ბომბების კარიბჭე
| ბომბების კარიბჭე | |
|---|---|
| Bieb il-Bombi | |
_02_ies.jpg) | |
| ზოგადი ინფორმაცია | |
| სტატუსი | შენარჩუნებული |
| შენობის ტიპი | ქალაქის კარიბჭე |
| არქიტექტურული სტილი | ბაროკო |
| ქვეყანა | მალტა[1] |
| მდებარეობა | ფლორიანა, მალტა |
| მისამართი | Triq Nazzjonali[1] |
| კოორდინატები | 35°53′26″ ჩ. გ. 14°30′08″ ა. გ. / 35.89056° ჩ. გ. 14.50222° ა. გ. |
| განახლების ღირებულება | £900 |
| მფლობელი | მალტის მთავრობა |
| დაიწყო | 1721 |
| განახლდა | 1868 |
 | |
ბომბების კარიბჭე (მალტ. Bieb il-Bombi, იტალ. Porta delle Bombe), თავდაპირველად ცნობილი იყო როგორც Cannons Gate (Porta dei Cannoni, „ზარბაზნების კარიბჭე“) — ორნამენტული თაღოვანი სათემო კარიბჭე ფლორიანაში, მალტა. იგი აშენდა 1721 წელს როგორც გარე გამტარი კარი ფლორიანას თავდაცვითი ხაზების ფოსბრეის ნაწილში. 1868 წელს კარიბჭეს დაემატა მეორე თაღი. თავდაპირველი დამცავი ბასტიონები მოგვიანებით დაანგრიეს, რის შედეგადაც კარიბჭემ შეიძინა სადღესასწაულო თაღის იერი.[2]
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ფლორიანას თავდაცვითი ხაზების მშენებლობა დაიწყო 1636 წელს, თუმცა ის ნელი ტემპით მიმდინარეობდა და სრულად დასრულდა მხოლოდ XVIII საუკუნის დასაწყისში. თავდაცვით ხაზებს ჰქონდა ბასტიონური ფრონტი, გარეგანი ნაგებობები და ფოსბრეი. ბომბების კარიბჭე აშენდა 1720–1721 წლებში ფოსბრეის შიგნით ფრანგი არქიტექტორის, შარლ ფრანსუა დე მონდიონის პროექტით,[3] მშენებლობის ღირებულებამ შეადგინა 6,000 სკუდი.[4] თავდაპირველად მას ჰქონდა ერთი თაღი და ფუნქციონირებდა ფლორიანას გარე შესასვლელად, რომელიც მივყავდა ქალაქის მთავარ კარიბჭემდე – Porta Sant’Anna.[5] თავდაცვითი თვალსაზრისით, იგი დამატებით იყო დაცული ლუნეტით.
1798 წლის ივნისში კარიბჭე დაიკავეს ფრანგმა ჯარისკაცებმა მალტის ოკუპაციისას. მალტელმა მეამბოხეებმა ცეცხლი გაუხსნეს კარიბჭეს, რის შედეგადაც მის ფასადზე ბალების კვალი დღემდეა შემორჩენილი.[6]
XIX საუკუნის შუა წლებში ბრიტანეთის ხელისუფლებამ კარიბჭე გააფართოვა და დაუმატა მეორე თაღი, რათა გაეზარდათ გრანდ ჰარბორის მიმართულებით მოძრაობის გამტარიანობა. მეორე თაღის დიზაინი ეკუთვნოდა სამეფო ინჟინერს, პოლკოვნიკ ე. უ. დანფორდს.[4] მშენებლობა ღირდა £900 და ოფიციალურად გაიხსნა 1868 წლის 17 აგვისტოს, გუბერნატორ სერ პატრიკ გრანტის მმართველობისას.
