსკერზე ისვენებს გაშლილი ხელებითა და ქსელით და იყენებს მკლავებს ზღვის ფსკერზე ნელა სრიალისთვის. როდესაც ისინი დაზიანებულია, ქსელი და მკლავები იკუმშება, რათა ცხოველი ზღვის ფსკერიდან გადმოისროლოს და მანტიის ფარფლები სწრაფი გადაადგილებისთვის გამოიყენოს.

გრიმპოტევის ფარფლის პროქსიმალურ პოზიციაში არსებული რბილი ხრტილი პასუხისმგებელია სქელი კუნთების საყრდენად, რაც სწრაფი გადაადგილების საშუალებას იძლევა.

მიუხედავად იმისა, რომ ვარაუდობენ, რომ Grimpoteuthis-ის სახეობებს შეუძლიათ რეაქტიული ძრავა (ფარფლების გამოყენებით ცურვისას), ეს მას შემდეგ ნაკლებად სავარაუდოა.

Grimpoteuthis-ში კვების ქცევა პირდაპირ არ დაფიქსირებულა, მაგრამ სავარაუდოდ, ის Opisthoteuthis-ის მსგავსია, რომელსაც შეუძლია პატარა მსხვერპლის ბადეში დაჭერა (მსხვერპლის მკლავის ბადეში მოთავსებით ან ბადესა და ზღვის ფსკერს შორის) და შემდეგ ცირების (თითისებრი გამონაზარდები მკლავების გასწვრივ) გამოყენებით საკვების პირის ღრუში გადასატანად. ცნობილი მსხვერპლი (დისექცირებული ცხოველებიდან) მოიცავს ბენთოსურ პოლიქეტებს, ბენთოპელაგურ კოპეპოდებს, ამფიპოდებს და იზოპოდებს.

გამრავლება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ცირატის რვაფეხები კლასიფიცირდება, როგორც „უწყვეტი ქვირითობის“ მქონე: მდედრები მომწიფების სხვადასხვა ეტაპზე ატარებენ რამდენიმე კვერცხს და ერთდროულად მხოლოდ ერთ ან ორ კვერცხს დებენ, ქვირითობის სეზონურობის გარეშე (თუმცა, რეპროდუქციული ბიოლოგიის ამ ასპექტების უმეტესობა მხოლოდ Opisthoteuthis-ში დადასტურდა და არა Grimpoteuthis-ში). ცირატის რვაფეხებში შეჯვარება არასდროს დაფიქსირებულა და სხვა რვაფეხებისგან განსხვავებით, Cirrata-ს წევრებს არ აქვთ ჰექტოკოტილი სპერმის პაკეტების გადასატანად. Grimpoteuthis-ის მამრი თავის დიდ მწოვრებს იყენებს სპერმის პაკეტების, თითოეული ოპერკულუმის შიგნით, პირდაპირ მდედრის მანტიის ღრუში გადასატანად. შემდეგ მდედრი ინახავს სპერმას და იყენებს მას კვერცხების გასანაყოფიერებლად, როდესაც მზად იქნება მათი დადებისთვის. ცირატული რვაფეხას კვერცხები დიდი ზომისაა და ქორიონს გარს აკრავს (სხვა რვაფეხებში არ გვხვდება), კვერცხები კი გარსში ამოდის, რომელიც ცივ ზღვის წყალთან შეხებისას მყარდება (დადასტურებულია Grimpoteuthis-ის შემთხვევაში) და კერძოდ, Grimpoteuthis კვერცხებს ღრმა ზღვის მარჯნებს (ოქტოკორალებს) ამაგრებს.

სხვა რვაფეხებისგან განსხვავებით, ცირატული რვაფეხას დედალი არ იცავს და არ ინკუბირებს კვერცხებს.Grimpoteuthis-ის გამოჩეკილები „სრულიად კომპეტენტურ“ ახალგაზრდებად ყალიბდებიან, რომლებსაც დამოუკიდებლად გადარჩენისთვის ყველა სენსორული და მოტორული თვისება აქვთ.

მამრებსა და მდედრებს შორის სექსუალური დიმორფიზმი Grimpoteuthis-ში ნაკლებად შესამჩნევი და თანმიმდევრულია სხვა ცირატული რვაფეხებთან შედარებით (მაგალითად, Opisthoteuthis). ზოგიერთ სახეობაში (მაგ., G. bathynectes[1] და G.. discoveryi), მამრებს მდედრებთან შედარებით გადიდებული საწოვრები აქვთ, მაგრამ Grimpoteuthis-ის სხვა სახეობებში ასეთი გადიდება არ გვხვდება.

