ასფალტოვენატორი

ასფალტოვენატორი
	;
მეცნიერული კლასიფიკაცია
დომენი:	ეუკარიოტები
სამეფო:	ცხოველები
ტიპი:	ქორდიანები
რიგი:	საურიშია
ქვერიგი:	თეროპოდა
ზეოჯახი:	† ალოზავროიდეა
გვარი:	† ასფალტოვენატორი
(რანგის გარეშე):	ალოზავროიდი
ლათინური სახელი
	Asfaltovenator
FW	402053

ასფალტოვენატორი — გადაშენებული სახეობა, რომლის სახელი განიმარტება როგორც „კანადონის ასფალტის წარმონაქმნზე მონადირე“. იმ ნამარხების მიხედვით, რომელშიც მისი ნეშთები აღმოაჩინეს, ასფალტოვენატორი ალოზავროიდის გვარის (არგენტინის ჩუბუტის პროვინციის ქვედა იურული, შუა ტრიასული ) კანადონის ასფალტის წარმონაქმნიდანაა.

აღმოჩენა

2002 წელს ტექნიკოსმა ლეანდრო კანესამ თეროპოდის ჩონჩხი სერო კონდორიდან დაახლოებით 1მილის ჩრდილოეთით აღმოაჩინა. გათხრები 2005 წელს დაიწყო და ნამარხი მთლიანად 2007 წელს ამოიღეს. შემდეგი ეტაპი, რომელიც ის მარიანო კაფამ დაგეგმა, ხუთ წელს გაგრძელდა ქვის უკიდურესი სიმტკიცის გამო 2013-დან 2015 წლამდე ასფალტოვენატორის ნამარხები მონათესავე თეროპოდების ნიმუშებს შეადარეს.^[1]^[2]

2019 წელს სახეობა ასფალტოვენატორ ვიალიდადი დასახელეს და აღწერეს ოლივერ ვალტერ მიშა რაუჰუტმა და დიეგო პოლმა.

ასფალტოვენატორი ცნობილია მხოლოდ ჰოლოტიპის ნიმუშიდან (MPEF PV 3440), რომელიც აღმოჩენილია კანადონის ასფალტოს ფორმაციის ფენაში, რომელიც თარიღდება შუა ტრიასული პერიოდით (179-178 მილიონი წლის). ასაკი დადგინდა ცირკონის მონაცემების გამოყენებით.^[3] ჰოლოტიპი შედგება ნაწილობრივი ჩონჩხისგან თავის ქალასთან ერთად და მოიცავს ძირითადად სრულ თავის ქალას, ქვედა ყბებსა და პოსტკრანიალური ჩონჩხის უმეტეს ნაწილს მენჯის წინ, მათ შორის ათ კისრისა და ცამეტ ზურგის მალას. ჰოლოტიპი ასევე მოიცავს ბოქვენის ძვლების ნაწილს, ასევე მარჯვენა უკანა კიდურების ნაწილს, რომელიც შედგება ბარძაყის ნაწილისა და დიდი წვივისა და ფიბულას პროქსიმალური ნაწილებისგან.^[4]

აღწერა

ასფალტოვენატორი საკმაოდ დიდი ცხოველი იყო, რომელიც ზომით ალოზავრის მსგავსი იყო, ჰოლოტიპის თავის ქალა 75–80 სმ (2.46–2.62 ფუტი) სიგრძის იყო, ხოლო სხეულის საერთო სიგრძე დაახლოებით 7–8 მ (23–26 ფუტი) იყო.^[5]

მკვლევარებმა გამოავლინეს რამდენიმე გამორჩეული მახასიათებელი, რომელთაგან ზოგიერთი აუტაპომორფიაა, რომლებიც შეინიშნება პრემანდიული კბილების კბილანებსა და ხვრელზე ასევე პარადენტალურ ფირფიტებზე. მეორე მხარეს მას აქვს მკაფიო ალოზავროიდული ნიშნები, მათ შორის პრემანდიულზე (ასევე დაფიქსირებულია ზოგიერთ მეგალოზავროიდში), ზედა ყბაზე ან ცრემლის ძვალზე.^[6] უკანა თავის ქალის ეგზოციპიტალურ ძვალს აქვს გამორჩეული ჰორიზონტალური ქედები პარამადინურ მორჩსა და დიდ ხვრელს შორის. მესამე და მეოთხე კისრის მალებს შორის ნერვული დაბოლოებები სამკუთხა ფორმისაა და უკანაა გადახრილი.^[7]

