გიასლის მეჩეთი
| გიასლის მეჩეთი | |
|---|---|
 გიასლის მეჩეთი, ივლისი 2025 | |
 | |
| ძირითადი ინფორმაცია | |
| გეოგრაფიული კოორდინატები | 41°54′14″ ჩ. გ. 44°05′40″ ა. გ. / 41.90389° ჩ. გ. 44.09444° ა. გ. |
| რელიგიური წევრობა | ისლამი |
| ქვეყანა | აზერბაიჯანი |
| რაიონი | აღდამის რაიონი |
| სტატუსი | ადგილობრივი მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი |
| ფუნქციური სტატუსი | მოქმედი |
| ხუროთმოძღვრების აღწერა | |
| თარიღდება | XVIII საუკუნე |
| დეტალები | |
| მინარეთი რაოდენობა | 2 |
| მასალა | ქვა |
გიასლის მეჩეთი  ვიკისაწყობში | |
გიასლის მეჩეთი (აზერ. Qiyaslı məscidi) — მეჩეთი აზერბაიჯანში, აღდამის რაიონის სოფელ გიასლიში. იგი XVIII საუკუნის ისტორიული და არქიტექტურული ძეგლია.[1]
აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს №132 გადაწყვეტილებით, იგი შეტანილია ადგილობრივი მნიშვნელობის უძრავი ისტორიული და კულტურული ძეგლების სიაში.[2]
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]გიასლის მეჩეთი XVIII საუკუნეში აშენდა სოფელ გიასლიში, ყარაბაღის სახანოს პერიოდში.[1][3] თავდაპირველად მეჩეთს ორი მინარეთი ჰქონდა.[4][5]
1928 წლის დეკემბერში მრავალი მეჩეთი, ეკლესია და სინაგოგა საგანმანათლებლო მიზნებისთვის კლუბებად გადაკეთდა.[6]
1917 წელს აზერბაიჯანში 3000 მეჩეთი იყო. 1927 წლისთვის მათი რაოდენობა 1700-მდე შემცირდა, 1928 წელს 1369-მდე, ხოლო 1933 წელს მხოლოდ 17 დარჩა.[6][7]
ამ პერიოდში გიასლის მეჩეთი ლოცვისთვის დაკეტილი იყო. 1929–1932 წლებში მეჩეთის შენობა კოლმეურნეობის ადმინისტრაციულ ცენტრად გამოიყენებოდა, 1960–1970-იან წლებში — სოფლის მაღაზიად, ხოლო 1985–1989 წლებში შენობაში „მწვანე აფთიაქი“ ფუნქციონირებდა.[8] 1989 წელს მეჩეთი ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა გარემონტეს და მლოცველებისთვის ხელახლა გახსნეს.[8]
ყარაბაღის კონფლიქტი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1993 წელს, პირველი ყარაბაღის ომის დროს, აღდამის რაიონი სომხეთის შეიარაღებულმა ძალებმა დაიკავეს.[9]
ოკუპაციის შემდეგ, აღდამის რაიონში არსებული 135 ისტორიული ძეგლიდან 75 განადგურდა.[10] ასევე განადგურდა სოფელი გიასლი და მისი მეჩეთი.[11] გავრცელებული ცნობებით, მეჩეთის შენობა პირუტყვის სადგომად გამოიყენებოდა.[3][12]
(მეჩეთი ადგილობრივი მნიშვნელობის უძრავი ისტორიული და კულტურული ძეგლების სიაში შეტანილია აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს №132 გადაწყვეტილებით.)[2]
მეორე ყარაბაღის ომი 2020 წლის 27 სექტემბერს დაიწყო.[13] 2020 წლის 10 ნოემბრის ცეცხლის შეწყვეტის დეკლარაციის შემდეგ, აღდამის რაიონი (მათ შორის სოფელი გიასლი) 2020 წლის 20 ნოემბერს აზერბაიჯანის კონტროლს დაუბრუნდა.[14] წყაროებში ასევე აღნიშნულია, რომ წასვლამდე სომხურმა ძალებმა გიასლის მეჩეთი დაწვეს, ხოლო სოფელში ჩასულმა ფრანგმა ფოტოგრაფმა რეზა დეღათიმ (National Geographic Society) დანგრევა დააფიქსირა.[3][12]
თანამედროვე პერიოდი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სოფლის გათავისუფლების შემდეგ, მეჩეთში აღდგენითი სამუშაოები დაიწყო.[4][15]
2021 წლის 17 სექტემბერს სამხრეთ კავკასიაში ევროკავშირის სპეციალურმა წარმომადგენელმა ტოივო კლაარიმ აღდამში გიასლისა და ჯუმას მეჩეთები მოინახულა.[16][17]
