ამოს შავიერი
| ამოს შავიერი | |
|---|---|
| ინგლ. Amos Sawyer | |
 | |
| დაბადების თარიღი | 15 ივნისი, 1945[1] |
| დაბადების ადგილი | Sinoe County |
| გარდაცვალების თარიღი | 16 თებერვალი, 2022[2] (76 წლის) |
| გარდაცვალების ადგილი | ბალტიმორი[2] |
| მოქალაქეობა |
 ლიბერია |
| განათლება | ჩრდილოდასავლეთის უნივერსიტეტი და ლიბერიის უნივერსიტეტი |
ამოს შავიერი (დ. 15 ივნისი 1945 — გ. 16 თებერვალი 2022) — ლიბერიელი პოლიტიკოსი და აკადემიკოსი, რომელიც ლიბერიის დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1990 წლის 22 ნოემბრიდან 1994 წლის 7 მარტამდე. იგი თანამდებობაზე აირჩია 35-მა ლიდერმა, რომლებიც შვიდ პოლიტიკურ პარტიასა და თერთმეტ ინტერესთა ჯგუფს წარმოადგენდნენ.[3]
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ამოს კლაუდიუს შავიერი დაიბადა 1945 წელს აბელ და სარა შავიერების ოჯახში; მისი და-ძმებიდან აღსანიშნავია ჯო შავიერი. შავიერები იყვნენ გავლენიანი ოჯახი სინოეს ოლქში; მათი წინაპრები იყვნენ თავისუფალი აფრო-ამერიკელები, რომლებიც ჩავიდნენ კოლონიაში, სახელწოდებით „მერილენდი აფრიკაში“ (დაარსებული მერილენდის კოლონიზაციის საზოგადოების მიერ). ეს კოლონია დამოუკიდებელი გახდა, როგორც მერილენდის რესპუბლიკა, სანამ 1857 წელს ლიბერიას შეუერთდებოდა.[4]
შავიერმა განათლება ადგილობრივ სკოლებში მიიღო და 1966 წელს დაამთავრა ლიბერიის კოლეჯი (ამჟამად ლიბერიის უნივერსიტეტი). სწავლის გასაგრძელებლად იგი გაემგზავრა აშშ-ში, სადაც ჩიკაგოს (ილინოისი) ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტში (Northwestern University) მაგისტრისა და დოქტორის (Ph.D.) ხარისხი მიიღო პოლიტიკურ მეცნიერებებში.[5]
დაბრუნების შემდეგ დოქტორ შავიერი აკადემიურ საქმიანობას ეწეოდა, თუმცა ამავდროულად გახდა აქტივისტი და პოლიტიკოსი. მან მონროვიის მერის პოსტზე კენჭი იყარა როგორც დამოუკიდებელმა კანდიდატმა და არა მმართველი „True Whig“ პარტიის სახელით,[5] რომელიც ქვეყანას 100 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მართავდა.[6]
1980 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ შავიერი გარკვეული ხნით დაუბრუნდა აკადემიურ სფეროს და ლიბერიის უნივერსიტეტში პოლიტიკური მეცნიერებების პროფესორის პოზიცია დაიკავა. 1980 წლის დეკემბერში იგი დაინიშნა სოციალურ მეცნიერებათა კოლეჯის დეკანად და უნივერსიტეტის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად.[7]
იგი იყო „მოძრაობა სამართლიანობისთვის აფრიკაში“ (MOJA) დამფუძნებელი წევრი, ხოლო 1983 წელს დააარსა ლიბერიის სახალხო პარტია. მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი სამუელ დოუ გაიტაცეს (და მოგვიანებით მოკლეს), 1990 წლის 9 სექტემბრიდან 22 ნოემბრამდე პერიოდში, პრეზიდენტობაზე პრეტენზიას აცხადებდნენ ამბოხებული პრინს ჯონსონი და ჩარლზ ტეილორი. აგვისტოს ბოლოს გამბიაში გაიმართა საგანგებო კონფერენცია 35 ლიბერიელის მონაწილეობით (7 პარტია და 11 ინტერესთა ჯგუფი). მათ კენჭი ყარეს და შავიერი დროებით პრეზიდენტად, ხოლო ეპისკოპოსი როლანდ დიგსი ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს, რათა მთავრობა ჩამოეყალიბებინათ.[8]
1992 წელს შავიერმა დაწერა წიგნი: The Emergence of Autocracy in Liberia: Tragedy and Challenge („ავტოკრატიის აღმოცენება ლიბერიაში: ტრაგედია და გამოწვევა“). ამ წიგნში ის აღწერს, თუ როგორ წარმოიშვა დიქტატორული კონტროლი პატრიმონიული ძალაუფლების ტრადიციიდან, სადაც მმართველობის პრივილეგიები თანმიმდევრული პრეზიდენტების ხელში გროვდებოდა. აბსოლუტიზმის ამ მოდელმა, რომელიც თავისთავად არ იყო ჩამხშობი, საბოლოოდ სამხედრო ტირანიამდე მიიყვანა ქვეყანა.[9][10]
ლიბერიელმა ლიდერებმა შავიერს ერთწლიანი ვადა ოთხ წლამდე გაუგრძელეს სამოქალაქო ომის განმავლობაში, როდესაც ქვეყანა ებრძოდა ტეილორის, ჯონსონისა და დევიდ ნიმლის დაჯგუფებებს. 1994 წელს შავიერი იძულებული გახდა გადამდგარიყო სამშვიდობო პროცესის ფარგლებში; ამის შემდეგ ქვეყნის ოფიციალური ლიდერის როლს ასრულებდა არა პრეზიდენტი, არამედ სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარეები. საბრძოლო მოქმედებები კვლავ განახლდა 1996 წელს და გაგრძელდა ჩარლზ ტეილორის პრეზიდენტობის დროს (1997–2003).
