აშოტ I დიდი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ აშოტ კურაპალატი.
აშოტ I
დიდი
Ashot.jpg
აშოტ კურაპალატის ხატი
ქართლის ერისთავი
ტაო-კლარჯეთის მეფე[საჭიროებს წყაროს მითითებას]
მმართ. დასაწყისი: 786
მმართ. დასასრული: 826
წინამორბედი: სტეფანოზ IV
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: უცნობია
შვილები: ადარნასე I,
ბაგრატ I,
გვარამ მამფალი
დინასტია: ბაგრატიონები
მამა: ადარნასე

აშოტ I დიდი კურაპალატი (გ. 29 იანვარი, 826, დოლისყანა) — ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა დინასტიის მამამთავარი 809-826 წლებში. მანამდე, დაახლოებით 786-809 წლებში იგი იყო ქართლის ერისმთავარი და ბიზანტიის იმპერიის კურაპალატი.

წარმომავლობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სუმბატ დავითის ძის ქრონიკის მიხედვით, აშოტი იყო დავითის ტომის წარმომადგენელი, რომლის სახელოვანმა წინაპრებმა მოიპოვეს ქართლში ერისმთავრის ტიტული. აშოტი, სუმბატ დავითის ძის ქრონიკისა და ვახუშტის გენეალოგიური რუკის მიხედვით — ადარნასეს ძეა.

აშოტი ფლობდა როგორც ქართლის ერისმთავრის ისე კურაპალატის ტიტულს. აშოტ კურაპალატის მთავრობის დროს არაბთა ბატონობა გაძლიერდა და დაიწყეს ბიზანტიის საზღვრების შევიწროვება, აღნიშნული ვითარება ბიზანტიის კურაპალატს, აშოტსსაც შეეხო. მან ვერ შესძლო წინააღმდეგობის გაწევა არაბებისათვის და იძულებული შეიქმნა გადაადგილებულიყო ბიზანტიის მიერ კონტროლირებად ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში — შავშეთ-კლარჯეთში.

აშოტ კურაპალატის ოჯახის ლტლოვილობა რთული აღმოჩნდა, ხელზე ჰყავდა ორი ჩვილი ძე — ადარნასე და ბაგრატი. ჯავახეთში ფარავნის ტბასთან შესვენებულს მტერი კვლავ წამოეწია. მტერი უკუაგდეს და მიაღწიეს შავშეთის საზღვარს. შავშეთი აშოტ კურაპალატს ჯერ კიდევ მურმან-ყრუსგან აოხრებული და განადგურებული დახვდა. ბიზანტიის ხელმწიფის ნებართვით აშოტი ემკვიდრება შავშეთ-კლარჯეთის ტერიტორიაზე. აღადგინა მურვან-ყრუს მიერ განადგურებულ არტანუჯის ციხე, რომელიც თავის დროზე ვახტანგ გორგასალმა ააშენა, ხოლო ციხის ძირში ააშენა ქალაქი, რომელშიც წამომართა პეტრე-პავლეს ეკლესია მისი გვარის საძვალედ.

აშოტ კურაპალატის შავშეთ-კლარჯეთში მმართველობის პერიოდში, სამონასტრო მოღვაწეობა დაიწყო გრიგოლ ხანძთელმა, რომელმაც თავისი სიწმინდით გაითქვა სახელი და მის აზრს დიდად აფასებდა თავად აშოტიც. „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ მოხსენიებულია აშოტის ცხოვრების ზოგიერთი საინტერესო დეტალი.

ბაგრატიონების გვარის გენეალოგიური ხე ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით

არაბთა თარეშის ასალაგმავად, აშოტ კურაპალატს პერიოდულად უწევდა მტრის რაზმების გასანადგურებლად, შეტაკებების ორგანიზება. ერთ-ერთი შეტაკების დროს ოროზ-მოროზის ძეებმა, აშოტ კურაპალატი მოიხელთეს და დოლისყანის ეკლესიაში შეფარებული, ხმლით განგმირეს ტაძრის საკურთხეველში. მისი სისხლის კვალი ბოლო დრომდე შეინიშნებოდა დოლისყანის ეკლესიაში. დოლისყანელებმა რა შეიტყვეს მათი საყვარელი მთავრის მკვლელობა, დევნა დაუწყეს მტერს, ვიდრე უკანასკნელიც არ ამოხოცეს. აშოტ კურპალატის გვამი, მადლიერმა ერმა დაკრძალა არტანუჯის პეტრე-პავლეს ეკლესიაში.

სუმბატ დავითის ძის ქრონიკის მიხედვით აშოტ კურაპალატი მოკლეს ქორინიკონს მვ (46), ხოლო დასაბამითგან წელთა ხჳლ (6430) ანუ 826 წლის 29 იანვარს.

ვიკიციტატა
„რამეთუ მოიკლა ესე აშოტ კურაპალატი დასაბამითგან წელთა ხ~ჳ~ლ, ქრონიკონსა მეათცამეტედ მოქცეულსა შინა მ~ვ, თუესა იანვარსა ოცდაცხრასა.“
(სუმბატ დავითის ძის ქრონიკა)

აშოტ კურაპალატს დარჩა სამი ძე: ადარნასე, ბაგრატი და გვარამი. აქედან, შუათანამ — ბაგრატმა გააგრძელა კურაპალატის ტიტული.

აშოტ კურაპალატის სახელს უკავშირდება ქართული ქორონიკონის შექმნა და დამკვიდრება, რომელიც მანამდე არსებული ქორონიკონებისაგან განსხვავდება.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ბადრიძე შ., «ქართველთა სამეფოს» პოლიტიკური სტრუქტურის ისტორიიდან, «თსუ შრომები», 1965, ტ. 113;
  • კეკელიძე კ., აშოტ დიდი კურაპალატის ქრონოლოგიისათვის, მის წგნ.: ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 8, თბ., 1962;
  • ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 2, თბ., 1963;
  • ბადრიძე შ., ქსე, ტ. 2, გვ. 68-69, თბ., 1977

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:
წინამორბედი:
'
კურაპალატი შემდეგი:
ბაგრატ I კურაპალატი
წინამორბედი:
სტეფანოზ IV
ქართლის ერისთავი
786 - 813
შემდეგი:
'
წინამორბედი:
'
ტაო-კლარჯეთის მეფე[საჭიროებს წყაროს მითითებას]
809 - 826
შემდეგი:
ბაგრატ I