ბელოვოს ბაზილიკა
ბელოვოს ბაზილიკა (ბულგ. Беловска базилика) — გვიანანტიკური პერიოდის დიდი, ნაწილობრივ შემორჩენილი ქრისტიანული ბაზილიკა სოფელ გოლიამო-ბელოვოს მახლობლად, ბელოვოს თემი, პაზარჯიკის ოლქი, სამხრეთ-დასავლეთი ბულგარეთი. სოფლის მახლობლად ბორცვზე მდებარე ეკლესია თარიღდება VI საუკუნით და პირველად აღწერეს XIX საუკუნეში. მას აქვს სამი ნავი და სამი აფსიდა, ასევე სანათლავი. აღსანიშნავია, რომ გუმბათის ნაცვლად იგი დაფარული იყო კამარიანი სახურავით.
მდებარეობა და ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ბაზილიკა მდებარეობს სპასოვიცას ბორცვზე (ან წმინდა მაცხოვრის ბორცვზე) მდინარე იადენიციდან 1 კილომეტრის აღმოსავლეთით, გოლიამო-ბელოვოდან 1,5 კილომეტრით სამხრეთით და ქალაქ ბელოვოდან 10 კილომეტრით სამხრეთით.[1] ეკლესიამდე მისასვლელი გზა იწყება სოფლის აღმოსავლეთით და გადის მის ხილის ბაღებში.[2]
VI საუკუნის პირველ ნახევარში აშენებული ეკლესია მხოლოდ ნაწილობრივ არის შემორჩენილი დღემდე. შემორჩენილ ნაწილებს შორისაა ჩრდილოეთის არკადა, ნართექსის სამხრეთის კედელი და მონუმენტური დასავლეთის ფასადი.[3] ეკლესია პირველად აღწერეს XIX საუკუნეში ბულგარული ეროვნული აღორძინების განმანათლებლებმა სტეფან ზახარიევმა და პეტკო სლავეიკოვმა, შემდეგ კი მეცნიერული აღწერა გააკეთა ისტორიკოსმა პეტარ მუტაფჩიევმა 1915 წელს.[1]
ეკლესიის ნანგრევების პირველი პროფესიონალური გათხრები 1924 წლით თარიღდება.[4] მას აფინანსებდა ამერიკელი მეცნიერი თომას უიტმორი[5] და ხელმძღვანელობდა ხელოვნების ისტორიკოსი ანდრე გრაბარი.[1] 1927 წლიდან ეკლესია სახელმწიფო დაცვის ქვეშაა, როგორც ეროვნული სიძველე, ხოლო 1966 წელს კლასიფიცირებულ იქნა როგორც ეროვნული მნიშვნელობის კულტურული ძეგლი.[6] 1994 წელს ბაზილიკამ ნაწილობრივი რეკონსტრუქცია განიცადა.[1]
არქიტექტურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ბელოვოს ბაზილიკის მშენებლობაში გამოყენებული მთავარი მასალა იყო კვადრატული აგური, კირხსნარის დუღაბით. ბაზილიკის ზომებია 28 × 17,15 მეტრი. შიდა სივრცე დაყოფილია სამ ნავად ეკლესიის შუაში განლაგებული ოთხ-ოთხი სვეტის ორ რიგად. თითოეულ ნავს აღმოსავლეთ ბოლოში აქვს აფსიდა. აფსიდები ნახევარწრიული დიზაინისაა; შუა აფსიდა, სამიდან უდიდესი, შეიცავს სამდონიან სინთრონონს (ქვის სკამები სამღვდელოებისთვის).[3]
ეკლესიის დასავლეთ ნაწილში შედის ნართექსი, რომლის სამხრეთ კედელზეც მიშენებულია სამი ნახევარგუმბათიანი სანათლავი. ეკლესიაში რამდენიმე შესასვლელია, რომელთაგან არცერთი შეიძლება ჩაითვალოს მთავარ შესასვლელად. ბაზილიკას არ აქვს გუმბათი. სანაცვლოდ, ბალდახინის მსგავსი თაღების რიგი ასრულებდა სახურავის ფუნქციას. ბაზილიკის არქიტექტურის ეს თავისებურება განასხვავებს მას ბალკანეთში არსებული ადრექრისტიანული არქიტექტურის უმეტესი ნიმუშებისგან.[3]
მაშინ როდესაც არქიტექტურის ისტორიკოსი სტენფორდ ანდერსონი მიიჩნევს, რომ ნანგრევები დამახასიათებელია იმ დროინდელი თანამედროვე ბულგარეთის არქიტექტურისთვის,[7] ბულგარელი არქეოლოგი კრასტიუ მიატევი ფიქრობს, რომ იგი რადიკალურად განსხვავდება ბულგარეთის იმავე პერიოდის სხვა შემორჩენილი ბაზილიკებისგან.[8] არქიტექტურის ისტორიკოსი სტეფან სტამოვი ბელოვოს ბაზილიკის გეგმას ამსგავსებს ხმელთაშუაზღვისპირეთის ბაზილიკებს და გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ მასზე გავლენა იქონია მცირე აზიიდან წამოსულმა სამშენებლო ტექნიკამ. მშენებლობის მასალები კი ტიპურია ბულგარეთის მიწებისთვის.[3]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Иванова, Никол. (2010-02-28) Базиликата в местността "Свети Спас" в Белово е археологически комплекс от късната античност и ранното средновековие Bulgarian. Радио Фокус. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 July 2011. ციტირების თარიღი: 15 March 2011.
- ↑ Туризъм Bulgarian. Неофициална страница на град Белово. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 July 2011. ციტირების თარიღი: 15 March 2011.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 Стамов, Стефан (1972). რედ. Стефан Стамов: {{{title}}} (Russian). София: Техника, გვ. 72–73.
- ↑ (1946) The Bulletin of the Byzantine Institute. Byzantine Institute of America, გვ. 43.
- ↑ Angelov, Dimitŭr Simeonov (2004). Restoring Byzantium: the Kariye Camii in Istanbul and the Byzantine Institute restoration. Miriam and Ira D. Wallach Art Gallery, Columbia University, გვ. 48. ISBN 978-1-884919-15-2.
- ↑ Списък на паметниците на културата с категория "Национално значение" на територията на Област Пазарджик /по населени места/ Bulgarian. Министерство на културата на Република България. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 6 July 2011. ციტირების თარიღი: 14 March 2011.
- ↑ Anderson, Stanford; Wilson, Colin St John (2009) The Oxford companion to architecture. Oxford University Press, გვ. 122. ISBN 978-0-19-860568-3.
- ↑ Миятев, Кръстю (1965). Архитектурата в средновековна България (Bulgarian). Българска академия на науките, გვ. 16. OCLC 251132884.