შავიერი გარკვეული პერიოდით დაბრუნდა აშშ-ში, სადაც მიიწვიეს ინდიანას უნივერსიტეტის პოლიტიკური თეორიისა და პოლიტიკის ანალიზის ვორქშოპის დირექტორის მოადგილედ და მკვლევარად.
მოგვიანებით შავიერი იყო ლიბერიის მმართველობის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარე. მისმა წიგნმა — Beyond Plunder: Toward Democratic Governance in Liberia („ძარცვის მიღმა: დემოკრატიული მმართველობისკენ ლიბერიაში“, 2005) გამოიკვლია მრავალპარტიული დემოკრატიის განვითარება ქვეყანაში. მან მხარი დაუჭირა ელენ ჯონსონ-სირლიფს 2005 და 2011 წლის არჩევნებში.
პირადი ცხოვრება და სიკვდილი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]შავიერი გარდაიცვალა ჯონს ჰოპკინსის ჰოსპიტალში, ბალტიმორში (მერილენდი), 2022 წლის 16 თებერვალს, 76 წლის ასაკში.[11]
მემკვიდრეობა და ჯილდოები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]2011 წელს შავიერს მიენიჭა გუსის მშვიდობის პრემია (Gusi Peace Prize).
იხილეთ აგრეთვე
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Abdoulaye W. Dukule, "Life in Monrovia", The Perspective, 26 November 2001.
- Indiana University: Profile of Dr. Amos Sawyer
- J. Peter Pham, "A Nation Long Forlorn: Liberia's Journey From Civil War toward Civil Society", The International Journal of Not-for-Profit Law (ICNL), Volume 6, Issue 4, September 2004.
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ SNAC — 2010.
- 1 2 https://www.liberianobserver.com/liberia-dr-amos-sawyer-former-interim-president-dies
- ↑ Honoree: Search Awards: University Honors & Awards: Indiana University. ციტირების თარიღი: 16 July 2020
- ↑ Guannu, Joseph Saye (1977). Liberian History Before 1857: A Reference for Elementary Pupils (en). Exposition Press. ISBN 978-0-682-48868-6.
- 1 2 "Sawyer Appointed Acting Dean," The Sunday People 2 December 1979: 1.
- ↑ Barrett, Lindsay. (23 February 2022) Amos Sawyer, 1945–2022: Liberia's Peace Seeking Leader. ციტირების თარიღი: 24 February 2022
- ↑ "Dr. Amos Sawyer Get [sic] Top Academic Post," New Liberian, 5 December 1980: 8.
- ↑ 'Peer review' and civil society keep African leaders on their toes en (16 January 2012). ციტირების თარიღი: 16 July 2020
- ↑ Sawyer, Amos (1992) The Emergence of Autocracy in Liberia: Tragedy and Challenge. Institute for Contemporary Studies. ISBN 1558151648.
- ↑ Sawyer, Amos (1992). The emergence of autocracy in Liberia: tragedy and challenge (English). Institute for Contemporary Studies. ISBN 978-1-55815-164-2. OCLC 24701327.
- ↑ Menjor, David S.. (17 February 2022) Liberia: Dr. Amos Sawyer, Former Interim President, Dies en. ციტირების თარიღი: 17 February 2022