კლასიპიკაცია

ფილოგენეტიკურ ანალიზის მიხედვით, ასფალტოვენატორი პიატნიცკისაურიდებსა და მეტრიაკანთოზაურიდებს შორის ბაზალურ ალოზაროიდად აღიქვეს.^[8] ასფალტოვენატორში დაფიქსირებული მახასიათებლების უნიკალური კომბინაცია შესაძლოა ასევე მიუთითებდეს იმაზე, რომ მეგალოსაუროიდებსა და ალოზაუროიდებს საერთო წინაპარი ჰყავდათ, რომელიც ტეტანურანის კიდევ ერთ ჯგუფს, კოელუროზავრებს, არ ჰქონდათ.^[9]

	ალოზავრი

	კარქაროდონტოზაურია

პალეონტოლოგია

ასფალტოვენატორის ჰოლოტიპი კანადონის ასფალტოს ფორმაციის ჩაკრიტასის წევრიდან მოდის. ეს ადგილი ორი ძირითადი დანალექისაგან შედგება: ტბური და მდინარისებრი. ორივე მათგანს აქვს ტუფური მასალები, რაც ვულკანური აქტივობის არსებობაზე მიუთითებს.^[10]^[11] ტბურ მონაკვეთს „ჩაკრიტასის პალეოტბა“ ეწოდა და, როგორც ჩანს, საკმაოდ მარილიანი იყო.^[12]^[13]

ტოარსიული ოკეანური ანოქსიური მოვლენა (TOAE), რომელიც ახლახანს იურული პერიოდის დინოზავრების ევოლუციის მთავარ მამოძრავებელ ფაქტორად აღიარეს, დაკავშირებულია კარუ-ფერარის რეგიონში ვულკანური ამოფრქვევებთან, რამაც გამოიწვია გადაშენების იმპულსები. ამ მოვლენის გავლენა ხმელეთის ხერხემლიანებზე, განსაკუთრებით ტეტანურანულ თეროპოდებზე, ნაკლებადაა გამოკვლეული. თუმცა მტკიცებულებები მიუთითებს, რომ TOAE-მ გამოიწვია სწრაფი დივერსიფიკაცია ამ ჯგუფებში, რაც ჩანს ასფალტოვენატორის და სხვა ავეროსტრანების არსებობით შუა ტოარსიულ ფენებში.^[14] მორფოლოგიური ევოლუციის ეს აჩქარება, რასაც მოჰყვა შუა იურულ პერიოდში შემცირება, ემთხვევა სხვა გადაშენების მოვლენების შემდეგ დაფიქსირებულ ნიმუშებს. TOAE-ს შემდეგ ეკოლოგიურმა გამოშვებამ, სავარაუდოდ, ხელი შეუწყო ამ სწრაფ ევოლუციას, თუმცა შტოთაშორისი ურთიერთობების რეკონსტრუქცია რთულია მაღალი ჰომოპლაზიისა და დღეისთვის არასრული ნამარხების ჩანაწერების გამო.^[15]

