აპულეიუსი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
აპულეიუსი
Apuleius.png
სრული სახელი ლათ. Lucius Appuleius Madaurensis
დაბ. თარიღი დაახლ. 125
დაბ. ადგილი მადავრა, თანამედრ. სუკ-აჰრასი, ალჟირი
გარდ. თარიღი დაახლ. 170
გარდ. ადგილი კართაგენი, თანამედრ. ტუნისი
საქმიანობა მწერალი, ფილოსოფოსი, რომანისტი, პოეტი, რიტორი
ენა ლათინური ენა
მოქალაქეობა ძველი რომი
Magnum opus „მეტამორფოზები“ („ოქროს ვირი“)
მეუღლე ემილია პუდენტილა
(ლათ. Emilia Pudentilla)

ლუციუს აპულეიუსი (ლათ. Lucius Apuleius; დ. დაახლ. 125, მადავრა — გ. დაახლ. 170, კართაგენი) — რომაელი მწერალი, ფილოსოფოსი, რომანისტი, პოეტი და რიტორი. ცნობილი რომანის „მეტამორფოზების“ („ოქროს ვირი“) ავტორი.[1][2]

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აპულეიუსი შეძლებულ ოჯახში, დაახლოებით ახ. წ. 125 წელს, ნუმიდიისა და გეტულების სამფლობელოების საზღვართან მდებარე რომის პრივინცია აფრიკის ქალაქ მადავრაში დაიბადა. თავდაპირველად მადავრასა და კართაგენში, ხოლო შემდეგ ათენსა და რომში მიიღო მრავალმხრივი განათლება — შეისწავლა ფილოსოფია, გეომეტრია, რიტორიკა, დიალექტიკა, პოეზია, მუსიკა, ბერძნული ენა და ლიტერატურა.

ჩვენამდე მოღწეულ მის ტრაქტატებში („პლატონის მოძღვრებისათვის“, „სოკრატეს ღმერთისათვის“, „სამყაროსთვის“) ჩანს, რომ იგი პლატონისა და ნეოპითაგორელთა მოძღვრების მიმდევარია და დაინტერესებულია ბერძნული და აღმოსავლური მისტიკით. ცნობილია რომ იგი ბევრს მოგზაურობდა, განსაკუთრებით, აღმოსავლეთის ქვეყნებში.

დაახლ. ახ. წ. 157 წელს, ქალაქ ეაში[კომ. 1] აპულეიუსი მდიდარ ქვრივზე ემილია პუდენტილაზე დაქორწინდა. მალევე ემილია პუდენტილას გარდაცვლილი მეუღლის ნათესავებმა ბრალი დასდეს აპულეიუსს მაგიისა და ჯადოქრობის გამოყენებით ცოლის მოჯადოებაში მისი და მისი ქონების ხელში ჩაგდების მიზნით. აპულეიუსს სასამართლოს წინაშე მოუწია თავის მართლება, სადაც მის მიერ წარმოთქმული თავდასაცავი სიტყვა „აპოლოგია“, რომელშიც ნათლად გამოჩნდა მისი მრავალმხრივი, მათ შორის იურიდიული განათლება, მახვილგონიერება და დახვეწილი სტილი — იურიდიული რიტორიკის შესანიშნავ ნიმუშად ითვლება.

აპულეიუსის რიტორულ ხელოვნებას გვაცნობს აგრეთვე მის მიერ წარმოთქმულ სიტყვათა ნაწყვეტების კრებული „ყვავილნარი“, რომლის ავტორი ერთნაირი სიმსუბუქით ესაუბრება მსმენელთ მწერლობის, ფილოსოფიის, ეთიკის, არქეოლოგიისა თუ მედიცინის საკითხებზე.

აპულეიუსის შემოქმედების გვირგვინად ითვლება თერთმეტი წიგნისაგან შემდგარი რომანი „მეტამორფოზები“, რომელიც მაგიის ძალით ვირად ქცეული ჭაბუკის უჩვეულო ფათერაკების შესახებ მოგვითხრობს და ამ სიუჟეტურ ქარგაზე წარმოგვიდგენს რომის პროვინციის ცხოვრების ფართო, ნაირფეროვან სურათს. ჯერ კიდევ ნეტარი ავგუსტინეს მიერ „ოქროს ვირად“ წოდებული ეს ნაწარმოები ევროპულ ლიტერატურაში პირველ ფსიქოლოგიურ რომანად გვევლინება.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კომენტარები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. ეა (ლათ. Oea) — ანტიკური ხანის ქალაქი, თანამედროვე ტრიპოლის ტერიტორიაზე. დაარსდა ძვ. წ. VII საუკუნეში ფინიკიელების მიერ.

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Любкер Ф. Apuleius // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Гельбке, Ф. Ф. Зелинского, Л. А. Георгиевского, М. С. Куторга и др. — Санкт-Петербург: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — გვ. 119. დაარქივებულია ორიგინალიდან. დაარქივების თარიღი: 4 სექტემბერი, 2019. წყარო: Российская государственная библиотека. წაკითხვის თარიღი: 4 სექტემბერი, 2019.
  2. გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა, ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა და სხვ. Apuleius // დაარქივებულია ორიგინალიდან. დაარქივების თარიღი: 4 სექტემბერი, 2019. წყარო: Deutsche Nationalbibliothek. წაკითხვის თარიღი: 4 სექტემბერი, 2019.