შინაარსზე გადასვლა

ბოშური მუსიკა

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია

ბოშური მუსიკა (ხშირად მოიხსენიება როგორც ციგნური მუსიკა ან გიპსის მუსიკა, თუმცა ეს ტერმინები ხშირად ითვლება დამამცირებლად)[1][2][3][4][5] — არის ბოშების მუსიკა, ეთნიკური უმცირესობის ჯგუფისა, რომელიც ძირითადად ევროპის სხვადასხვა რეგიონშია კონცენტრირებული.[6]

ისტორია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ისტორიულად მოხეტიალეები, თუმცა დღეს ბოშები უმეტესად დასახლებულად ცხოვრობენ, ისინი მრავალი საუკუნის განმავლობაში მუსიკოსებად და ხელოსნებად განიხილებოდნენ. მათი ფართო გადაადგილება ითვალისწინებდა მრავალფეროვან კულტურულ გავლენებს — ფრანგული, გერმანული, ბერძნული, ინდური, სპარსული, რუმინული, სლავური, ესპანური და თურქული მუსიკის ტრადიციებიდან.[7]

სტილისტური მრავალფეროვნება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბოშური მუსიკის სტილი რეგიონულ განსხვავებებზეა დამოკიდებული. მელოდიური, ჰარმონიული, რიტმული და სტრუქტურული თავისებურებები მერყეობს ადგილმდებარეობის მიხედვით. სიმღერების ტექსტები ხშირად შეიცავს ბოშური ენის სხვადასხვა დიალექტს და შესრულებას ხშირად ახლავს ცეკვა.[8]

ესპანურ მუსიკაში, ბოშური გავლენა განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ფლამენკოს შემთხვევაში, რომელიც ანდალუსიური ბოშების კულტურის განუყოფელი ნაწილია.[9]

ტრადიციული ბოშური ხალხური მუსიკა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტრადიციული ბოშური ხალხური მუსიკა არ ეფუძნება მასპინძელი ქვეყნის ტრადიციებს და შედგება ნელი, პლანშეტური და სწრაფი მელოდიებისგან, რომელთაც ხშირად ახლავს ცეკვა. მუსიკა იყენებს ენის წკლაპუნს, ტაშის ცემას, პირის ბგერით ბასს, კოვზების კაკუნს და სხვა ტექნიკებს.[10]

ბალკანეთში ბოშური ფოლკლორი უმეტესწილად სრულდება ბოშურ ენაზე, თუმცა სხვა ქვეყნებში ამ ენის გამოყენება მნიშვნელოვნად შემცირდა.[11][12]

სტრუქტურული მახასიათებლები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტრადიციულ ბოშურ მუსიკაში ხშირად გვხვდება შემდეგი ელემენტები:

სამი ხმის ან პარტიის გამოყენება: მელოდია, ტერცა და კვინტა;

სინკოპირებული რიტმი;

მრავალფაზიანი თემატური სტრუქტურა;

მინორულ ტონალობაზე დამყარებული ჰარმონია;

ბუნებრივი ვოკალური შესრულება, ხშირად იმპროვიზაციული.

რეგიონული ვარიაციები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბოშური მუსიკა ადგილობრივი მუსიკის გავლენით ვითარდება. მაგალითად, უნგრული ბოშური, ბალკანური ბოშური მუსიკა და რუსული ბოშური რომანსი — განსხვავდება როგორც ინსტრუმენტებით, ისე სტილისტიკით.

ეს ფენომენი ცოცხლად არის ნაჩვენები დოკუმენტურ ფილმში Latcho Drom, რომელიც აღწერს ბოშური მუსიკის გზას ჩრდილოეთ ინდოეთიდან ესპანეთამდე.[13]

ბალკანეთი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბოშური მუსიკის პოპულარული მიმდინარეობები ბალკანეთის რეგიონში მოიცავს ჟანრებს, როგორიცაა თალავა და მანელე. თალავა ჩამოყალიბდა კოსოვოში მცხოვრები ბოშური თემის მიერ 1990-იან წლებში[14] და მოგვიანებით მოიცვა აშქალების საზოგადოებაც. დღეს თალავა ფართოდ გავრცელებულია ალბანეთშიც.

