გენოციდი კამბოჯაში

„სიკვდილის ველები“ — „წითელი ქმერების“ რეჟიმის მსხვერპლთა მემორიალი, რომელიც მდებარეობს ჩოეუნგ-ეკის დასახლების რაიონში, პნომპენის მახლობლად. აქ ტარდებოდა მასობრივი სიკვდილით დასჯები.

გენოციდი კამბოჯაში (ქმერ. របបប្រល័យពូជសាសន៍ — სიტყვასიტყვით „რასობრივი გენოციდის რეჟიმი“) — გენოციდი, რომელიც ორგანიზებული და განხორციელებული იქნა „წითელი ქმერების“ რეჟიმის მიერ, რომელიც ხელისუფლებაში იმყოფებოდა კამბოჯაში (დემოკრატიულ კამპუჩიაში) 1975-დან 1979 წლამდე პერიოდში.

ამ პერიოდის განმავლობაში დაიღუპა 1.7 მილიონიდან 3 მილიონამდე ადამიანი (ქვეყნის მოსახლეობის მეოთხედიდან მესამედზე მეტი).

გენოციდის განხორციელება

გენოციდის ორგანიზატორები იყვნენ კამპუჩიის კომუნისტური პარტიის (კკპ) ხელმძღვანელები: პოლ პოტი, იენგ სარი, ნუონ ჩეა და სხვები. მათი მმართველობა ხასიათდება პოლიტიკური რეპრესიებით, დეპორტაციითა და ადამიანების მასობრივი განადგურებით. ამ დანაშაულებრივი ქმედებების მოტივი იყო კამბოჯიური საზოგადოების რადიკალური ცვლილებების განხორციელების განზრახვა, მარქსიზმისა და მაოიზმის იდეოლოგიური პრინციპების შესაბამისად. გენოციდის მსხვერპლი გახდა კამბოჯის ინტელიგენციის დიდი ნაწილი (BBC-ის გამოძიების თანახმად, ადამიანებს აპატიმრებდნენ მხოლოდ სათვალის ტარების ან უცხო ენების ცოდნის გამო), ასევე ეროვნული უმცირესობები და სასულიერო პირები.

„წითელი ქმერების“ მიერ გაჩაღებული რეპრესიების შედეგად, სხვადასხვა შეფასებით, დაიღუპა 1.7 მილიონიდან 3 მილიონამდე ადამიანი — ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი. აპატიმრებდნენ და შემდგომ სიკვდილით სჯიდნენ პრაქტიკულად ყველას, ვინც ეჭვმიტანილი იყო წინა მთავრობასთან ან უცხო ქვეყნის მთავრობებთან კავშირში, აგრეთვე პროფესიონალებსა და ინტელექტუალებს, რომლებიც კლავდნენ კლასობრივი ნიშნით. ეთნიკური ნიშნით ნადგურდებოდნენ ვიეტნამელები და ჩამები (ეთნიკური მუსლიმები), ხოლო რელიგიური ნიშნით — ქრისტიანები, მუსლიმები და ბუდისტი ბერები.

მსხვერპლთა მიმართ გამოიყენებოდა მრავალფეროვანი წამების მეთოდები, მათ შორის ფრჩხილების ამოგლეჯა, განავლისა და შარდის გადაყლაპვის იძულება, ჩამოხრჩობა და მრავალი სხვა. მოკლულებს საერთო სამარხებში კრძალავდნენ. ტყვიების დასაზოგად, სიკვდილით დასჯა ხშირად ხორციელდებოდა ცულების, ცულების ტარების ან წაწვეტებული ბამბუკის ჯოხების გამოყენებით.

არსებული სიკვდილიანობის შეფასებების ანალიზი გვიჩვენებს, რომ ამ პერიოდში ძალადობრივი სიკვდილის ყველა შემთხვევის 81% და ჭარბი სიკვდილიანობის ყველა შემთხვევის 67% მამაკაცებზე მოდიოდა.

კამბოჯის მამაკაცთა დაახლოებით 50–70%-ის განადგურებამ, რომლებიც შრომისუნარიან ასაკში იყვნენ, გამოიწვია ნორმების ცვლილება შრომის სქესობრივ დანაწილებასთან დაკავშირებით. ეს კორელაციაშია ქალთა ეკონომიკური წინსვლისა და ადგილობრივი დონის არჩევით თანამდებობებში მათი წარმომადგენლობის ზრდის დღევანდელ მაჩვენებლებთან.

