არიდეოსი (მთვარის კრატერი)

მთვარის კრატერი
	არიდეოსი
	ლათ. Ariadaeus
მონაცემები
ზვინულის სიმაღლე	0.39 კმ (2015)
დიამეტრი	10.40 კმ
მოცულობა	44.99 კმ³ (2015)
უდიდესი სიღრმე	1.71 კმ (2015)
ტიპი	დარტყმითი კრატერი
სახელწოდება
ეპონიმი	ფილიპე III არიდეოსი
დამტკიცებულია	IAU (1935)
მდებარეობა
	4.55° ჩ. გ. 17.28° ა. გ. / 4.55° ჩ. გ. 17.28° ა. გ.
ციური სხეული	მთვარე
	არიდეოსი ვიკისაწყობში

კრატერი არიდეოსი (ლათ. Ariadaeus) — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა მაკედონიის მეფის, ფილიპე III არიდეოსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).^[2] კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.^[1]

სახელწოდება

კრატერის სახელწოდება მომდიანრეობს მისი ეპონიმის ფილიპე III არიდეოსის^[3] (ძვ. ბერძნ. Φίλιππος Ἀῤῥιδαῖος) მიხედვით. ინგლისურად კრატერის სახელწოდება (ინგლ. Arrhidaeus) შეესატყვისება ეპონიმს, ისევე, როგორც რუსულში ერთნაირია კრატერის და ეპონიმის მართლწერა (რუს. Аридей).^[4] შესაბამისად ქართულად კრატერის სახელწოდება უნდა იმეორებდეს ეპონიმის ქართულში დამკვიდრებულ ვარიანტს.

კრატერის აღწერა

კრატერი მდებარეობს არიდეუსის ნაპრალის აღმოსავლეთ ბოლოში; კრატერის ჩრდილოეთით მდებარეობს სოზიგენეს ნაპრალები, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით - რიტერის ნაპრალები. კრატერის უახლოესი მეზობლებია ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე იულიუს კეისრის კრატერი; ჩრდილოეთით მდებარე სოზიგენეს კრატერი; აღმოსავლეთ-ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე არაგოს კრატერი; აღმოსავლეთით მდებარე მანერსის კრატერი; სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე რიტერის კრატერი; სამხრეთით მდებარე დიონისეს კრატერი; სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე დარეს კრატერი; და დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე კეილისა და მორგანის კრატერები.^[5] კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია 4°33′N 17°17′E / 4.55° ჩ. გ. 17.28° ა. გ. / 4.55; 17.28, დიამეტრი — 10.40 კმ,^[2] სიღრმე — 1.71 კმ.^[1]

კრატერს აქვს თასის ფორმის მრავალკუთხა ფორმა; რგოლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს ფარავს თანამგზავრული კრატერი არიდეუს A (იხილეთ ქვემოთ). კრატერის კიდე მიმდებარე რელიეფიდან 0.39 კმ-ის სიმაღლეზეა აწეული,^[1] ხოლო კრატერის მოცულობა დაახლოებით 44.99 კმ-ია.^[1] მორფოლოგიური მახასიათებლების საფუძველზე, კრატერი კლასიფიცირდება, როგორც ALC კრატერი (სახელი ამ კლასის ტიპიური წარმომადგენლის, ალ-ბატანი C-ს მიხედვით დაერქვა). შროტერის სიკაშკაშის ცხრილში კრატერის სიკაშკაშე 7°-ია.

სატელიტური კრატერები


არიდეოსი	კოორდინატები	დიამეტრი, კმ
A	4°38′N 17°29′E / 4.64° ჩ. გ. 17.49° ა. გ. / 4.64; 17.49 (Аридей A)	7.9
B	4°54′N 15°04′E / 4.90° ჩ. გ. 15.06° ა. გ. / 4.90; 15.06 (Аридей B)	7.8
D	4°53′N 17°02′E / 4.88° ჩ. გ. 17.03° ა. გ. / 4.88; 17.03 (Аридей D)	3.9
E	5°19′N 17°38′E / 5.32° ჩ. გ. 17.63° ა. გ. / 5.32; 17.63 (Аридей E)	22
F	4°19′N 18°01′E / 4.32° ჩ. გ. 18.01° ა. გ. / 4.32; 18.01 (Аридей F)	3.2

იხილეთ აგრეთვე

მთვარის კრატერების სია

რესურსები ინტერნეტში

Andersson, L. E.; Whitaker, E. A. (1982) NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
Blue, Jennifer. (July 25, 2007) Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS. ციტირების თარიღი: 2007-08-05
Bussey, B.; Spudis, P. (2004) The Clementine Atlas of the Moon. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81528-4.
Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C. (1995) Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers. ISBN 978-0-936389-27-1.
McDowell, Jonathan. (July 15, 2007) Lunar Nomenclature. Jonathan's Space Report. ციტირების თარიღი: 2007-10-24
Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B. (1971). „Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU“. Space Science Reviews. 12 (2): 136–186. Bibcode:1971SSRv...12..136M. doi:10.1007/BF00171763. S2CID 122125855.
Moore, Patrick (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co.. ISBN 978-0-304-35469-6.
Price, Fred W. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33500-3.
Rükl, Antonín (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books. ISBN 978-0-913135-17-4.
Webb, Rev. T. W. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes, 6th revised, Dover. ISBN 978-0-486-20917-3.
Whitaker, Ewen A. (1999). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62248-6.
Wlasuk, Peter T. (2000). Observing the Moon. Springer. ISBN 978-1-85233-193-1.

სქოლიო

↑ ^1.0 ^1.1 ^1.2 ^1.3 ^1.4 ^1.5 ^1.6 Lunar Impact Crater Database (2015) Losiak et al., LPI Lunar Exploration Intern Program (2009). Revised by T. Öhman, LPI (2011) and (2015).
↑ ^2.0 ^2.1 ^2.2 საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Ariadaeus
↑ გიგინეიშვილი კ., „ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი“, თბილისი, 1985. — გვ. 34.
↑ С. Г. Пугачева, Ж. Ф. Родионова, В. В. Шевченко, Т. П. Скобелева, К. И. Дехтярева, А. П. Попов. НОМЕНКЛАТУРНЫЙ РЯД НАЗВАНИЙ ЛУННОГО РЕЛЬЕФА. selena.sai.msu.ru. ციტირების თარიღი: 2019-09-22
↑ Кратер Аридей на карте LAC-60.. ციტირების თარიღი: 2020-07-05

[CraterDatabase(2015)-1] 1.0 ^1.1 ^1.2 ^1.3 ^1.4 ^1.5 ^1.6 Lunar Impact Crater Database (2015) Losiak et al., LPI Lunar Exploration Intern Program (2009). Revised by T. Öhman, LPI (2011) and (2015).

[planetarynames-2] 2.0 ^2.1 ^2.2 საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Ariadaeus

[3] გიგინეიშვილი კ., „ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი“, თბილისი, 1985. — გვ. 34.

[НОМЕНКЛАТУРНЫЙРЯД-4] С. Г. Пугачева, Ж. Ф. Родионова, В. В. Шевченко, Т. П. Скобелева, К. И. Дехтярева, А. П. Попов. НОМЕНКЛАТУРНЫЙ РЯД НАЗВАНИЙ ЛУННОГО РЕЛЬЕФА. selena.sai.msu.ru. ციტირების თარიღი: 2019-09-22

[5] Кратер Аридей на карте LAC-60.. ციტირების თარიღი: 2020-07-05

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]