2025 წლის 18 ივლისს, რესტავრაციის შემდეგ, მეჩეთი ხელახლა გაიხსნა. რესტავრაცია ჰეიდარ ალიევის ფონდმა ჩაატარა. რესტავრაციის დროს აღდგა დახრილი ქვის სვეტები, თავიდან აიგო ქვის თაღები და გუმბათები, ხოლო მეჩეთის მახლობლად დამხმარე შენობები აშენდა.[18]
გალერეა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
გიასლის მეჩეთი, 2021 წელი
გიასლის მეჩეთი, 2021 წელი
გიასლის მეჩეთი, 2021 წელი
მეჩეთის შესასვლელი
მეჩეთის განადგურებული ინტერიერი
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 Ağdamın Qiyaslı kəndində yerləşən məscid (Qiyaslı məscidi). ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- 1 2 Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir az. mct.gov.az (2001-08-02). ციტირების თარიღი: 2022-12-14
- 1 2 3 Victory of Azerbaijani Army put an end to Armenian savage: What do I see in Aghdam - REPORTAGE - PHOTO en. ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- 1 2 İlham Əliyev Ağdamda Qiyaslı məscidində olub (2021-05-28). ციტირების თარიღი: 2021-09-21
- ↑ Ağdam / Qiyaslı kənd məscidi. ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- 1 2 Yunusov (2004). Azərbaycanda İslam (az). Baku: Zaman, გვ. 141. ISBN 9952-8052-2-5.
- ↑ Ələsgərova, Nəsrin. (2005-01-15) Ислам в Азербайджане: история и современность ru. ციტირების თარიღი: 2024-09-04
- 1 2 Rüstəmov, Sərxan. (2022-07-27) Ağdam: Qiyaslı kənd məscidinin acınacaqlı tarixi. ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- ↑ (1994) Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh. New York. Washington. Los Angeles. London. Brussels: Human Rights Watch, გვ. 35—54. ISBN 1-56432-142-8.
- ↑ Cəfərli, Azad. (2021-06-05) Dövlət Xidmətinin rəisi: "Ermənilər Qiyaslı məscidini tamamilə dağıdıb, burada yalnız divarlar qalıb" - VİDEO az. ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- ↑ Ağdamın işğaldan azad edilən Qiyaslı kəndi (FOTO) az (2021-01-05). ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- 1 2 Reza Deqati: Ötən bir neçə gündə Qarabağda qəbiristanlıqların dağıdıldığını, evlərin yandırıldığını, məscidlərin tövləyə çevrildiyini gördüm (2020-11-30). ციტირების თარიღი: 2021-09-21
- ↑ „İkinci Qarabağ müharibəsi: atəşkəsin pozulması halları - xronologiya“. BBC News Azərbaycanca (აზერბაიჯანული). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2023-08-04. ციტირების თარიღი: 2024-10-15.
- ↑ Armenia hands over Aghdam to Azerbaijan as part of Nagorno-Karabakh ceasefire en (2020-11-20). ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- ↑ Abilov, Shamkhal. (2021-05-28) Acquaintance with the Restoration and Reconstruction Works at the Giyasli Mosque en-GB. ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- ↑ Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi Ağdam Cümə məscidi və Qiyaslı məscidi ilə tanış olub az. ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- ↑ Toivo Klaar: Aİ müharibənin fəsadlarını aradan qaldırmaq üçün Azərbaycan və Ermənistanla işləməyi davam etdirməyə hazırdır (2021-09-17). ციტირების თარიღი: 2024-10-15
- ↑ Ильхам Алиев принял участие в открытии после реставрации здания исторической мечети в селе Гияслы Агдамского района. ციტირების თარიღი: 2025-07-19