ბრიტანელმა სოციოლოგმა მარტინ შოუმ კამბოჯის გენოციდი აღწერა, როგორც „ცივი ომის ეპოქის ყველაზე წმინდა გენოციდი“. კამბოჯის საზოგადოების რასობრივი, სოციალური და პოლიტიკური ნიშნით განწმენდის მცდელობამ გამოიწვია კამბოჯის წინა სამხედრო და პოლიტიკური ხელმძღვანელობის, ასევე ბიზნეს ლიდერების, ჟურნალისტების, სტუდენტების, ექიმებისა და ადვოკატების წმენდა. იმის გამო, რომ მასობრივი მკვლელობის ჩამდენებიც და მსხვერპლებიც ძირითადად ერთი და იმავე ეთნიკური ჯგუფის წევრები იყვნენ, ამ გენოციდის უნიკალური ხასიათის აღსაწერად ტერმინი ავტოგენოციდი შემოიღეს.

სამუელ ტოტენის თანახმად ეს მკვლელობები მასშტაბით შედარებულია ბოშების გენოციდთან (ევროპის ბოშა მოსახლეობის 25%, ანუ 130,000-დან 500,000-მდე ადამიანი) და სერბების გენოციდთან (300,000-დან 500,000-მდე ადამიანი) ჰოლოკოსტის დროს.

მსხვერპლთა რაოდენობა

„წითელი ქმერების“ ხელით დაღუპულთა ზუსტი რაოდენობა დავის საგანია — მთავრობა, რომელიც პოლ პოტის რეჟიმის დამხობის შემდეგ ვიეტნამელებმა დააფუძნეს, 3.3 მილიონ მსხვერპლზე აცხადებდა, მაშინ როდესაც ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს (CIA) ადრეული (1980 წლის) შეფასებით, ქმერებმა დაახლოებით 150 ათასი ადამიანი დასაჯეს სიკვდილით, ხოლო მოსახლეობის საერთო რაოდენობა 1.2-1.8 მილიონი ადამიანით შემცირდა, ძირითადად შიმშილის შედეგად (ქალაქების მაცხოვრებელთა იძულებითი გამოსახლების დროს).

უფრო გვიანდელი შეფასებები მიუთითებს დაახლოებით 1.7-2 მილიონ მსხვერპლზე.

„წითელი ქმერების“ რეჟიმის არსებობის დროს, დასავლეთის ზოგიერთი მემარცხენე ინტელექტუალი (მაგალითად, ნოამ ჩომსკი) უარყოფდა გენოციდს ან ამტკიცებდა, რომ მსხვერპლთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად იყო გაზვიადებული.

ასე, მაგალითად, ჩომსკი, ისტორიკოს მაიკლ ვიკერის წიგნზე „კამბოჯა, 1975-1982“ დაყრდნობით, ამტკიცებდა, რომ დაღუპულთა საერთო რაოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 740 800 ადამიანს, მათ შორის იყვნენ ამერიკული საჰაერო თავდასხმების მსხვერპლნი გამოუცხადებელი ომის შედეგად.

ჩომსკიმ ასევე აღნიშნა, რომ ფინეთის მთავრობისა და ჟურნალ „Problems of Post-Communism“-ის კვლევების შედეგების მიხედვით, მსხვერპლთა რაოდენობა კიდევ უფრო ნაკლებია.

თავის მხრივ, ჟურნალისტმა ჟან ლაკუტურმა, ჩომსკის გათვლებით, აიღო 2 მილიონი ადამიანის ციფრი ფრანგი კათოლიკე მღვდლისა და კამბოჯაში მისიონერის, ფრანსუა პონშოს წიგნიდან, რომელმაც ეს რიცხვი მიიღო ამერიკის შეერთებული შტატების დაბომბვებისგან მოკლული 800 ათასი ადამიანისა და პოლ პოტის მიერ მოკლული 1.2 მილიონი ადამიანის (ისევ, სავარაუდოდ, ამერიკული სამსახურების მონაცემებით, რომლებიც მოგვიანებით თავად უარყოფდნენ ამ ციფრებს) შეკრებით.

