ანთროპოგენური ლანდშაფტი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა

ანთროპოგენური ლანდშაფტილანდშაფტთა ჰეტეროგენური ჯგუფი, რომელთა თვისობრიობა და ფუნქციონირება განპირობებულია ადამიანის როგორც გონიერი (მიზანდასახული), ისე არაგონიერი სამეურნეო ზემოქმედებით ბუნებრივ გარემოზე. ანთროპოგენური ლანდშაფტი თუმცა ინარჩუნებს ბუნებრივ ნიშან-თვისებებს და მეტ-ნაკლებად ემორჩილება ზოგად კანონზომიერებებს ატარებს ანთროპოგენურ ხასიათს კულტურული მცენარეულობის, სახეშეცვლილი ნიადაგის, შეცვლილი რეჟიმის მიწისქვეშა და ზედაპირული წყლების და სხვა სახით.[1]

ანთროპოგენური ლანდშაფტი — ტერიტორიული სისტემაა, რომელშიც ურთიერთდამოკიდებულია ბუნებრივი და ანთროპოგენურ-ტექნოგენური ელემენტები. ანთროპოგენური ლანდშაფტის თავისებურებას წარმოადგენს ბუნებრივი თვითორგანიზაციისა და ადამიანთა მხრიდან მართვის პროცესების რთული შეხამება.[2]

არჩევენ ანთროპოგენური ლანდშაფტის რამდენიმე ჯგუფს: სოციალურ-ეკონომიკური დანიშნულების მიხედვით — სასოფლო-სამეურნეო სატყეო-სამეურნეო, სამრეწველო (საინჟინრო-ტექნოგენური), საქალაქო (ურბანიზებული), რეკრეაციული, სანაკრძალო, გარემოსდაცვითი (მაგ., წყალდაცვითი) და სხვა. ცვლილების ხარისხის მიხედვით — სუსტად სახეშეცვლილი, სახეშეცვლილი და ძლიერ სახეშეცვლილი. ცვლილების შედეგების მიხედვით — კულტურული, აკულტურული და დეგრადირებული.[1]

ტერმინ „ანთროპოგენური ლანდშაფტის“ ჩამოყალიბება და მისი განმარტება დაკავშირებულია იმასთან, რომ მსოფლიოში დიდწილად ბუნებრივი ლანდშაფტები სახეცვლილია ადამიანის მიერ. ლანდშაფტი მხოლოდ ანტარქტიდაშია პრაქტიკულად ხელუხლებელი. ანთროპოგენურ ლანდშაფტს მიეკუთვნება დედამიწის ლანდშაფტების დაახლოებით 60 %, რომელიც სამეცნიერო შესწავლის, გარემოს დაცვისა და რაციონალური ბუნებათსარგებლობის საგანია.[2]

ტერმინი „ანთროპოგენური ლანდშაფტი“ შემოგვთავაზა რუსმა მეცნიერმა ალექსანდრე გოჟევმა 1930 წელს. ანთროპოგენური ლანდშაფტმცოდნეობის განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანა რუსმა გეოგრაფმა თედორე მილკოვმა (1973).[3] აღსანიშნავია, რომ ყველა მეცნიერი არ აღიარებს ამ ტერმინს. მაგალითად, რუსი გეოგრაფი ანატოლი ისაჩენკო თვლიდა, რომ მასში ხდება „სამეცნიერო გაგების — «ლანდშაფტის» აღრევა ადამიანის შრომის პროდუქტებთან“ და რომ, უფრო მართებულია ლაპარაკი „თანამედროვე ლანდშაფტებზე“ (1976).[4] ზოგიერთი ავტორი (მაგალითად, ალექსანდრე რიაბიჩკოვი, ემა რომანოვა და სხვა) გვთავაზობენ საუბარს არა ანთროპოგენურ ლანდშაფტებზე, არამედ ბუნებრივი ლანდშაფტების ანთროპოგენურ მოდიფიკაციებზე.[2]

საქართველოში, ანთროპოგენური ლანდშაფტმცოდნეობის განვითარებაში განსაკუთრებით დიდი წვლილი შეიტანა დავით უკლებამ.[5]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 ავტ. კოლექტივი (2014). ზოგადგეოგრაფიულ ტერმინთა ენციკლოპედიური ლექსიკონი. თბილისი, გვ. 29. 
  2. 2.0 2.1 2.2 Антропогенный ландшафт | Большая российская энциклопедия
  3. Миль­ков Ф. Н. Че­ло­век и ланд­шаф­ты. Очер­ки ан­тро­по­ген­но­го ланд­шаф­то­ве­де­ния. М., 1973
  4. Иса­чен­ко А. Г. При­клад­ное ланд­шаф­то­ве­де­ние. Л., 1976
  5. Уклеба Д. Б. Антропогенные ландшафты Грузии, Тб., 1983