არნოლდი (მთვარის კრატერი)

მთვარის კრატერი
	არნოლდი
	ლათ. Arnold
მონაცემები
ზვინულის სიმაღლე	1.44 კმ (2015)
დიამეტრი	93.13 კმ
მოცულობა	8417.32 კმ³ (2015)
უდიდესი სიღრმე	2.84 კმ (2015)
ტიპი	დარტყმითი კრატერი
სახელწოდება
ეპონიმი	ხრისტოფ არნოლდი
დამტკიცებულია	IAU (1935)
მდებარეობა
	66.98° ჩ. გ. 35.83° ა. გ. / 66.98° ჩ. გ. 35.83° ა. გ.
ციური სხეული	მთვარე
	არნოლდი ვიკისაწყობში

კრატერი არნოლდი (ლათ. Arnold) — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, ხრისტოფ არნოლდის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).^[2] კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.^[1]

სახელწოდება

კრატერის სახელწოდება „არნოლდი“ მომდინარეობს, მისი ეპონიმის — ხრისტოფ არნოლდის (გერმ. Christoph Arnold) მიხედვით. ინგლისურად კრატერის სახელწოდება (ინგლ. Arnold)^[2] შეესატყვისება მის ეპონიმს, ისევე როგორც რუსული სახელწოდება (რუს. Арнольд).^[3] შესაბამისად ქართული სახელწოდებაც უნდა იმეორებდეს ქართული ეპონიმის ფორმას.

კრატერის აღწერა

კრატერი სიცივის ზღვის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს. კრატერის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს ნასონის კრატერი, ჩრდილო-დასავლეთით - მეტონის კრატერი, ჩრდილოეთით - ბაიოს კრატერი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით და აღმოსავლეთით - შვაბეს და სტრაბონის კრატერები, სამხრეთით - დემოკრიტეს კრატერი, ხოლო დასავლეთით - მონიოს კრატერი.^[4] კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია 66°59′N 35°50′E / 66.98° ჩ. გ. 35.83° ა. გ. / 66.98; 35.83, დიამეტრი — 93.13 კმ,^[2] სიღრმე — 2.84 კმ.^[1]

თავისი არსებობის მანძილზე კრატერის კიდემ განიცადა ძლიერი ნგრევა და მრავალჯერადი დარტყმები. კისრის ჩრდილოეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილები ყველაზე უკეთ არის შემონახული. სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში არის გასასვლელი, რომელიც აღნიშნულია პატარა თანამგზავრული კრატერით Arnold J. კისრის აღმოსავლეთი ნაწილი მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე სხვა ნაწილები. კისრის უდიდესი სიმაღლე მიმდებარე რელიეფიდან 1.44 კმ-ია.^[1] კრატერის აუზის ფსკერი დატბორილია ლავით; ცენტრალური მწვერვალი აკლია, სავარაუდოდ, ლავამ დაფარა. ფსკერი შედარებით ბრტყელია და მრავალი პატარა კრატერით არის დაფარული, რომელთაგან ყველაზე დიდია თანამგზავრული კრატერი არნოლდ ფ. კრატერის მოცულობა 8417.32 კმ³-ია.^[1]

მაღალ განედზე მდებარეობის გამო, დაკვირვებისას კრატერი ოვალური ჩანს.

