გაფურ გულომი
გაფურ გულომი — (რუს. Гафур Гулям). (დ. 10 მაისი, 1903 – გ. 10 ივლისი, 1966) — უზბეკი პოეტი, პროზაიკოსი და ლიტერატურული მთარგმნელი. განსაკუთრებით ცნობილია მისი მოთხრობები „Shum bola“ („დაუდგრომელი ბიჭი“) — რომლის მიხედვითაც ფილმი გადაიღეს 1977 წელს — და „Yodgor“. გაფურ გულომი ასევე ცნობილია, როგორც მრავალი გავლენიანი უცხოელი ავტორის — ალექსანდრე პუშკინის, ვლადიმირ მაიაკოვსკის, უილიამ შექსპირის და სხვათა — თხზულებების უზბეკურ ენაზე მთარგმნელი. მან უზბეკურად გადმოიტანა პიერ ბომარშეს პიესა „Le Mariage de Figaro“, შექსპირის „ოტელო“ და საადი შირაზი „გულადანიც“.
გაფურ გულომი ითვლება XX საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან უზბეკ მწერლად.[1] იგი ასევე თანამედროვე უზბეკური პოეზიის ერთ-ერთ დამფუძნებლად მიიჩნევა ჰამზა ჰაკიმზადა ნიოზისთან ერთად.[2] 1946 წელს მას მიენიჭა პრესტიჟული სტალინის სახელობის სახელმწიფო პრემია, ხოლო 1963 წელს გახდა უზბეკეთის სსრ სახალხო პოეტი.[3]
ცხოვრება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]გაფურ გულომოვიჩ გულომოვი დაიბადა 1903 წლის 10 მაისს ღარიბი ოჯახის წიაღში, ტაშკენტში. მისი მამა, გულომ მირზა ორიფი, ფლობდა რუსულ ენას, უყვარდა პოეზიის კითხვა და თავადაც წერდა ლექსებს. მამა გარდაიცვალა მაშინ, როცა გაფურ გულომი მხოლოდ ცხრა წლის იყო.
ბავშვობაში ის პირველად სწავლობდა „ძველი ტიპის“ სკოლაში (ქარ. ნახევრად მუსლიმური ტრადიციული სკოლა), შემდეგ კი სწავლა განაგრძო რუსულ „ტუზემურ“ სკოლაში (რუს. Ру́сско-тузе́мная шко́ла), რომელიც თურქესტანში ადგილობრივი, არარუსი მოსწავლეებისთვის განკუთვნილ საწყის სასწავლო დაწესებულებას წარმოადგენდა. პედაგოგური კურსის დასრულების შემდეგ ის თანამედროვე ტიპის სკოლაში იწყებს მასწავლებლად მუშაობას. 1923 წელს მას მინდობილი ჰქონდა პროგრამების განყოფილების ხელმძღვანელის პოსტი სასწავლო ბაღჩის/ბავშვთა სახლის სისტემაში. ამავე პერიოდში გაფურ გულომი იწყებს მუშაობას სხვადასხვა გამოცემის რედაქციაში: „Kambagʻal dehqon“ („ღარიბი გლეხი“), „Qizil Oʻzbekiston“ („წითელი უზბეკეთი“), „Sharq haqiqati“ („აღმოსავლეთის სიმართლე“). რედაქციებში მუშაობამ მას საშუალება მისცა ახლოს გაცნობოდა ჩვეულებრივი მოქალაქეების ყოფასა და სოციალურ პრობლემებს.
გაფურ გულომი ასევე აქტიურად გამოხატავდა მხარდაჭერას ებრაელი ხალხის მიმართ და ქადაგებდა მათთან მშვიდობიან თანაცხოვრებას. მეორე მსოფლიო ომის დროს მან დაწერა ლექსი „Men – Yahudiy“ („მე – ებრაელი ვარ“). მისი მეუღლე აშკენაზი ებრაელი იყო.
გულომი გარდაიცვალა ავადმყოფობით, სამოცდაცამეტი წლის ასაკში, 1966 წლის 10 ივლისს, ტაშკენტში.
