ბოშათა მსოფლიო კონგრესი
| მსოფლიო ბოშათა კონგრესი | |
|---|---|
|
| |
| Mashkarthemutno Romano Kongreso (ბოშ. ) | |
 | |
| მასპინძელი | სხვადასხვა ქვეყანა (გაერთიანებული სამეფო, გერმანია, პოლონეთი, იტალია, ხორვატია, რუმინეთი, ლატვია, ჩრდილოეთ მაკედონია) |
| თარიღი | 1971 წლიდან — დღემდე |
| ადგილი | ორპინგტონი, გეტინგენი, სეროკი, პრაღა, ლანჩანო, ზაგრები, სიბიუ, რიგა, სკოპიე, ბერლინი |
| ქალაქ(ებ)ი | 10+ |
| მონაწილეები | დელეგატები 40-ზე მეტი ქვეყნიდან |
| თავმჯდომარე | საერთაშორისო ბოშათა კავშირი |
| დოკუმენტები | არატერიტორიული ერის დეკლარაცია, ბოშების ეროვნული სიმბოლოების დამტკიცება |
| პრეზიდენტი | ემილ შჩუკა, სტანისლავ სტანკევიჩი, დრაგან იევრემოვიჩი (დამოკიდებულია კონგრესზე) |
| დაფუძნდა | 1971 |
| დამფუძნებელი | საერთაშორისო ბოშათა კავშირი, ეკლესიათა მსოფლიო საბჭო, ინდოეთის მთავრობა |
| საიტი | worldromacongress.org |
| ბოშების საერთაშორისო დღე დაწესდა 8 აპრილს 1971 წლის პირველი კონგრესის აღსანიშნავად | |
მსოფლიო ბოშათა კონგრესი (ბოშ. Mashkarthemutno Romano Kongreso) წარმოადგენს საერთაშორისო ფორუმების სერიას, რომლებიც მიეძღვნა ბოშების გლობალურ საკითხებს. 2023 წლისთვის ჩატარებული იყო 11 მსოფლიო კონგრესი. კონგრესების ძირითადი მიზნებია ბოშური ენის სტანდარტიზაცია, სამოქალაქო უფლებებისა და განათლების გაუმჯობესება, ბოშური კულტურის შენარჩუნება, მეორე მსოფლიო ომისთვის რეპარაციების მოთხოვნა და ბოშების როგორც ნაციონალური უმცირესობის ინდური წარმომავლობის საერთაშორისო აღიარება.
პირველი მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]პირველი კონგრესი ჩატარდა 1971 წელს, ორპინგტონში, ლონდონის მახლობლად, გაერთიანებულ სამეფოში. მისი დაფინანსება ნაწილობრივ უზრუნველყო ეკლესიათა მსოფლიო საბჭომ და ინდოეთის მთავრობამ. კონგრესს ესწრებოდა 10 ქვეყნის 23 წარმომადგენელი (ჩეხოსლოვაკია, ფინეთი, ნორვეგია, საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, გერმანია, უნგრეთი, ირლანდია, ესპანეთი, იუგოსლავია) და დამკვირვებლები ბელგიიდან, კანადიდან, ინდოეთიდან და აშშ-დან.[1]
კონგრესის ფარგლებში შეიქმნა 5 ქვეკომისია, რომლებიც მუშაობდნენ სოციალურ საკითხებზე, განათლებაზე, ომის დანაშაულებზე, ენაზე და კულტურაზე. კონგრესზე, 1933 წლის რუმინეთის ბოშათა გენერალური ასოციაციის კონფერენციაზე მიღებული მწვანე და ლურჯი დროშა, რომელსაც ამშვენებდა წითელი, ჩაკრას 16-სპოკიანი სიმბოლო, ოფიციალურად იქნა აღიარებული ბოშების ეროვნულ სიმბოლოდ. ამასთანავე, ჰიმნად დამტკიცდა სიმღერა "გელემ, გელემ". ტერმინის — "ბოშების" ნაცვლად — "რომა" გამოყენება მხარდაჭერილ იქნა უმრავლესობის მიერ, რის შედეგადაც საერთაშორისო ბოშათა კომიტეტი, რომელიც დაარსდა 1965 წელს, გადაერქვა და ეწოდა Komiteto Lumniako Romano (საერთაშორისო რომთა კომიტეტი).[2]