სატელიტური კრატერები

დევიდ კემბელის ფოტო
არნოლდი	კოორდინატები	დიამეტრი, კმ
A	68°46′N 39°36′E / 68.77° ჩ. გ. 39.60° ა. გ. / 68.77; 39.60 (Арнольд A)	55.1
E	71°29′N 38°06′E / 71.48° ჩ. გ. 38.10° ა. გ. / 71.48; 38.10 (Арнольд E)	31.1
F	67°33′N 35°11′E / 67.55° ჩ. გ. 35.18° ა. გ. / 67.55; 35.18 (Арнольд F)	10.4
G	67°23′N 31°27′E / 67.39° ჩ. გ. 31.45° ა. გ. / 67.39; 31.45 (Арнольд G)	10.6
H	72°35′N 44°59′E / 72.59° ჩ. გ. 44.98° ა. გ. / 72.59; 44.98 (Арнольд H)	12.8
J	65°54′N 33°49′E / 65.90° ჩ. გ. 33.82° ა. გ. / 65.90; 33.82 (Арнольд J)	6.2
K	70°43′N 42°23′E / 70.71° ჩ. გ. 42.38° ა. გ. / 70.71; 42.38 (Арнольд K)	30.0
L	70°00′N 35°46′E / 70.00° ჩ. გ. 35.77° ა. გ. / 70.00; 35.77 (Арнольд L)	34.9
M	68°17′N 43°35′E / 68.29° ჩ. გ. 43.59° ა. გ. / 68.29; 43.59 (Арнольд M)	6.8
N	70°09′N 41°36′E / 70.15° ჩ. გ. 41.60° ა. გ. / 70.15; 41.60 (Арнольд N)	18.8

იხილეთ აგრეთვე

მთვარის კრატერების სია

რესურსები ინტერნეტში

Andersson, L. E.; Whitaker, E. A. (1982) NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
Blue, Jennifer. (July 25, 2007) Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS. ციტირების თარიღი: 2007-08-05
Bussey, B.; Spudis, P. (2004) The Clementine Atlas of the Moon. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81528-4.
Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C. (1995) Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers. ISBN 978-0-936389-27-1.
McDowell, Jonathan. (July 15, 2007) Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report. ციტირების თარიღი: 2007-10-24
Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B. (1971). „Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU“. Space Science Reviews. 12 (2): 136–186. Bibcode:1971SSRv...12..136M. doi:10.1007/BF00171763. S2CID 122125855.
Moore, Patrick (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co.. ISBN 978-0-304-35469-6.
Price, Fred W. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33500-3.
Rükl, Antonín (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books. ISBN 978-0-913135-17-4.
Webb, Rev. T. W. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6th revised, Dover. ISBN 978-0-486-20917-3.
Whitaker, Ewen A. (1999). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62248-6.
Wlasuk, Peter T. (2000). Observing the Moon. Springer. ISBN 978-1-85233-193-1.

სქოლიო

↑ ^1.0 ^1.1 ^1.2 ^1.3 ^1.4 ^1.5 ^1.6 Lunar Impact Crater Database (2015) Losiak et al., LPI Lunar Exploration Intern Program (2009). Revised by T. Öhman, LPI (2011) and (2015).
↑ ^2.0 ^2.1 ^2.2 ^2.3 საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Arnold
↑ С. Г. Пугачева, Ж. Ф. Родионова, В. В. Шевченко, Т. П. Скобелева, К. И. Дехтярева, А. П. Попов. НОМЕНКЛАТУРНЫЙ РЯД НАЗВАНИЙ ЛУННОГО РЕЛЬЕФА. selena.sai.msu.ru. ციტირების თარიღი: 2019-09-22
↑ Кратер Арнольд на карте LAC4. ციტირების თარიღი: 2020-07-05

[CraterDatabase(2015)-1] 1.0 ^1.1 ^1.2 ^1.3 ^1.4 ^1.5 ^1.6 Lunar Impact Crater Database (2015) Losiak et al., LPI Lunar Exploration Intern Program (2009). Revised by T. Öhman, LPI (2011) and (2015).

[planetarynames-2] 2.0 ^2.1 ^2.2 ^2.3 საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Arnold

[НОМЕНКЛАТУРНЫЙРЯД-3] С. Г. Пугачева, Ж. Ф. Родионова, В. В. Шевченко, Т. П. Скобелева, К. И. Дехтярева, А. П. Попов. НОМЕНКЛАТУРНЫЙ РЯД НАЗВАНИЙ ЛУННОГО РЕЛЬЕФА. selena.sai.msu.ru. ციტირების თარიღი: 2019-09-22

[4] Кратер Арнольд на карте LAC4. ციტირების თარიღი: 2020-07-05

[1]

[2]

[3]

[4]