შინაარსზე გადასვლა

ბრუნეი (მდინარე)

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ბრუნეის მდინარე
Sungai Brunei

ბრუნეის მდინარე კოტა ბატუსდან
ქვეყანა ბრუნეი
მარჯვენა შენაკადები დამუანი, კედაიანი, კიანგეჰი
მარცხენა შენაკადები Butir
სათავე Kayal Riverისა და Limau Manis Riverის შესართავი
4°48′27″ ჩ. გ. 114°50′35″ ა. გ. / 4.80750° ჩ. გ. 114.84306° ა. გ. / 4.80750; 114.84306
სათავის მდებარეობა ბრუნეი-მუარას ოლქი, ბრუნეი
შესართავი ბრუნეის ყურე
4°55′30″ ჩ. გ. 115°01′03″ ა. გ. / 4.92500° ჩ. გ. 115.01750° ა. გ. / 4.92500; 115.01750კოორდინატები: 4°55′30″ ჩ. გ. 115°01′03″ ა. გ. / 4.92500° ჩ. გ. 115.01750° ა. გ. / 4.92500; 115.01750
შესართავის მდებარეობა ბრუნეი-მუარას ოლქი, ბრუნეი
შესართავის სიმაღლე 0 მ
სიგრძე 41 კმ
აუზის ფართობი 765 კმ²
ბრუნეის მდინარე ვიკისაწყობში

ბრუნეის მდინარე (Sungai Brunei) — მდინარე, რომელიც გაედინება ბრუნეის ტერიტორიაზე.[1] მდინარე ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით ჩაედინება ბრუნეის ყურეში.[2] მდინარის ნაპირზე მდებარეობს ისტანა ნურულ იმანი — ბრუნეის სულთნის ოფიციალური სასახლე.

ბრუნეის მდინარე ითვლება ბრუნეის ყველაზე მოკლე მსხვილ მდინარედ. იგი წარმოადგენს ქვეყნის დედაქალაქის — ბანდარ სერი ბეგავანის — გავლით გამავალ მთავარ მდინარის აუზს ბრუნეი-მუარას ოლქში, რომელიც ქვეყნის ყველაზე მცირე, თუმცა ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ოლქია. მდინარის სანაპიროზე მდებარეობს კამპონგ აიერი — ტრადიციული ბრუნეული დასახლება, რომელიც მდინარეზე აღმართულ ბოძებზეა აშენებული.[3]

ისტორია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბრუნეის სულთანი ერთ დროს აკონტროლებდა მთელ ბორნეოს, მათ შორის ფილიპინებისა და ინდონეზიის ნაწილებსაც.[4] რეგიონის სქელი ჯუნგლების გამო გადაადგილებისა და კავშირის ერთადერთი საშუალება გემები და ნავები იყო. ამან განაპირობა ტრადიციული დასახლებების ჩამოყალიბება მდინარეებისა და წყლის არხების სანაპიროებზე. მდინარის სისტემა ამასთანავე უზრუნველყოფდა ტრანსპორტირების მარტივ საშუალებას ჯუნგლებში და იძლეოდა საკვების მოპოვების წყაროსაც.

2006 წელს ბრუნეის მთავრობამ,გარემოს დაცვის, პარკებისა და რეკრეაციის დეპარტამენტის მეშვეობით, დაიწყო ბრუნეის მდინარის გაწმენდის კამპანია. პროექტისთვის გამოყოფილი იყო საერთო ჯამში 3,9 მილიონი აშშ დოლარი, ხოლო დამატებით 90 000 დოლარი – სახლებიდან ნარჩენების შეგროვების პროგრამისთვის.[5]

ღირსშესანიშნაობები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კამპონგ აიერი — ტრადიციული ბრუნეული დასახლებაა, რომელიც ბრუნეის მდინარის ბოძებზეა აშენებული.[3] იგი საუკუნეების განმავლობაში იყო ბრუნეის სულთანატის ტრადიციული დედაქალაქი და არსებობას განაგრძობდა ბრიტანეთის პროტექტორატის პერიოდშიც.[6] დღეს იგი წარმოადგენს ქვეყნის დედაქალაქ ბანდარ სერი ბეგავანის ნაწილს და მდებარეობს ქალაქის ცენტრალური უბნის — პუსატ ბანდარის მოპირდაპირე მხარეს.