არქივური მასალები მოწმობს, რომ მან საბჭოთა ხელისუფლების ორგანოებს არაერთი უზბეკი მწერლის წინააღმდეგ საგანგებო დენუნციები (საჩივარი/დამსმენლობა) გაუგზავნა.[4] ზოგიერთი მის კოლეგა-ინფორმატორისგან განსხვავებით, რომელთაც მოგვიანებით სინანული გამოხატეს, გაფურ გულომს საკუთარი დენუნციების გამო სინანული საჯაროდ არასოდეს გამოუთქვამს.[5]
შემოქმედება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
გაფურ გულომის პირველი პოეტური კრებულები — „Dinamo“ („დინამო“) და „Tirik qoʻshiqlar“ („ცოცხალი სიმღერები“) — 1931 და 1932 წლებში გამოიცა. ამ წიგნებში ავტორი აკრიტიკებს თურქესტანის ხალხში შემორჩენილ პრიმიტიულ, „უკულტურო“ ტრადიციებს და აქებს შრომისმოყვარე უბრალო ადამიანთა საქმიანობას. 1930-იან წლებში მრავალი მოთხრობის, ესესა და სატირული ნაწერის პარალელურად, მან შექმნა ვრცელი 서ვ anlatები: „Netay“ („რა ვქნა?“), „Yodgor“ და „Tirilgan murda“ („მოცხალად დაბრუნებული გვამი“).
გერმანია-საბჭოთა ომის დროს, ნაცისტურ გერმანიასა და მის მოკავშირეებთან ბრძოლას გულომი თავისი შემოქმედების მთავარ თემად აქცევს. მისი ლექსები — „Sen yetim emassan“ („შენ ობოლი არ ხარ“), „Oltin medal“ („ოქროს მედალი“), „Kuzatish“ („გაცილება“), „Vaqt“ („დრო“) და „Sogʻinish“ („მონატრება“) — უზბეკ მკითხველებში განსაკუთრებულად პოპულარული გახდა.
1943 წელს გაფურ გულომი უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი გახდა. უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში მან თითქმის ოცი პოეტური კრებული გამოსცა. მისი მრავალი ნაწარმოები სხვადასხვა ენაზეა გადათარგმნილი.
გაფურ გულომმა ცხოვრების განმავლობაში არაერთი ჯილდო და წოდება მიიღო.[6] 1944 წელს იგი დაჯილდოვდა „საპატიო ნიშნის ორდენით“. საბჭოთა–გერმანული ომის შესახებ დაწერილი ლირიკული ციკლის — „Sharqdan kelayotirman“ („მოვდივარ აღმოსავლეთიდან“) —ათვის, 1946 წელს მას მიენიჭა სტალინის სახელობის სახელმწიფო პრემია. შრომის წითელი დროშის ორდენი ორჯერ მიიღო — 1939 და 1963 წლებში. იგი ასევე ორჯერ დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით. 1970 წელს, გარდაცვალების შემდეგ, მას მიანიჭეს ლენინის პრემია. 2000 წელს კი, დამოუკიდებელი უზბეკეთის პირობებში, გაფურ გულომი after death დაჯილდოვდა ეროვნული ღირსების ორდენით (უზბეკ. Buyuk xizmatlari uchun), რომელიც ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ სახელმწიფო ჯილდოდ ითვლება.[7]
ჯილდოები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- „სტალინის პრემია“, I ხარისხი (1946)[8]
- „ლენინის პრემია“ (1970)[9]
- უზბეკეთის სსრ-ის „სახალხო პოეტი“ (9 მაისი 1963)[10]
- „ლენინის ორდენი“ (16 იანვარი 1950;[11] 11 იანვარი 1957)[12]
- „შრომის წითელი დროშის ორდენი“ (31 იანვარი 1939;[13] 6 დეკემბერი 1951;[14] 9 მაისი 1963)[15]
- „საპატიო ნიშნის ორდენი“ (25 დეკემბერი 1944)[16]
- „განსაკუთრებული დამსახურებისთვის“ ორდენი (Order of Outstanding Merit) (25 აგვისტო 2000)[17]
იხილეთ აგრეთვე
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Shum bola (ფილმი)
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Gʻafur Gʻulom Uzbek. Ziyouz. ციტირების თარიღი: February 4, 2012
- ↑ Mirbadaleva, A. S. „Gafur Gulyam“. In A. M. Prokhorov (ed.). Great Soviet Encyclopedia (Russian). Moscow: Soviet Encyclopedia.