სქოლიო

↑ Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.
↑ "Asfaltovenator Vialidadi: Hallaron en la Patagonia uno de los más antiguos y completos dinosaurios carnívoros del Jurásico". La Nación. 11 December 2019.
↑ Pol, D.; Gomez, K.; Holwerda, F. M.; Rauhut, O. W.; Carballido, J. L. (2022). "Sauropods from the Early Jurassic of South America and the Radiation of Eusauropoda". South American Sauropodomorph Dinosaurs. 1 (1): 131–163. doi:10.1007/978-3-030-95959-3_4. Retrieved 2 May 2022.
↑ Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.
↑ Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.
↑ Cuesta, E.; Pol, D.; Rauhut, O.W.M. (2024). "'Going around in the head' of Asfaltovenator: new data on the skull of the type specimen of the Patagonian allosauroid (Early Jurassic)" (PDF). EAVP2024 Abstract Book and Programme. 18 (1): 10–11.
↑ Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.
↑ Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.
↑ Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.
↑ Cabaleri, N. G.; Benavente, C. A. (2013). "Sedimentology and paleoenvironments of the Las Chacritas carbonate paleolake, Cañadón Asfalto Formation (Jurassic), Patagonia, Argentina". Sedimentary Geology. 284 (4): 91–105. Bibcode:2013SedG..284...91C. doi:10.1016/j.sedgeo.2012.11.008. hdl:11336/182449. Retrieved 29 July 2022.
↑ Cabaleri, Nora; Volkheimer, Wolfgang; Armella, Claudia; Gallego, Oscar Florencio; Monferran, Mateo Daniel; Cagnoni, Mariana; Silva Nieto, Diego; Páez, Manuhel (2010). "Humedales jurásicos y del J/K en la Cuenca Cañadón Asfalto, río Chubut medio. Argentina". 4º Simposio Argentino del Jurásico. 4 (2): 18.
↑ Cabaleri, N. G.; Armella, C.; Silva Nieto, D. G. (2005). "Saline paleolake of the Cañadón Asfalto Formation (Middle-Upper Jurassic), Cerro Cóndor, Chubut province (Patagonia), Argentina". Facies. 51 (1): 350–364. Bibcode:2005Faci...51..350C. doi:10.1007/s10347-004-0042-5. S2CID 129090656. Retrieved 17 August 2022.
↑ Cabaleri, N.; Volkheimer, W.; Armella, C.; Gallego, O.; Silva Nieto, D.; Páez, M.; Koukharsky, M. (2010). "Estratigrafía, análisis de facies y paleoambientes de la Formación Cañadón Asfalto en el depocentro jurásico Cerro Cóndor, provincia del Chubut". Revista de la Asociación Geológica Argentina. 66 (3): 349–367. Retrieved 2022-09-05.
↑ Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.
↑ Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[1] Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[2] "Asfaltovenator Vialidadi: Hallaron en la Patagonia uno de los más antiguos y completos dinosaurios carnívoros del Jurásico". La Nación. 11 December 2019.

[3] Pol, D.; Gomez, K.; Holwerda, F. M.; Rauhut, O. W.; Carballido, J. L. (2022). "Sauropods from the Early Jurassic of South America and the Radiation of Eusauropoda". South American Sauropodomorph Dinosaurs. 1 (1): 131–163. doi:10.1007/978-3-030-95959-3_4. Retrieved 2 May 2022.

[4] Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[5] Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[6] Cuesta, E.; Pol, D.; Rauhut, O.W.M. (2024). "'Going around in the head' of Asfaltovenator: new data on the skull of the type specimen of the Patagonian allosauroid (Early Jurassic)" (PDF). EAVP2024 Abstract Book and Programme. 18 (1): 10–11.

[7] Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[8] Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[9] Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[10] Cabaleri, N. G.; Benavente, C. A. (2013). "Sedimentology and paleoenvironments of the Las Chacritas carbonate paleolake, Cañadón Asfalto Formation (Jurassic), Patagonia, Argentina". Sedimentary Geology. 284 (4): 91–105. Bibcode:2013SedG..284...91C. doi:10.1016/j.sedgeo.2012.11.008. hdl:11336/182449. Retrieved 29 July 2022.

[11] Cabaleri, Nora; Volkheimer, Wolfgang; Armella, Claudia; Gallego, Oscar Florencio; Monferran, Mateo Daniel; Cagnoni, Mariana; Silva Nieto, Diego; Páez, Manuhel (2010). "Humedales jurásicos y del J/K en la Cuenca Cañadón Asfalto, río Chubut medio. Argentina". 4º Simposio Argentino del Jurásico. 4 (2): 18.

[12] Cabaleri, N. G.; Armella, C.; Silva Nieto, D. G. (2005). "Saline paleolake of the Cañadón Asfalto Formation (Middle-Upper Jurassic), Cerro Cóndor, Chubut province (Patagonia), Argentina". Facies. 51 (1): 350–364. Bibcode:2005Faci...51..350C. doi:10.1007/s10347-004-0042-5. S2CID 129090656. Retrieved 17 August 2022.

[13] Cabaleri, N.; Volkheimer, W.; Armella, C.; Gallego, O.; Silva Nieto, D.; Páez, M.; Koukharsky, M. (2010). "Estratigrafía, análisis de facies y paleoambientes de la Formación Cañadón Asfalto en el depocentro jurásico Cerro Cóndor, provincia del Chubut". Revista de la Asociación Geológica Argentina. 66 (3): 349–367. Retrieved 2022-09-05.

[14] Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[15] Rauhut, Oliver W. M.; Pol, Diego (2019-12-11). "Probable basal allosauroid from the early Middle Jurassic Cañadón Asfalto Formation of Argentina highlights phylogenetic uncertainty in tetanuran theropod dinosaurs". Scientific Reports. 9 (1): 18826. Bibcode:2019NatSR...918826R. doi:10.1038/s41598-019-53672-7. ISSN 2045-2322. PMC 6906444. PMID 31827108.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]