მანელე წარმოიშვა რუმინეთში მცხოვრები ბოშებისგან, რომლებიც სტამბოლიდან იყვნენ წამოსული. ჟანრის პირველი შემსრულებლები იყვნენ ლაუტარების მუსიკოსები XVIII–XIX საუკუნეების მიჯნაზე. მანელე შეიცავს სხვადასხვა მუსიკალური კულტურის გავლენებს, მათ შორის ბერძნულ ლაიკოს, არაბულ პოპსა და სკილადიკოს, ბულგარულ ჩალგას, თურქულ არაბესკს, სერბულ ტურბო-ფოლკს და ალბანურ ფოლკლორს.[15]

ბულგარეთი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბულგარეთში ბოშური თემის მრავალრიცხოვნობის გამო, მათი მუსიკა ფართოდ პოპულარულია. ჟანრი ჩალგას სტილში ბოშა მუსიკოსების მიერაც სრულდება.[16]

უნგრეთი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
პანა ჩინკა

უნგრეთში რაიკოს ორკესტრი და ხალხური ანსამბლი 1952 წლიდან დღემდე ინარჩუნებს ბოშური მუსიკის, ცეკვისა და კოსტუმების კულტურას. მათი წარმოდგენები იმართება, მათ შორის, დუნაის სასახლეშიც ბუდაპეშტში 1 მაისიდან 31 ოქტომბრამდე.[17]

ტრადიციულად, ბოშურ მუსიკაში ორი ტიპი არსებობს: ერთი განკუთვნილია არა-ბოშური აუდიტორიისთვის (უნგრულ ენაზე), ხოლო მეორე — შიდა ბოშური საზოგადოებისთვის (ბოშურ ენაზე). პირველი ცნობილია როგორც „ციგნური მუსიკა“, ხოლო მეორე — როგორც ხალხური მუსიკა.[18]

XIX საუკუნის დასაწყისიდან ბოშა მუსიკოსები უნგრული ეროვნული მუსიკის ავანგარდში მოექცნენ. 1848 წლის რევოლუციის პერიოდში ბოშა ორკესტრები უკრავდნენ მებრძოლთა წასვლისა და დაბრუნებისას. რევოლუციის შემდეგ მუსიკოსებმა საზოგადოებრივი პატივისცემა მოიპოვეს და ბოშური მუსიკა ეროვნულ სიმბოლოდ იქცა.[19]

რუმინეთი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
მუსიკოსები ტრანსილვანიის ღვინის ბაღებში, 1893

რუმინეთში ტრადიციული ლაუტარი მუსიკოსები ასრულებდნენ მუსიკას სხვადასხვა ცერემონიაზე: ქორწილზე, დაკრძალვაზე, ნათლობაზე და ა.შ.[20]

მანელე ფართოდ გავრცელებული ჟანრია რუმინეთში და სრულდება როგორც რუმინელ, ისე ბოშა შემსრულებელთა მიერ.[21] ითვლება, რომ ის განვითარდა აღმოსავლეთ თრაკიიდან გადასული ბოშების გავლენით და ასახავს ორიანტალურ მუსიკალურ ელემენტებს. მანელე ზოგად საზოგადოებაში ხშირად ასოცირდება ქვედა ფენასთან, რაც დაკავშირებულია ბოშურ წარმოშობასთან.[22]

სერბეთი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სერბეთში ბოშური მუსიკის სტილები გავრცელდა ოსმალეთის პერიოდის დროს.[23]

თურქეთი (აღმოსავლეთი თრაკია)

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თურქეთის ევროპული ნაწილის ბოშები ცნობილნი არიან როგორც პროფესიონალი მუსიკოსები. მათი ქალაქური მუსიკა ე.წ. ფასილის სტილში მეჰანესა და ტავერნებში სრულდება. ფასილი ასოცირდება საზოგადოების ქვედა ფენებთან, თუმცა დღეს ის წარმოდგენილია პრესტიჟულ დაწესებულებებშიც.[24]

ბოშებმა თავადაც მოახდინეს ფასილის ტრანსფორმაცია. მუცლის ცეკვის და ღაზელის სტრუქტურები ინტეგრირდა ფასილის რიტმულ იმპროვიზაციებში. ხშირად გამოყენებული ინსტრუმენტებია: კლარნეტი, ვიოლინო, ქანონი და დარბუკა. აღსანიშნავია მუსთაფა კანდირალი, როგორც ფასილის ერთ-ერთი გამორჩეული წარმომადგენელი.[25]

საფრანგეთი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბოშური ჯაზი (ან ჯიპსი ჯაზი) პოპულარულია საფრანგეთში და მისი ერთ-ერთი მთავარი ინოვატორი იყო ბოშური წარმოშობის ჯაზ გიტარისტი და კომპოზიტორი ჯანგო რეინჰარდტი.[26] ეს ჟანრი აერთიანებს ტრადიციულ ბოშურ მელოდიებს და ევროპული ჯაზის იმპროვიზაციულ ელემენტებს. დღესაც ბოშური ჯაზი ფრანგული კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილია და ხშირად ასოცირდება პარიზის მუსიკალურ სცენასთან.