XX საუკუნის დასაწყისში, რათა ტრამვაისთვის ეცალათ გზა, არკების ნაწილში არსებული დეკორატიული ელემენტები მოიხსნა. კარიბჭის გარეთ არსებული ლუნეტი დაანგრიეს ახალი გზის გაყვანის მიზნით, ხოლო ორივე მხარეს არსებული ბასტიონური კედლები 1930-იან წლებში განადგურდა მომრავლებული ტრანსპორტის გამო. შედეგად, ბომბების კარიბჭემ დაკარგა თავდაცვითი სტრუქტურის სახე და მიიღო სადღესასწაულო თაღის იერი.[7]
2002 წლის სექტემბრიდან 2003 წლის მარტამდე კარიბჭე რესტავრირდა, სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 55,000 მალტური ლირა. ასევე დამონტაჟდა გარე განათების სისტემა. 2005 წლის მაისში კარიბჭე ვანდალიზმის მსხვერპლი გახდა — მასზე დაისხა დამწვარი ზეთი, თუმცა დაზიანება რამდენიმე დღეში აღმოიფხვრა.[8]
2007 წელს პოლიციამ კარიბჭე შეაფასა როგორც ქუჩის მოძრაობისთვის საშიში ნაგებობა, განსაკუთრებით ფართო მანქანებისთვის. 2012 წლის 24 ოქტომბერს კარიბჭეს შეეჯახა Arriva-ს ავტობუსი, რასაც მოჰყვა ორი სხვა ავტობუსის შეჯახება და 22 მგზავრის დაშავება. კარიბჭე მალევე შეკეთდა.[9]
კარიბჭე 1925 წელს შეიტანეს ანტიკურ ნაგებობათა სიაში.[10] დღეს ის წარმოადგენს პირველი კატეგორიის ეროვნულ მონუმენტს და რეგისტრირებულია მალტის კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნულ ინვენტარში.[7]
კარიბჭე ზოგჯერ ღიაა ვიზიტორებისთვის, მაგალითად ოქტომბერში, ღონისძიება Notte Bianca-ს ფარგლებში.[11]
არქიტექტურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ბომბების კარიბჭე აშენებულია ბაროკოს სტილში. თავდაპირველად მას ჰქონდა ერთი თაღი, ხოლო მარცხენა მხარეს არსებული მეორე თაღი დაემატა XIX საუკუნეში. თითოეული თაღის ორივე მხარეს ქვის ზარბაზნებია ამოკვეთილი, რაც უკავშირდება მის თავდაპირველ სახელწოდებას — Porta dei Cannoni („ზარბაზნების კარიბჭე“). თითოეულ ზარბაზანზე ამოკვეთილია გერბების რელიეფები: ორიგინალურ ოთხ ზარბაზანზე არის გრანდ-მაისტერ რამონ პერელოს ი როკაფულის გერბები, ხოლო მეორე თაღზე — გაერთიანებული სამეფოს სამეფო გერბი.
თაღებზე მოთავსებულია კორნიზი, რომლის ქვემოთ ამოკვეთილია მალტური ჯვრების მწკრივი. კორნიზის ზემოთ განთავსებულია გერბების ფარი წმინდა იოანეს ორდენის, გრან-ოსტატ პერელოსისა და გაერთიანებული სამეფოს ნიშნებით. აგრეთვე გვხვდება ორი მარმარილოს დაფა ლათინური წარწერებით.
მარჯვენა წარწერა აღნიშნავს:
DVM THRACES VBIQUE PVGNO
IN SEDE SIC TVTA CONSTO
MDCCXXI
(მთარგმნელობითად: „სანამ თურქებთან ყველგან ვიბრძვი, ჩემს სავარძელში უსაფრთხოდ ვიმყოფები“ – 1721)
მარცხენა წარწერა:
AD MAJOREM POPVLI
COMMODITATEM
MDCCCLXVIII
(მთარგმნელობითად: „ხალხის კეთილდღეობისთვის“ – 1868)
კარიბჭის ზედა ნაწილში განთავსებულია სამი ტროფეუ, რომელთაგან ცენტრალურზე პერელოსის გერბია. ისინი თავდაპირველად კარიბჭის შემადგენელი ნაწილი იყო, თუმცა გაფართოებისას გადაიტანეს.
კარიბჭის გარეთ მდებარეობს ორი ქვის სვეტი, რომლებზეც დამაგრებულია წყლის საბაკე ბურთის ფორმის ქვის ბურთულები სახელწოდებით Bomblu (მალტურად: ბომბლუ), რის გამოც კარიბჭემ მიიღო დღევანდელი სახელი — Porte des Bombes.[12]
ბომბების კარიბჭე მალტაში ერთ-ერთია იმ ორ კარიბჭეს შორის, რომლებზეც გამოსახულია რეალური ზომის არტილერიის ასლები. მეორე ასეთი კარიბჭეა წმინდა ელენეს კარიბჭე, რომელიც 1736 წელს აიგო.[13]
პოპულარულ კულტურაში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ბომბების კარიბჭე გამოჩნდება 2016 წლის ფილმში „13 საათი: ბენღაზის საიდუმლო ჯარისკაცები“ (13 Hours: The Secret Soldiers of Benghazi).
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/Knights%20Fortifications/1645.pdf
- ↑ Times of Malta, 2018
- ↑ De Lucca, 1981
- 1 2 Rizzo, Discover Floriana, 2010
- ↑ The Malta Independent, 2014
- ↑ Badger, 1869
- 1 2 National Inventory, 2013
- ↑ Times of Malta, 2005
- ↑ Times of Malta, 2012
- ↑ MEPA, 1932
- ↑ Newsbook, 2014
- ↑ Pericciuoli Borzesi, 1830
- ↑ Stephen C. Spiteri, 2010