ართვინის გათავისუფლება
ართვინის განთავისუფლება — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ართვინის რეგიონის 1921 წელს თურქეთთან მიერთების აღსანიშნავად. განთავისუფლების დღე აღინიშნება 7 მარტს. ამ დღეს თურქები მოიხსენიებენ „ართვინის მტრის ოკუპაციისგან განთავისუფლების დღედ“.
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ართვინის რეგიონი, ადმინისტრაციული საზღვრების ცვლილებების გამო, სხვადასხვა პერიოდში მოიცავდა განსხვავებულ ტერიტორიას. 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ, 1878 წელს ხელმოწერილი ბერლინის ხელშეკრულების თანახმად, რუსეთს საომარი რეპარაციის სახით გადაეცა ართვინის რეგიონი, რომელიც იმ დროს ატარებდა ლივანას კაზას სახელწოდებას და დაახლოებით მოიცავდა დღევანდელ ცენტრალურ რაიონსა და მურღულის რაიონს.[1] რუსულმა ადმინისტრაციამ შექმნა ბათუმის ოლქში შემავალი ართვინის ოკრუგი და ეს ადმინისტრაციული ერთეული შედგებოდა ართვინის, არტანუჯისა და შავშეთ-იმერხევის კაზებისგან (უჩასტოკი). დღევანდელი ხოფისა და ქემალფაშის რაიონები კი იმავე ოლქში შემავალი ბათუმის ოკრუგის გონიოს კაზას საზღვრებში შედიოდა.[2]
ართვინის ოკრუგი დაახლოებით ორმოცი წლის განმავლობაში რუსულ მმართველობაში დარჩა. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ 1918 წელს რუსების რეგიონიდან გასვლის შემდეგ, ართვინის რეგიონი ფაქტობრივად საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვრებში მოექცა. შემდეგ ანკარის მთავრობასა და საქართველოს შორის დამყარდა დიპლომატიური ურთიერთობები. 1920 წლის 7 მაისს ხელმოწერილი მოსკოვის ხელშეკრულებით საბჭოთა რუსეთმა აღიარა ართვინის, არდაჰანისა და ბათუმის რეგიონები (ოკრუგი) საქართველოს ნაწილად.[3] თუმცა, საბჭოთა რუსეთის შეიარაღებულმა ძალებმა, წითელმა არმიამ, 1921 წლის 15 თებერვალს დაიწყო საქართველოს ოკუპაცია. ჯერ კიდევ საბჭოთა ოკუპაციის დასრულებამდე, ანკარის მთავრობამ ულტიმატუმი წაუყენა საქართველოს მთავრობას ბათუმის, ართვინისა და არდაჰანის რეგიონებიდან გასვლის შესახებ. ამ მოვლენის შედეგად ქართული სამთავრობო ძალები გავიდნენ ართვინის რეგიონიდან.[4] მუსტაფა ქემალი აღნიშნულ ულტიმატუმს ასე აღწერს:
 |
„1921 წლის 8 თებერვალს ანკარაში თავისი რწმუნების სიგელის წარდგენის შემდეგ, ქართველ ელჩთან დაიწყო მოლაპარაკებები თურქეთ-საქართველოს ხელშეკრულების შესახებ. საბოლოოდ, 1921 წლის 23 თებერვალს ჩვენ მიერ წარდგენილი საბოლოო ულტიმატუმის შემდეგ, დათანხმდნენ არდაჰანის, ართვინისა და ბათუმის ჩვენ მიერ ოკუპაციაზე. ბათუმის ოკუპაცია ამ თარიღიდან თხუთმეტი დღის შემდეგ განხორციელდა.[5]“ |
ართვინიდან საქართველოს მთავრობის გასვლის შემდეგ, ანკარის მთავრობის ძალების ართვინში შესვლის თარიღთან დაკავშირებით წყაროები არათანმიმდევრულ ინფორმაციას გვაწვდიან. იენიბაჰჩელი შუქრუ ბეი თავის მემუარებში წერს, რომ თურქულმა ძალებმა ართვინში დროშა აღმართეს არა 7 მარტს, არამედ 6 მარტს.[6] მუვაჰიდ ზეკი კი „ართვინის სამშობლოსთან შეერთების“ თარიღად 7 მარტს ასახელებს.[7]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 353-359, ISBN 9789157871117.
- ↑ Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 Aralık 2021. ციტირების თარიღი: 21 Mart 2025.
- ↑ Российско-грузинский договор 07.5.1920 г. (полный текст и карта) - один из многих нарушенных Кремлем. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 11 Mayıs 2022. ციტირების თარიღი: 21 Mart 2025.
- ↑ "Artvin'in Düşman İşgalinden Kurtuluşunun 102. Yıl Dönümü Törenle Kutlandı"- Artvin Valiliği. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Aralık 2023. ციტირების თარიღი: 21 Mart 2025.
- ↑ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969-1970, 3 cilt, II. Cilt, s. 489.
- ↑ Ömer Akdağ ve Yaşar Semiz, Yenibahçeli Şükrü Bey'in Hatıraları, 2011, s. 228, ISBN 9786054451722
- ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye (Osmanlıca), 1927, s. 107-108.