ესპანეთი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კალე ბოშებმა ესპანეთში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ანდალუსიური მუსიკის განვითარებაში, განსაკუთრებით ფლამენკოს ჟანრში. მიუხედავად იმისა, რომ ფლამენკოს საფუძვლად ესპანური ხალხური ტრადიციები უდევს, ის ესპანელ ბოშებში განვითარდა და მათი იდენტობის განუყოფელ ნაწილად იქცა. ცნობილი ფლამენკო შემსრულებელთა ნაწილი სწორედ ბოშური წარმოშობისაა.[27]

რუსეთი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რუსეთში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბოშური მუსიკალური კოლექტივი იყო სოკოლოვსკის ბოშური გუნდი. 1931 წელს მოსკოვში დაარსდა თეატრი რომენი — პირველი საჯარო ბოშური თეატრი, რომელიც ცეკვისა და მუსიკის ელემენტებს თეატრალურ წარმოდგენებთან აერთიანებდა.[28]

იხილეთ აგრეთვე

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • Broughton, Simon, "Kings and Queens of the Road". 2000. In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), World Music, Vol. 1: Africa, Europe and the Middle East, pp 146–158. Rough Guides Ltd, Penguin Books. ISBN 1-85828-636-0
  • Balint Sarosi, "Zigeunermusik" (Gypsy music), Budapest 1970, in English, German, Hungarian
  • Samson, Jim (2013). Music in the Balkans. BRILL, გვ. 77–79. ISBN 978-90-04-25038-3. 

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ Dalzell, Tom (2007). The new Partridge dictionary of slang and unconventional English. London [u.a.]: Routledge, გვ. 943. ISBN 978-0415259378. 
  2. ↑ (1998) Merriam-Webster's pocket guide to English usage.. Springfield, MA: Merriam-Webster, გვ. 178. ISBN 0877795142. 
  3. ↑ Garner, Bryan A. (2009). Garner's modern American usage. New York: Oxford University Press, გვ. 405. ISBN 978-0195382754. 
  4. ↑ Baskin, [by] H.E. Wedeck with the assistance of Wade. Dictionary of gypsy life and lore. New York: Philosophical Library. ISBN 0806529857. 
  5. ↑ Bolaffi, Guido (2002). Dictionary of race, ethnicity and culture. London: Sage, გვ. 291. ISBN 0761969004. 
  6. ↑ Encyclopedia of Music in the 20th Century, გვ. 268. 
  7. ↑ PhD, Bruce D. Heald (27 ნოემბერი, 2012). Gypsies of the White Mountains: History of a Nomadic Culture. Arcadia Publishing. ISBN 978-1-61423-804-1. 
  8. ↑ „What is Romani music?“. Tumblr. ციტირების თარიღი: 8 ოქტომბერი, 2017. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
  9. ↑ Sturman, Janet (2019). The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture. SAGE Publications. ISBN 978-1-4833-1774-8. 
  10. ↑ Zigeunermusik, Balint Sarosi, Budapest 1970, თავი III
  11. ↑ Wilkinson, I.K. (2009). Gypsy music. Grove Music Online. Oxford Music Online.
  12. ↑ Racova, Anna. (2017) ON THE VITALITY AND ENDANGERMENT OF THE ROMANI LANGUAGE IN SLOVAKIA.
  13. ↑
  14. ↑ Samson 2013, p. 79.
  15. ↑ Bloomsbury Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 11. 
  16. ↑ Silverman, Carol (24 მაისი, 2012). Romani Routes: Cultural Politics and Balkan Music in Diaspora. OUP USA. ISBN 978-0-19-530094-9. 
  17. ↑ Programs in Budapest. ციტირების თარიღი: 8 ოქტომბერი, 2017
  18. ↑ The music of the Roma in Hungary [Rombase]. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-08-06. ციტირების თარიღი: 8 აპრილი, 2019
  19. ↑ Csemer Géza: Fejezetek a magyar cigányzene történetéből. ციტირების თარიღი: 8 აპრილი, 2019
  20. ↑ Manele in Romania: Cultural Expression and Social Meaning in Balkan Popular Music. 
  21. ↑ Bloomsbury Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 11. 
  22. ↑ Balkan Popular Culture and the Ottoman Ecumene: Music, Image, and Regional Political Discourse. 
  23. ↑ Koskoff, E. (2008). The Concise Garland Encyclopedia of World Music. Routledge, გვ. 472. ISBN 978-0-415-99403-3. 
  24. ↑ The Garland Encyclopedia of World Music: The Middle East. 
  25. ↑ Broughton, Simon; Ellingham, Mark; Trillo, Richard (4 დეკემბერი, 1999) World Music: Africa, Europe and the Middle East. Rough Guides. ISBN 978-1-85828-635-8. 
  26. ↑ Rice, Timothy; Porter, James; Goertzen, Chris (25 სექტემბერი, 2017) The Garland Encyclopedia of World Music: Europe. Routledge. ISBN 978-1-351-54426-9. 
  27. ↑ Piotrowska, A.G. (2013). Gypsy Music in European Culture: From the Late Eighteenth to the Early Twentieth Centuries. Northeastern University Press, გვ. 81. ISBN 978-1-55553-838-5. 
  28. ↑ Gypsy Music: The Balkans and Beyond. 
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ბოშური_მუსიკა&oldid=5370515“-დან