მეორე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მეორე კონგრესი გაიმართა 1978 წლის აპრილში, ჟენევაში, შვეიცარიაში, და მას ესწრებოდა 120 დელეგატი 26 ქვეყნიდან. შეხვედრაზე საერთაშორისო რომთა კომიტეტი გარდაიქმნა საერთაშორისო ბოშათა კავშირად.[3]
მესამე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მესამე კონგრესი ჩატარდა გეტინგენში, დასავლეთ გერმანიაში, 1981 წლის მაისში. მას ესწრებოდა დაახლოებით 600 დელეგატი და დამკვირვებელი 28 ქვეყნიდან. მონაწილეებმა მხარი დაუჭირეს მოწოდებას, რომ რომა აღიარებულიყვნენ როგორც ინდური წარმომავლობის ნაციონალური უმცირესობა. პორაიმოსი (ბოშათა გენოციდი) იყო განხილვის ერთ-ერთი მთავარი თემა.[2]
მეოთხე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1990 წელს, მეოთხე კონგრესი გაიმართა სეროკში, პოლონეთში. მონაწილეობდა 250 დელეგატი. განხილვის თემებს შორის იყო მეორე მსოფლიო ომის რეპარაციები, განათლება, კულტურა, საზოგადოებასთან ურთიერთობა, ენა და ბოშური ენების ენციკლოპედია.[2] ასევე, ოფიციალურად გამოცხადდა ბოშების საერთაშორისო დღე — 8 აპრილი, 1971 წლის პირველი კონგრესის აღსანიშნავად.
მეხუთე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მეხუთე კონგრესი გაიმართა 2000 წლის ივლისში, პრაღაში, ჩეხეთის რესპუბლიკაში. ემილ შჩუკა არჩეულ იქნა საერთაშორისო ბოშათა კავშირის პრეზიდენტად. კონგრესმა გამოსცა ოფიციალური არატერიტორიული ერის დეკლარაცია.
მეექვსე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მეექვსე კონგრესი ჩატარდა ლანჩანოში, იტალიაში, 2004 წლის 8 და 9 ოქტომბერს. მას ესწრებოდა 200-ზე მეტი დელეგატი 39 ქვეყნიდან. სტანისლავ სტანკევიჩი პოლონეთიდან არჩეულ იქნა საერთაშორისო ბოშათა კავშირის პრეზიდენტად, ხოლო დრაგან იევრემოვიჩი (ავსტრია) — მსოფლიო პარლამენტის პრეზიდენტად. ასევე შეიქმნა ახალი კომიტეტი, რომელიც განიხილავდა ქალების, ოჯახების და ბავშვების საკითხებს.
მეშვიდე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მეშვიდე კონგრესი გაიმართა 2008 წლის ოქტომბერში, ზაგრებში, ხორვატიაში. 28 ქვეყნიდან თითქმის 300 დელეგატმა მიიღო მონაწილეობა. კონგრესზე გამოქვეყნდა დოკუმენტი: "ბოშური ეროვნულობის ფორმირების ქმედებათა გეგმა", რომელიც მოიცავდა ბოშური ნაციონალიზმის განვითარების ხედვას. ესმა რეჯეპოვა ასრულებდა ბოშების ჰიმნს.
მერვე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მერვე კონგრესი გაიმართა 2013 წლის აპრილში, სიბიუსა და რუმინეთში. მონაწილეობდა დაახლოებით 250 დელეგატი 34 ქვეყნიდან.
მეცხრე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მეცხრე კონგრესი ჩატარდა რიგაში, ლატვიაში, 2015 წლის აგვისტოში.[4] მონაწილეობდა დაახლოებით 250 დელეგატი 25 ქვეყნიდან. მათგან 21 ქვეყანა გაერთიანდა ფედერაციად ბოშების წინაშე მდგარი პრობლემების მოსაგვარებლად.