ხელოვნებაში

კამბოჯის გენოციდს ეძღვნება ფილმი „სიკვდილის ველები“ (The Killing Fields) და ამერიკული ჰარდკორ-პანკ ჯგუფ „Dead Kennedys“-ის სინგლი „Holiday in Cambodia“.

თამაშ „Metal Gear Rising Revengeance“-ის პერსონაჟმა მუსონმა ბავშვობა პნომპენში, სწორედ კამბოჯის გენოციდის დროს გაატარა.

გალერეა

• 
  ერთ-ერთი დაკავებული
• 
  დოკუმენტური ფოტო
• 
  დოკუმენტური ნახატი
• 
  ტუოლ სლენგის ციხე
• 
  ერთადგილიანი საკნები
• 
  ჩოეუნგ-ეკის მემორიალი, თავის ქალები, რომლებიც „წითელი ქმერების“ რეჟიმის მსხვერპლებს ეკუთვნოდა.

ლიტერატურა

• Alvarez, Alex (2001). Governments, Citizens, and Genocide: A Comparative and Interdisciplinary Approach. Indiana University Press. ISBN 978-0-253-33849-5. 
• Alvarez, Alex (2007). „The Prevention and Intervention of Genocide During the Cold War Years“, რედ. Samuel Totten: The Prevention and Intervention of Genocide. Transaction, გვ. 7–30. ISBN 978-0-7658-0384-9. 
• Barron, John (1977). Murder of a gentle land: the untold story of a Communist genocide in Cambodia. ISBN 978-0-88349-129-4. 
• Bartrop, Paul R. (2012). A Biographical Encyclopedia of Contemporary Genocide. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-38678-7. 
• „Khmer Rouge trial ends with defendants denying charges“. BBC. 2013-10-31. ციტირების თარიღი: 2014-01-05.
• Beachler, Donald W. (2011). The Genocide Debate: Politicians, Academics, and Victims. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-11414-2. 
• Boyle, Deirdre (2009). „Shattering Silence: Traumatic Memory and Reenactment in Rithy Panh's S-21: The Khmer Rouge Killing Machine“. Framework: The Journal of Cinema and Media. 50 (1/2): 95–106. doi:10.1353/frm.0.0049. JSTOR 41552541. S2CID 194050428.
• Brinkley, Joel (2011). Cambodia's Curse: The Modern History of a Troubled Land. ISBN 978-1-610-39001-9. 
• Buncombe, Andrew (2013-06-07). „Cambodia passes law making denial of Khmer Rouge genocide illegal“. The Independent. ციტირების თარიღი: 2014-01-02.
• Chan, Sucheng (2004). Survivors: Cambodian Refugees in the United States. University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-07179-9. 
• Corfield, Justin J. (2011). „Nuon Chea“, რედ. Spencer C. Tucker: The Encyclopedia of the Vietnam War A Political, Social, and Military History. ABC-CLIO. ISBN 978-1-85109-961-0. 
• de los Reyes, Faith Suzzette; Mattes, Daniel; Lee, Samantha B.; Van Tuyl, Penelope (2012) KRT TRIAL MONITOR. Asian International Justice Initiative.  დაარქივებული მარტი 4, 2016 საიტზე Wayback Machine
• DeMello, Margo (2013). Body Studies: An Introduction. Routledge. ISBN 978-0-415-69930-3. 
• Donlon, Fidelma (2012). „Hybrid Tribunals“, რედ. William A. Schabas, Nadia Bernaz: Routledge Handbook of International Criminal Law. Routledge, გვ. 85–106. ISBN 978-0-415-52450-6. 
• Dutton, Donald G. (2007). The Psychology of Genocide, Massacres, and Extreme Violence: Why Normal People Come to Commit Atrocities. Praeger. ISBN 978-0-275-99000-8. 
• Etcheson, Craig (2005). After the Killing Fields: Lessons from the Cambodian Genocide. Greenwood. ISBN 978-0-275-98513-4. 
• Frey, Rebecca Joyce (2009). Genocide and International Justice. ISBN 978-0-8160-7310-8. 
• Haas, Michael (1991). Cambodia, Pol Pot, and the United States: The Faustian Pact. ABC-CLIO. 
• Hannum, Hurst (1989). „International Law and Cambodian Genocide: The Sounds of Silence“. 11 (1): 82–138. doi:10.2307/761936. JSTOR 761936.
