ბაჩანის კუნძულები

ბაჩანის კუნძულების მდებარეობა მოლუკის კუნძულებს შორის

ბაჩანის კუნძულები (წარსულში ასევე ცნობილი როგორც ბაჩანები და ბაჩიანები) ― მოლუკის კუნძულების კუნძულთა ჯგუფი ინდონეზიაში. კუნძულები მთებითა და ტყეებითაა დაფარული. გაშლილია ტერნატეს სამხრეთით და ჰალმაჰერის სამხრეთ-დასავლეთით. კუნძულები შედის სამხრეთ ჰალმაჰერის სარეგენტოში, ჩრდილოეთ მალუკუს პროვინციაში. წარსულში შედიოდა ბაჩანის სასულთნოს შემადგენლობაში.

ბაჩანი (ნიდერლ. Batjan; წარსულში ცნობილი როგორც ბაჩიანი) ― ჯგუფის უდიდესი კუნძულია. 2020 წლის აღწერით, კუნძულზე 82 387 ადამიანი ცხოვრობს. დედაქალაქ ლაბუჰაში 7 073 ადამიანი ცხოვრობს. კუნძული ბაჩანი შვიდ რაიონად იყოფა. სიდიდით მეორე და მესამე კუნძულია კასირუტა და მანდიოლი. ამ კუნძულების მოსახლეობა 11 000 ადამიანს აჭარბებს. თითოეული მათგანი ორ-ორ რაიონს მოიცავს. მეოთხე კუნძულია ბატანგ-ლომანგი, რომელიც მეთორმეტე რაიონს მოიცავს. ბაჩანის კუნძულების შემადგენლობაში ათეულობით პატარა კუნძულია. საერთო ჯამში, 2020 წლის აღწერის მიხედვით, ბაჩანის კუნძულების მოსახლეობა 111 517 ადამიანს შეადგენს.

ადმინისტრაციული დაყოფა

სამხრეთ ჰალმაჰერის სარეგენტოს 30 რაიონიდან 12 ბაჩანის კუნძულების ადმინისტრაციული რაიონებია (ინდონ. kecamatan). ადმინისტრაციული რაიონები მოიცავს ადმინისტრაციულ სოფლებს (ინდონ. desa). ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია ბაჩანის კუნძულების ადმინისტრაციული რაიონები საფოსტო კოდებით, ფართობით, მოსახლეობის რაოდნეობით, ადმინისტრაციული ცენტრებით, სოფლების რაოდენობითა და მათი საფოსტო კოდებით.

კოდი	სახელწოდება	ქართული სახელწოდება	ფართობი კმ²	მოსახლ. 2010	მოსახლ. 2020	მოსახლ. 2023	ადმ. ცენტრი	სოფლების რაოდენობა	კუნძულთა რაოდენობა	საფოსტო კოდი	კუნძული ან ჯგუფი
82.04.21	Bacan Timur Selatan	სამხრეთ-აღმოსავლეთი ბაჩანი	321.13	6,460	7,493	8,352	ვაიაუა	7	1	97791	ბაჩანი
82.04.22	Bacan Timur Tengah	აღმოსავლეთ ცენტრალური ბაჩანი	276.28	5,229	6,158	6,495	ბიბინოი	7	2	97791	ბაჩანი
82.04.07	Bacan Timur	აღმ. ბაჩანი	463.50	9,051	12,794	13,649	ბაბანგი	10	8	97791	ბაჩანი
82.04.17	Bacan Selatan	სამხრეთ ბაჩანი	169.21	13,265	19,560	21,153	მანდაონგი	10	-	97791	ბაჩანი
82.04.08	Bacan	ცენტრალური ბაჩანი	304.69	19,092	27,045	28,468	ლაბუჰა	14	3	97791	ბაჩანი
82.04.14	Bacan Barat Utara	ჩრდილო-დასავლეთი ბაჩანი	264.94	4,096	5,010	5,099	იაბა	8	1	97791	ბაჩანი
82.04.09	Bacan Barat	დასავლეთი ბაჩანი	180.78	3,549	4,327	4,665	ინდარი	7	49	97791	ბაჩანი
82.04.18	Batang Lomang (a)	ბატანგ-ლომანგის კუნძულები	55.81	6,177	7,655	7,858	ბაჯო	8	13	97790	ბატანგ-ლომანგი
82.04.19	Mandioli Selatan	სამხრეთი მანდიოლი	138.81	5,798	6,936	7,237	ჯიკო	6	-	97791	მანდიოლი
82.04.20	Mandioli Utara	ჩრდილოეთი მანდიოლი	96.79	2,990	3,809	3,880	ინდონგი	6	7	97791 (b)	მანდიოლი
82.04.16	Kasiruta Timur	აღმ. კასირუტა	247.93	3,847	4,865	5,062	ლოლეო-ჯაია	8	6	97790	კასირუტა
82.04.15	Kasiruta Barat (c)	დას. კასირუტა	272.98	4,521	5,865	5,968	პალამეა	10	25	97790	კასირუტა