ისტორიული ადგილები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბრუნეის მდინარის ნაპირებზე განთავსებულია მრავალი ისტორიული ობიექტი, მათ შორის:

კოტა ბატუს არქეოლოგიური პარკი — ქვეყნის მთავარი არქეოლოგიური ძეგლი;

სულთან შარიფ ალის (ბრუნეის მესამე სულთანის) საფლავი;[7]

სულთან ბოლქიას (ბრუნეის მეხუთე სულთნის) საფლავი;

სულთან მუჰამედ ჰასანის (მეცხრე სულთნის) საფლავი;

Makam di Luba — სულთან ჰუსინ კამალუდინის (მეთექვსმეტე სულთნის) საფლავი;[8]

სამეფო მაუზოლეუმი (Kubah Makam Di-Raja) — ბრუნეის მრავალი სულთნის, მათ შორის სულთან ომარ ალი საიფუდინ III-ისა და მისი შვილის, ამჟამინდელი მონარქის სულთან ჰასანალ ბოლქიას დაკრძალვის ადგილი;

ბუბუნგან დუა ბელას („თორმეტი სახურავის სახლი“) — ბრიტანეთის პროტექტორატის პერიოდში ბრიტანელი რეზიდენტებისა და უმაღლესი კომისრების ოფიციალური რეზიდენცია;

ბრუნეის მუზეუმი — ქვეყნის ეროვნული მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს კოტა ბატუს უბანში, მდინარისპირა გორაკის ფერდობზე;[9] მის მახლობლად განთავსებულია მალაურ ტექნოლოგიის მუზეუმი[10] და ბრუნეი დარუსალამის საზღვაო მუზეუმი;[11]

ლიმაუ მანისის მდინარე, რომელიც ბრუნეის მდინარის ერთ-ერთი სათავეა — მასზე მდებარეობს ლიმაუ მანისის არქეოლოგიური ძეგლი, რომლის ქრონოლოგია სუნების დინასტიის ეპოქით (960–1279) განისაზღვრება;[12]

ისტანა ნურულ იმანი — სულთან ჰასანალ ბოლქიას, ბრუნეის ამჟამინდელი მონარქის სასახლე, რომელიც მდინარეს გადმოჰყურებს გორაკიდან;[13]

ისტანა დარულ ჰანა — ყოფილი სასახლე, სადაც ცხოვრობდნენ როგორც სულთან ომარ ალი საიფუდინ III, ისე სულთან ჰასანალ ბოლქია; მდებარეობს მდინარისპირა გორაკზე.[14][15]

ჯონგ ბატუ

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მდინარეში მდებარეობს ჯონგ ბატუ — კლდოვანი ამონაგები, რომელიც ადგილობრივ ლეგენდაში იხსენიება როგორც გემის ნაშთი, რომელიც ეკუთვნოდა ნაქოდა მანისს — გმირს, რომლის შესახებაც მოგვითხრობს ბრუნეული თქმულება მოუფიქრებელი შვილის შესახებ, რომელიც წყევლის შედეგად ქვად იქცა. მსგავსი ლეგენდები არსებობს აგრეთვე ინდონეზიასა და მალაიზიის ფოლკლორშიც.[16]

ლუმუტ ლუნტინგი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მდინარე ბრუნეის ფარგლებში მდებარეობს მცირე და შეუმჩნეველი კუნძული ლუმუტ ლუნტინგი, რომელიც პოემაში საიაირ ავანგ სემაუნი აღწერილია, როგორც მეფეთა — ბრუნეის და მაჯაფაჰიტის იმპერიის შორის გამართული მამლების ჩხუბის ადგილი. ეს ლეგენდა ერთ-ერთია ბრუნეის მდინარესთან დაკავშირებულ მრავალ ცნობილ თქმულებათაგან.[17]

ლუმუტ ლუნტინგი მდებარეობს ბრუნეის მდინარის შესართავთან, პულაუ სიბუნგორსა და პულაუ ბერამბანგს შორის, განსხვავებით პულაუ პილონგ-პილონგანისგან, რომელიც უფრო შორსაა ზღვაში და ახლოს მდებარეობს მუარასთან. ორივე კუნძული — პილონგ-პილონგანიც და ლუმუტ ლუნტინგიც — დაკავშირებულია 500 წელზე ძველ თქმულებასთან, რომლის თანახმადაც ეს მოვლენა მოხდა ავანგ ალაკ ბეტატარის მმართველობის ადრეულ წლებში, დაახლოებით XIV საუკუნეში.[18]

ლეგენდის მიხედვით, ავანგ ალაკ ბეტატარის ნათესავს, ავანგ სენუაის, ჰყავდა მამალი სახელად მუტიარა, რომელიც გამუდმებით იმარჯვებდა მამლების ჩხუბში. ამ ამბავმა მიიზიდა რადენ ანგსუკა დევა — მაჯაფაჰიტის მეფის ნათესავი, რომელსაც ჰყავდა მამალი სახელად ასმარა. ის განსაკუთრებულად ზრუნავდა თავის ფრინველზე — ჰქონდა ოქროს ბუდე და უჩვეულო გამოკვება. ამბობდნენ, რომ ასმარა გამორჩეულად ძლიერი და ჭკვიანი იყო და ბრუნეიში შესვლისას მისი ყივილი იმდენად ძლიერად ისმოდა, რომ ადგილობრივი მამლები რამდენიმე დღე საერთოდ არ ყივოდნენ.[18]