- ↑ „Gʻafur Gʻulom“. Ensiklopedik lugʻat (Uzbek). 2. Toshkent: Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 1990. p. 210. 5-89890-018-7.
- ↑ Khalid, Adeeb (2015). Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR (en). Cornell University Press. ISBN 978-1-5017-0134-4.
- ↑ Ashur, Sadriddin (2010-01-19). „Халқим деган Ойбек абадиятга қолди.“ [Memory of Oybek, who cried My Nation, has remained forever]. Озодлик радиоси (უზბეკური). ციტირების თარიღი: 2024-12-15.
- ↑ Zufarov, Komiljon, ed. (1980). „Gʻafur Gʻulom“. Oʻzbek sovet ensiklopediyasi (Uzbek). 14. Toshkent. pp. 317–319.
- ↑ О НАГРАЖДЕНИИ МАСТЕРОВ ЛИТЕРАТУРЫ И ИСКУССТВА, ВНЕСШИХ ОГРОМНЫЙ ВКЛАД В РАЗВИТИЕ УЗБЕКСКОЙ НАЦИОНАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ. ციტირების თარიღი: 26 August 2023
- ↑ „Л. Поэзии“. Pravda (რუსული) (23). 27 January 1946. p. 4.
- ↑ „О присуждении Ленинских премий в области литературы, искусства и архитектуры 1970 года“ (PDF). Sovetskaya kultura (რუსული) (47). 21 April 1970. p. 1.
- ↑ „СССР Олий Совети Президиумининг Фармони СССР Олий Совети Президиумининг Фармони Ғ. Ғуломовга (Ғуломга) «Ўзбекистон ССР халқ шоири» фахрий унвонини бериш тўғрисида“. Sovet O‘zbekistoni (რუსული) (110). 11 May 1963. p. 1.
- ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями работников промышленности, сельского науки, культуры и искусства Узбекской ССР“. Pravda Vostoka (რუსული) (15). 20 January 1950. p. 3.
- ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями СССР колхозников, работников МТС и совхозов сельского хозяйства, партийных, советских, профсоюзных и комсомольских работников Узбекской ССР“. Pravda Vostoka (რუსული) (21). 24 January 1957. p. 2.
- ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении советских писателей“ (PDF). Sovetskoe iskusstvo (რუსული) (16). 2 February 1939. p. 3.
- ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями работников литературы и искусства Узбекской ССР“ (PDF). Sovetskoe iskusstvo (რუსული) (98). 8 December 1951. p. 1.
- ↑ „СССР Олий Совети Президиумининг Фармони Ёзувчи Ғ. Ғуломов (Ғафур Ғулом)ни меҳнат қизил байроқ ордени билан мукофотлаш тўғрисида“. Sovet O‘zbekistoni (რუსული) (110). 11 May 1963. p. 1.
- ↑ „Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении орденами и медалями колхозников, колхозниц, работников сельского хозяйства, промышленности, науки, культуры и искусства Узбекской ССР“. Vedomosti Verkhovnogo Soveta SSSR (რუსული) (2). 9 January 1945. p. 3.
- ↑ „Указ Президента Республики Узбекистан О награждении мастеров литературы и искусства, внесших огромный вклад в развитие узбекской национальной культуры“ [Decree of the President of the Republic of Uzbekistan On awarding masters of literature and art who have made a significant contribution to the development of Uzbek national culture]. Pravda Vostoka (რუსული). 26 August 2000. p. 1.
