ბორიდები
ბორიდები — ბორის ნაერთები ლითონებთან. ბორიდებს ახასიეთებს როგორც ლითონური, ისე არალითონური (ნახევრად გამტარი) ნივთიერებების თვისებები. ლითონური თვისებებია: მაღალი თბო- და ელექტროგამტარობა, ლიტონური ბზინვა, ტემპერატურის გადიდების შედეგად ელექტროწინაღობის კოეფიციენტის ზრდა. ბორიდების უმრავლესობა მჟავამედეგია (მაგალითად, -ზე არ მოქმედებს მდუღარე თეზაფიც კი), ნაკლებად პლასტიკური და მეტად სალია (მიკროსისალე 20-30 გნ/მ2). -ის სიმტკიცის ზღვარი გაგლეჯისას (როცა მისი ფორიანობა 2-3%-ს უდრის) 380 მეგნ/მ2-ია. -ის დრეკადობის მოდულია 650 გნ/მ2, -ის — 700 გნ/მ2, -ის — 685 გნ/მ2, ხოლო -ისა — 790 გნ/მ2.
![{\displaystyle {\mathrm {TaB} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/25fab4d20f58b3fa16ecb54962b867c07ba6855c)
![{\displaystyle {\mathrm {TiB} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/f331127401d312b20663c4d9398272be06688ef5)
![{\displaystyle {\mathrm {NbB} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/847b8ef825169885a8e2049c8fe006da00ec5dcb)
![{\displaystyle {\mathrm {Mo} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {B} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/6e4262f5f2936ec493fecda3151dd96c35d2f4e0)
![{\displaystyle {\mathrm {W} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {B} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{5}}}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/a875a85011496864d355ed39c18f915ab6d2fcda)
| ფორმულა | CAS ნომერი | სიმკვრივე (გ/სმ3) | დნობის ტემპერატურა (°C) |
|---|---|---|---|
| TiB2 | 12045-63-5 | 4.38 | 3225 |
| ZrB2 | 12045-64-6 | 6.17 | 3050 |
| HfB2 | 12007-23-7 | 11.2 | 3650 |
| VB2 | 12007-37-3 | 5.10 | 2450 |
| NbB | 12045-19-1 | 7.5 | 2270 |
| NbB2 | 12007-29-3 | 6.97 | 3050 |
| TaB | 12007-07-7 | 14.2 | 2040 |
| TaB2 | 12007-35-1 | 11.2 | 3100 |
| CrB2 | 12007-16-8 | 5.20 | 2170 |
| Mo2B5 | 12007-97-5 | 7.48 | 2370 |
| W2B5 | 12007-98-6 | 14.8 | 2370 |
| Fe2B | 12006-85-8 | 7.3 | 1389 |
| FeB | 12006-84-7 | 7 | 1658 |
| CoB | 12006-77-8 | 7.25 | 1460 |
| Co2B | 12045-01-1 | 8.1 | 1280 |
| NiB | 12007-00-0 | 7.13 | 1034 |
| Ni2B | 12007-01-1 | 7.90 | 1125 |
| LaB6 | 12008-21-8 | 6.15 | 2715 |
| UB4 | 12007-84-0 | 9.32 | 2530 |
| UB2 | 12007-36-2 | 12.7 | 2430 |
მიღება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ბორიდების მისაღებად ლითონთა ჟანგეულებს აღადგენენ ბორის კარბიდისა და მურის ნარევით () ან ლითონთა ჟანგეულებისა და ბორის ანჰიდრიდის ნარევს აღადგენენ მურით (). არსებობს აგრეთვე ბორიდების მიღების მაგნიტოთერმული და სხვა მეთოდები.
![{\displaystyle {\mathrm {MeO} {}+{}\mathrm {B} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{4}}\mathrm {C} {\vphantom {A}}^{+}~\mathrm {C} {}\mathrel {\longrightarrow } {}\mathrm {MeB} {}+{}\mathrm {CO} }}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/fece443c38a2a07df5d4d0d55a9e4f056f9b6272)
![{\displaystyle {\mathrm {MeO} {\vphantom {A}}^{+}\mathrm {B} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{2}}\mathrm {O} {\vphantom {A}}_{\smash[{t}]{3}}{\vphantom {A}}^{+}\mathrm {C} {}\mathrel {\longrightarrow } {}\mathrm {MeB} {\vphantom {A}}^{+}\mathrm {CO} }}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/9913c3b1c71fd8339b8f08333260949d5bac171f)
გამოყენება
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ბორიდების ფხვნილის დაწნეხითა და შეცხობით ან ცხლად დაწნეხით ამზადებენ მკვრივ ნაკეთობებს. ბორიდებს იყენებენ რადიოელექტრონიკაში, ბირთვულ ტექნიკაში (სარეგულაციო მასალად და ბირთვული გამოსხივებისაგან დასაცავად), მეტალურგიაში, მანქანათმშენებლობაში.
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 471.