მაჯაფაჰიტის მეფემ ბრძანა, რომ თუ წააგებდა, ბრუნეის გადასცემდა 40 გემს საკვებითა და მარაგით, ხოლო თუ მოიგებდა, ბრუნეის ტერიტორიიდან გარკვეულ ნაწილს დაიმორჩილებდა. სხვა ვერსიით, ბრუნეი დარჩებოდა მაჯაფაჰიტის ვასალად, თუკი წააგებდა. ჩხუბის დღე დიდ ღონისძიებად იქცა — ასმარა და მუტიარა განსაკუთრებულად მოამზადეს, ხოლო ბრძოლას მრავალი ადამიანი ესწრებოდა. მამლები ერთმანეთს თავს ესხმოდნენ, კორტნიდნენ, კბენდნენ და ფეხებით ურტყამდნენ, სანამ მოულოდნელად ორივე ასაფრენად არ აიწია. ბრძოლისას ასმარა დაიჭრა, ბრუნეის წყალში ჩავარდა და გონების დაკარგვისას კლდედ იქცა — ეს კლდეა დღევანდელი პულაუ პილონგ-პილონგანი. მუტიარა, რომელმაც მისი მიყოლა სცადა, მაჯაფაჰიტის მეფის წყევლის შედეგად თავადაც კლდედ იქცა — დღევანდელი ლუმუტ ლუნტინგია.

კამპონ აიერის ხანდაზმულთა თქმით, ლუმუტ ლუნტინგი არასოდეს იძირება, რაც არ უნდა აიწიოს წყლის დონემ. თუ ოდესმე იგი ჩაიძირება, ეს ცუდ ნიშანს ნიშნავს — მაგალითად, მეფის სიკვდილს ან სხვა უბედურ მოვლენას.[18]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ ბრუნეის ჰიდროლოგია. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-10-03. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  2. ↑ {{dead link|date=ნოემბერი 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Baseline Study on Chemical Composition of Brunei Darussalam Rivers (PDF)
  3. 1 2 (2006) The Water Village: Brunei Darussalam (en). Information Department, Prime Minister's Office. 
  4. ↑ Office, Great Britain Colonial (1938). Colonial Reports – Annual (en). H.M. Stationery Office, გვ. 6. 
  5. ↑ ბრუნეის მდინარის წყლის ხარისხი „ძალიან ცუდია“. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-09-16. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  6. ↑ ბანდარის ქუჩების ისტორიის კვალდაკვალ | The Brunei Times (21 აგვისტო 2016). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 აგვისტო 2016. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  7. ↑ Elisseeff, Vadime (2000). The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce (en). Berghahn Books, გვ. 146. ISBN 978-1-57181-222-3. 
  8. ↑ Ficus kerkhovenii: Tomb of Sultan Hussin Kamaluddin, Brunei en-US (30 ივნისი 2019). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2 ოქტომბერი 2023. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  9. ↑ ბრუნეის მუზეუმი – Asia-Europe Museum Network (23 ნოემბერი 2015). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 ნოემბერი 2015. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  10. ↑ gp. (18 მაისი 2020) კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა » Borneo Bulletin Online. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 15 მაისი 2022. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  11. ↑ Maritime Museum ოფიციალურად გაიხსნა | The Brunei Times (13 სექტემბერი 2016). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 13 სექტემბერი 2016. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  12. ↑ Brunei Gallery - SOAS: The Islamic Sultanate of Brunei: Past and Present Culture. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 ნოემბერი 2020. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  13. ↑ Istana Nurul Iman. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 აგვისტო 2025. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  14. ↑ Guides, Rough (1 ივნისი 2023). The Rough Guide to Malaysia, Singapore & Brunei (Travel Guide eBook) (en). Apa Publications (UK) Limited. ISBN 978-1-83905-928-5. 
  15. ↑ Conference, Borneo Research Council (Williamsburg, Va ) (2000). Borneo 2000: Politics, history & development (en). Universiti Malaysia Sarawak, გვ. 189. ISBN 978-983-9257-03-8. 
  16. ↑ მოუფიქრებელი შვილის ლეგენდა | The Brunei Times (21 ივლისი 2012). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 21 ივლისი 2012. ციტირების თარიღი: 2025-11-04
  17. ↑ ნადირაჰ. (19 აპრილი 2019) თანამედროვე ხედები, ადგილობრივი კულტურა, ისტორიული ღირსშესანიშნაობები და ბრუნეის მდინარის მემკვიდრეობის ბილიკის საოცარი პეიზაჟი en-US. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 სექტემბერი 2023. ციტირების თარიღი: 11 ივლისი 2023
  18. 1 2 3 ორი ლეგენდა ბრუნეის ყურიდან (28 აპრილი 2007). ციტირების თარიღი: 11 ივლისი 2023
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ბრუნეი_(მდინარე)&oldid=4922352“-დან