• Heuveline, Patrick (1998). „'Between One and Three Million': Towards the Demographic Reconstruction of a Decade of Cambodian History (1970–79)“. 52 (1): 49–65. doi:10.1080/0032472031000150176. JSTOR 2584763. PMID 11619945.
• Hinton, Alexander Laban; Lifton, Robert Jay (2004) „In the Shadow of Genocide“, Why Did They Kill?: Cambodia in the Shadow of Genocide. University of California Press. ISBN 978-0-520-24179-4. 
• შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები archiveurl და archivedate მითითებული უნდა იყოს ორივე, ან არცერთი.KAING Guek Eav. ციტირების თარიღი: 2015-08-19
• Kiernan, Ben (2003). „Twentieth-Century Genocides Underlying Ideological Themes from Armenia to East Timor“, რედ. Gellately, R., Kiernan, B.: The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52750-7. 
• Kurlantzick, Joshua (2008). „China's Growing Influence in Southeast Asia“, China's Expansion into the Western Hemisphere: Implications for Latin America and the United States. Brookings Institution Press. ISBN 978-0-815-77554-6. 
• MacKinnon, Ian (2007-11-12). „Leading Khmer Rouge figures arrested“. The Guardian. ციტირების თარიღი: 2014-01-07.
• Mayersan, Deborah (2013). „'Never Again' or Again and Again“, რედ. Deborah Mayersen, Annie Pohlman: Genocide and Mass Atrocities in Asia: Legacies and Prevention. Routledge. ISBN 978-0-415-64511-9. 
• Vannak, Huy (2010). Bou Meng: A Survivor From Khmer Rouge Prison S-21, Justice for the Future Not Just for the Victims. Documentation Center of Cambodia. ISBN 978-99950-60-19-0. 
• Mendes, Errol (2011). Peace and Justice at the International Criminal Court: A Court of Last Resort. Edward Elgar. ISBN 978-1-84980-382-3. 
• Munthit, Ker (2007-11-19). „Ex-Khmer Rouge Head of State Charged“. Associated Press. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-06-10. ციტირების თარიღი: 2021-03-12.
• PoKempner, Dinah (1995). Cambodia at War. Human Rights Watch. ISBN 978-1-56432-150-3. 
• Power, Samantha (2002). A Problem from Hell: America and the Age of Genocide. Basic Books. ISBN 978-0-465-06150-1. 
• SarDesai, D.R. (1998). Vietnam, Past and Present. Westview. ISBN 978-0-8133-4308-2. 
• Seybolt, Taylor B.; Aronson, Jay D.; Fischoff, Baruch (2013) Counting Civilian Casualties: An Introduction to Recording and Estimating Nonmilitary Deaths in Conflict. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-997731-4. 
• Solarz, Stephen (1990). „Cambodia and the International Community“. Council on Foreign Relations.
• Stanton, Gregory H. (2013). „The Call“, რედ. Samuel Totten, Steven Leonard Jacobs: Pioneers of Genocide Studies. Transaction, გვ. 401–428. ISBN 978-1-4128-4974-6. 
• „Cambodia sentence two top Khmer Rouge leaders to life in prison“. The Telegraph. Associated Press. 2014-08-07. ციტირების თარიღი: 2014-08-07.
• Terry, Fiona (2002). Condemned to Repeat?: The Paradox of Humanitarian Action. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-8796-5. 
• Thayer, Nate (1991). „Cambodia: Misperceptions and Peace“. 14 (2): 179–191. doi:10.1080/01636609109477687.
• Tyner, James A. (2012). Genocide and the Geographical Imagination: Life and Death in Germany, China, and Cambodia. Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-4422-0898-8. 
• Verkoren, Willemijn (2008). The Owl and the Dove: Knowledge Strategies to Improve the Peacebuilding. ISBN 978-90-5629-506-6. 
• Waller, James. «Communist Mass Killings: Cambodia (1975—1979)». Keene State College. Cohen Center, Keene, NH. 17 February 2015. Powerpoint Lecture.