მეათე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მეათე კონგრესი გაიმართა სკოპიეში, ჩრდილოეთ მაკედონიაში, 2016 წლის მარტში.[5]
მეთერთმეტე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]მეთერთმეტე კონგრესი ჩატარდა ბერლინში, გერმანიაში, 2023 წლის 15 – 17 მაისს.[6]
ახალგაზრდული ჩართულობა და მემკვიდრეობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ბოშათა მსოფლიო კონგრესების მემკვიდრეობა ბოლო ათწლეულებში სულ უფრო მეტად დაუკავშირდა ახალგაზრდული თაობის გააქტიურებას და მათი პოლიტიკური ცნობიერების ზრდას. განსაკუთრებით XXI საუკუნეში გამართული კონგრესები მოიცავდა სესიებს, რომელთა მიზანი იყო ბოშა ახალგაზრდებისთვის შესაძლებლობათა ზრდა — საერთაშორისო პლატფორმებზე გამოსვლის, კულტურული ლიდერობის და სამოქალაქო აქტივიზმის გზით.
2004 წლის ლანჩანოს კონგრესი იყო პირველი, სადაც ოფიციალურად ჩამოყალიბდა ახალგაზრდული ქვეკომიტეტი. მას მოჰყვა 2008 წლის ზაგრების კონგრესი, რომლის ერთ-ერთ დოკუმენტში პირველად გაჟღერდა თემა „ბოშა ახალგაზრდობა როგორც ევროპის მომავალი“. ამავე კონგრესზე განხილული იყო ბოშური იდენტობისა და ევროპული მოქალაქეობის შეჯერების საკითხი, რაც ახალ თაობაში მოტივაციის ზრდას ემსახურებოდა.[7]
2013 წლის სიბიუს კონგრესიმ უფრო გააღრმავა ახალგაზრდული ინტეგრაციის საკითხი: იქ შეიქმნა საინიციატივო ქსელი „Roma Youth Connect“, რომელიც ემსახურება ბოშა სტუდენტებისა და სკოლის მოსწავლეების ჩართვას ადამიანის უფლებათა საკითხებში.[8]
ახალგაზრდების როლი განსაკუთრებით თვალსაჩინო გახდა 2023 წლის ბერლინის კონგრესზე, სადაც მათ არამარტო წარადგინეს საკუთარი ხედვები, არამედ აქტიურად მოითხოვეს ისტორიული სამართლიანობის, ენის აღდგენისა და გენდერული თანასწორობის დღის წესრიგში შეტანა.[9]
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Kenrick, Donald. The World Romani Congress - April 1971. Journal of the Gypsy Lore Society, Vol. 50, parts 3-4, გვ. 101–108.
- Saul, Nicholas; Tebbutt, Susan. The Role of the Romanies: Images and Counter-Images of "Gypsies"/Romanies in European Cultures. Liverpool University Press, 2004. ISBN 978-0-85323-679-5.
- Hancock, Ian. We are the Romani People. University of Hertfordshire Press, 2002. ISBN 978-1-902806-19-5.
- Liégeois, Jean-Pierre. Roma, Gypsies, Travellers. კონკორდის ფონდი, 2007.
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Kenrick, Donald (1971), "The World Romani Congress - April 1971", Journal of the Gypsy Lore Society 50, parts 3-4: 101–108
- 1 2 3 Timeline of Romani History დაარქივებული 2010-06-24 საიტზე Wayback Machine. - Patrin
- ↑ Timeline of Romani History - Patrin დაარქივებული November 6, 2009, საიტზე Wayback Machine.
- ↑ IRU – INTERNATIONAL ROMANI UNION – INTERNATIONAL ROMANI UNION en-US. ციტირების თარიღი: 2018-12-18
- ↑ Beginnings and Growth of transnational Movements of Roma to achieve Civil Rights after the Holocaust.
- ↑ ROMANO LUMJAKO KONGRESI - SVETSKI KONGRES ROMA. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 April 2023. ციტირების თარიღი: 18 May 2023
- ↑ Zagreb Report 2008, p. 7.
- ↑ RYC Initiative 2014, p. 2.
- ↑ Berlin Final Document 2023, p. 4.