საფრთხეები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გრიმპოტევის სახეობებს ადამიანებისგან პირდაპირი საფრთხეები ნაკლებად ემუქრებათ, ძირითადად 1000 მეტრის და უფრო დაბალ სიღრმეზე ცხოვრების გამო. ცირატული რვაფეხების ბუნებრივი მტაცებლები არიან დიდი ზომის ტელეოსტოტიანი თევზები და ზვიგენები, და ზღვის ძუძუმწოვრებიც კი, როგორიცაა კაშკაშა ვეშაპები და სელაპები, მაგრამ ისინი ძირითადად სხვა ცირატული გვარის მტაცებლები არიან. გრიმპოტევის არსებობა მხოლოდ ზვიგენის კუჭის შიგთავსშია დაფიქსირებული.

გრიმპოტევის სახეობებს არ აქვთ მელნის პარკი (როგორც ყველა ცირატული რვაფეხას). გარდა ამისა, ცირატული რვაფეხებს არ აქვთ ინერვირებული ქრომატოფორები და შესაბამისად, არ შეუძლიათ ფერის შეცვლა(მიუხედავად ზოგიერთი საპირისპიროს დამადასტურებელი დაუსაბუთებელი განცხადებისა). როგორ გაურბის ან ერიდება ცირატული რვაფეხები მტაცებლებს, დიდწილად უცნობია.

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • Dumbo octopus. bbc.co.uk (video). BBC Nature. Archived from the original on 18 November 2010.

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ Young, Richard. Grimpoteuthis. ციტირების თარიღი: 10 May 2014
  2. ↑ Finned deep-sea octopuses. ციტირების თარიღი: 8 May 2014
  3. ↑ Roberts, Emily. (October 8, 2018) A Deep Dive with the Dumbo Octopus - Ocean Conservancy. ციტირების თარიღი: November 8, 2024
  4. ↑ Fazal, Rehman. (29 September 2024) A Deep Dive with the Dumbo Octopus,All About Dumbo Octopus. ციტირების თარიღი: 29 September 2024[მკვდარი ბმული]
  5. ↑ Brunt, M. A.; Davies, J. E. (1994) The Cayman Islands: Natural history and biogeography. Dordrecht, NL: Kluwer Academic, გვ. 175. ISBN 0-7923-2462-5. 
  6. ↑ Jamieson, Alan J.; Vecchione, Michael (26 May 2020). „First in situ observation of Cephalopoda at hadal depths (Octopoda: Opisthoteuthidae: Grimpoteuthis sp.)“. Marine Biology. 167 (6). article 82. Bibcode:2020MarBi.167...82J. doi:10.1007/s00227-020-03701-1.
  7. ↑ Piertney, Stuart B.; Hudelot, Cendrine; Hochberg, F.G.; Collins, Martin A. (2003). „Phylogenetic relationships among cirrate octopods (Mollusca: Cephalopoda) resolved using mitochondrial 16S ribosomal DNA sequences“. Molecular Phylogenetics and Evolution. 27 (2): 348–353. Bibcode:2003MolPE..27..348P. doi:10.1016/S1055-7903(02)00420-7. PMID 12695097.
  8. ↑ O'Shea, Steve; Young, Richard E.. Grimpoteuthis abyssicola (2003). ციტირების თარიღი: 2020-02-27
  9. ↑ Verhoeff, Tristan J.; O'Shea, Steve (2022). „New records and two new species of Grimpoteuthis (Octopoda: Cirrata: Grimpoteuthididae) from southern Australia and New Zealand“. Molluscan Research. 42 (1): 4–30. Bibcode:2022MollR..42....4V. doi:10.1080/13235818.2022.2035889. S2CID 247020706.
  10. ↑ Collins, M.A. (9 September 2003). „The genus Grimpoteuthis (Octopoda: Grimpoteuthidae) in the north-east Atlantic, with descriptions of three new species“. Zoological Journal of the Linnean Society. 139: 93–127. doi:10.1046/j.1096-3642.2003.00074.x.
  11. ↑ Collins, Martin; Vecchione, Michael; Young, Richard E.. Grimpoteuthis boylei (2003). ციტირების თარიღი: 2020-02-28
  12. ↑ Collins, Martin; Vecchione, Michael; Young, Richard E.. Grimpoteuthis challengeri (2003). ციტირების თარიღი: 2020-02-28
  13. ↑ Collins, Martin; Vecchione, Michael; Young, Richard E.. Grimpoteuthis discoveryi (2003). ციტირების თარიღი: 2020-02-28
  14. ↑ Tang, Yan; Zheng, Xiaodong; Zhang, Junlong (2025-04-21). „Flying in the deep: the description of a new species of Grimpoteuthis (Octopoda: Cirrata: Grimpoteuthidae) from the Caroline Seamount, with ecological adaptation of dumbo octopuses“. Organisms Diversity & Evolution (ინგლისური). 25 (2): 269–285. doi:10.1007/s13127-025-00678-x. ISSN 1618-1077.
  15. ↑ Young, Richard E.; Vecchione, Michael. Grimpoteuthis hippocrepium (2003). ციტირების თარიღი: 2020-02-28
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=გრიმალის_რვაფეხა&oldid=4962797“-დან