არქიტა (მთვარის კრატერი)

მთვარის კრატერი
არქიტა
ლათ. Archytas
მონაცემები
ზვინულის სიმაღლე	0.94 კმ (2015)
დიამეტრი	31.95 კმ
მოცულობა	711.06 კმ³ (2015)
უდიდესი სიღრმე	2.05 კმ (2015)
ტიპი	დარტყმითი კრატერი
სახელწოდება
ეპონიმი	არქიტა
დამტკიცებულია	IAU (1935)
მდებარეობა
58.87° ჩ. გ. 4.99° ა. გ.
ციური სხეული	მთვარე
არქიტა ვიკისაწყობში

კრატერი არქიტა (ლათ. Archytas) — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი, მათემატიკოსისა და ასტრონომის, არქიტას პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ერატოსთენული პერიოდით ივარაუდება.

სახელწოდება

კრატერის სახელწოდება „არქიტა“ მომდინარეობს, მისი ეპონიმის — არქიტას (ძვ. ბერძნ. Ἀρχύτας) მიხედვით. 2009 წლის მთვარის ზედაპირის სახელწოდების რუსული ნომენკლატურული რიგის მიხედვით მისი და ეპონიმის სახელია (რუს. Архит), ინგლისურადაც იგივეა კრატერისა და ეპონიმის სახელწოდება (ინგლ. Archytas).

კრატერის აღწერა

კრატერის უახლოესი მეზობლები არიან ტიმეოსი ჩრდილო-დასავლეთით, ბონდი დას. ჩრდილოეთით და პროტაგორა სამხრეთ-სამხრეთ-აღმოსავლეთით. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია 58.87° ჩ. გ. 4.99° ა. გ. / 58.87; 4.99, დიამეტრი — 31.95 კმ, სიღრმე — 2.05 კმ.

კრატერს თითქმის იდეალური წრიული ფორმა აქვს სამხრეთ ნაწილში გამონაზარდით. კრატერის კიდეს ბასრი კიდე აქვს და პრაქტიკულად ხელუხლებელი შემორჩენილია. კისრის აღმოსავლეთი ნაწილიდან მასიური ქედი ვრცელდება. კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 0.94 კმ-ით მაღლა ადის, ხოლო კრატერის მოცულობა 711.06 კმ³-ია. კრატერის თასის ფსკერი არათანაბარია, მრავალი ნაოჭით. 680 მ სიმაღლის რამდენიმე თვალსაჩინო ცენტრალური მწვერვალი მდებარეობს კრატერის თასში, ცენტრიდან აღმოსავლეთით ოდნავ გადახრილი. კრატერის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს ფარისებრი ვულკანის გუმბათი, დიამეტრით 30-40 კმ და სიმაღლით დაახლოებით 70 მ, რომელიც ჩანს მხოლოდ მზის განათების დაბალი კუთხით და აღინიშნება როგორც Ar1. თანამგზავრული კრატერი Archytes G და მის მიმდებარე პატარა უსახელო კრატერი სამხრეთით მდებარეობს გუმბათის ცენტრში; გუმბათის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი აღნიშნულია მეორადი კრატერების მცირე ჯაჭვით.

სატელიტური კრატერები

არქიტა	კოორდინატები	დიამეტრი, კმ
B	61.44° ჩ. გ. 3.17° ა. გ. / 61.44; 3.17 (Архит B)	35.2
D	63.71° ჩ. გ. 11.9° ა. გ. / 63.71; 11.9 (Архит D)	44.8
G	55.73° ჩ. გ. 0.53° ა. გ. / 55.73; 0.53 (Архит G)	7.2
K	62.66° ჩ. გ. 7.68° ა. გ. / 62.66; 7.68 (Архит K)	13.8
L	56.19° ჩ. გ. 0.9° ა. გ. / 56.19; 0.9 (Архит L)	4.4
U	62.9° ჩ. გ. 9.22° ა. გ. / 62.9; 9.22 (Архит U)	7.4
W	61.29° ჩ. გ. 5.2° ა. გ. / 61.29; 5.2 (Архит W)	5.7

იხილეთ აგრეთვე

• მთვარის კრატერების სია

რესურსები ინტერნეტში

• Andersson, L. E.; Whitaker, E. A. (1982) NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097. 
• Blue, Jennifer. (July 25, 2007) Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS. ციტირების თარიღი: 2007-08-05
• Bussey, B.; Spudis, P. (2004) The Clementine Atlas of the Moon. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81528-4. 
• Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C. (1995) Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers. ISBN 978-0-936389-27-1. 
• McDowell, Jonathan. (July 15, 2007) Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report. ციტირების თარიღი: 2007-10-24
• Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B. (1971). „Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU“. Space Science Reviews. 12 (2): 136–186. Bibcode:1971SSRv...12..136M. doi:10.1007/BF00171763. S2CID 122125855.
• Moore, Patrick (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co.. ISBN 978-0-304-35469-6. 
• Price, Fred W. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33500-3. 
• Rükl, Antonín (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books. ISBN 978-0-913135-17-4. 
• Webb, Rev. T. W. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6th revised, Dover. ISBN 978-0-486-20917-3. 
• Whitaker, Ewen A. (1999). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62248-6. 
• Wlasuk, Peter T. (2000). Observing the Moon. Springer. ISBN 978-1-85233-193-1.