გეოგრაფია

1896 წლით დათარიღებული გერმანული რუკა

ბაჩანს არარეგულაური ფორმა აქვს. შედგება ორი მთიანი ნაწილისგან, რომელსაც დაბალი ყელი აერთიანებს. კუნძული ძირითადად ქვიშაქვის, მარჯნული კირქვისა და კენჭების ქანებისგან შედგება. ცხელი წყაროები ვულკანური აქტივობას ადასტურებს. ძველი და არავულკანური ქანები ძირითადად კუნძულის სამხრეთ ნაწილშია გავრცელებული. ტაუბენკიტში გოგირდის წყაროების ტემპერატურა 52 °C-ს აღწევს. გორგირდის წყაროები მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზეც, საიოვანგში. ჩრდილოეთ ნაწილში, ამასინგის გორაკზე სამი პატარა ანდეზიტური ვულანია: კაკასუანგი, დუა-საუდარა და სიბელა. კუნძულის სამხრეთ ნაწილის უმაღლესი წერტილია გუნონგ-საბელა ან ლაბუა (ზღვის დონიდან 2 120 მეტრი), რომელიც ადგილობრივი ტრადიციების თანახმად, ბოროტი სულების ადგილსამყოფელად მიიჩნევა. კუნძულზე ნახშირი და სხვა მინერალებია აღმოჩენილი.

XIX საუკუნესა და XX საუკუნის დასაწყისში კუნძულის დიდი ნაწილი ხეებით იყო მდიდარი. ადგილობრივები საგოს, ქოქოსსა და მიხაკს უხვად აწარმოებდნენ. ნიდერლანდელებმა ადგილობრივი ჯავზის ხეები განზრახ გაანადგურეს. 1870-იანი წლების ბოლოსთვის ჯავზის ხეების მცირე რაოდენობა იყო დარჩენილი, რომელიც პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისთვის საბოლოოდ განადგურდა. კუნძულის უკიდურესი აღმოსავლეთი ნაწილი პრიმატებითაა დასახლებული, მათ შორის, სულავესის მაკაკებით.

დემოგრაფია

XIX საუკუნის შუა ხანებში ბაჩანის კუნძულის ცენტრალური ნაწილი დაუსახლებლად მიიჩნეოდა. სანაპიროზე არაადგილობრივები სახლობდნენ. სანაპიროს მაცხოვრებლები პორტუგალიელი მეზღვაურების ქრისტიანი შთამომავლები, მალაიელები და პაპუასები, ჩრდილოეთ ჰალმაჰერიდან ჩასული გალელაები ან სულავესის ტოლოს ყურიდან ჩასული ტომორები შეადგენდნენ. პირველ მსოფლიო ომამდე კუნძულის მოსახლეობა დაახლოებით 13 000 ადამიანს შეადგენდა, მათ შორის ჩინელებსა და არაბებსაც. 1990-იანი წლების ბოლოს ბაჩანზე მცხოვრები 7 700 ქრისტიანიდან 193 პროტესტანტი იყო. 2010 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობა 84 075 ადამიანს შეადგენდა, რომელმაც 2023 წლისთვის 117 000-ს გადააჭარბა. ბაჩანზე რამდენიმე პაპუასურ ენაზე საუბრობენ, მათ შორის მთავარია გალელა, ტობელო და ტერნატე. დედაქალაქ ლაბუჰის მახლობლად ბაჩანურ მალაიურზე საუბრობენ.

ეკონომიკა

კოლონიურ ხანაში ბაჩანი სანელებლებით ვაჭრობის გამო იყო პოპულარული. სანელებლებით ვაჭრობა ტერნატეში, ტიდორესა და ჰალმაჰერაში ყვაოდა. ბაჩანი თავის რესურსებზე მეტად მახლობლად მდებარე კუნძულების კონტროლისთვის იყო საჭირო. ნიდერლანდების ოსტინდოეთის კომპანიამ ბაჩანის სულთანს კუნძულზე ჯავზის ხეების განადგურებისთვის იმაზე მეტი თანხა გადაუხადა, ვიდრე ტერნატეს ნიდერლანდელი გუბერნატორის ხელფასი იყო. ორთქლის ძრავის ხანაში კუნძულზე ნახშირის მაღაროების განვითარება სცადეს, რისთვისაც ნიდერლანდელები იპონელ ტყვეებს იყენებდნენ. თუმცა რამდენიმე ტონა ნახშირის მოპოვების შემდედ შეჯერდნენ, რომ წიაღისეული ცუდი ხარისხის იყო და ნახშირის მოპოვება შეწყდა.

იხილეთ აგრეთვე

• ბაჩანის სასულთნო
• ინდონეზიის კუნძულების სია

ლიტერატურა

• Chisholm, Hugh, ed. (1911), „Bachian“ , Encyclopædia Britannica (ინგლისური), 3 (11th ed.), Cambridge University Press, pp. 132–133
• Muller, Karl (1997), Maluku: Indonesian Spice Islands, Singapore: Periplus Editions, ISBN 962-593-176-7
• Wessels, C. (1929) "De Katholieke missie in het Sultanaat Batjan (Molukken), 1667-1609", Historisch Tijdschrift 8:2 and 8:3
• Coolhaas, W.Ph. (1923) "Kronijk van het rijk Batjan", Tijdschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde 63.