ალ-აფდალ შაჰანშაჰი
| ალ-აფდალ შაჰანშაჰი | |
|---|---|
| الأفضل شاهنشاه | |
| დაბადების სახელი | أبو القاسم شاهنشاه بن بدر الجمالي |
| დაბადების თარიღი |
1066 აკო, ფატიმიდები |
| გარდაცვალების თარიღი |
11 დეკემბერი 1121 ქაირო, ფატიმიდები |
| გარდაცვალების მიზეზი | მკვლელობა |
| სხვა სახელები | ალ-მალიქ ალ-აფდალ |
| ეთნიკურად | სომხური |
| პროფესია | ვაზირი |
| საქმიანობა | სახელმწიფო მოღვაწე |
| წოდება |
ფათიმიანთა ხალიფატის ვაზირი (1094–1121) |
| წინამორბედი | ბადრ ალ-ჯამალი |
| მემკვიდრე | ალ-მამუნ ალ-ბატაიჰი |
| რელიგია | ისლამი - შიიზმი |
| შვილ(ებ)ი |
|
| მშობლები | მამა: ბადრ ალ-ჯამალი |
ალ-აფდალ შაჰანშაჰი (დ. 1066 — გ. 11 დეკემბერი, 1121), სრული სახელით აბუ ალ-ქასიმ შაჰანშაჰ იბნ ბადრ ალ-ჯამალი — ეგვიპტის ფატიმიანთა ხალიფატის ვეზირი. მოგვიანო ბიოგრაფიული ენციკლოპედიის მიხედვით მას შეარქვეს ალ-მალიქ ალ-აფდალი („გუმბათოვანი მეფე“),[1] თუმცა ეს ეპითეტი თანამედროვე წყაროებით არ დასტურდება.
მთავრობის სათავეში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ალ-აფდალი დაიბადა აკოში, ბადრ ალ-ჯამალის ოჯახში — არმენიული წარმოშობის მომლოქე, რომელმაც მოგვიანებით ისლამი მიიღო და ფათიმიანთა გავლენიანი სამხედრო-მოხელე გახდა.[2] ბადრი 1074 წლიდან ემსახურებოდა ფათიმიანთა ხალიფატს, როგორც ვიზირი, ხოლო მისი სიკვდილის შემდეგ (1094) ეს თანამდებობა ალ-აფდალმა დაიკავა.
მალევე გარდაიცვალა ხალიფა ალ-მუსტანსირ ბილაჰი, რის შემდეგაც ალ-აფდალმა ხალიფად დანიშნა ალ-მუსტალი, რომელიც არასრულწლოვანი იყო. ეს გადაწყვეტილება გამორიცხავდა ხალიფის უფროს ძეს, ნიზარ იბნ ალ-მუსტანსირს, რამაც ნიზარის აჯანყება გამოიწვია. აჯანყება 1095 წელს ჩახშეს, თუმცა ნიზარის მომხრეებთან — განსაკუთრებით ჰასან-ი საბაჰთან და მის ნიზარიტ მიმდევრებთან (შემდგომში ცნობილი როგორც ასასინები) — დაძაბულობა გაგრძელდა.
ამ პერიოდში ფათიმიანთა გავლენა პალესტინაში დაქვეითებული იყო სელჩუკთა გამოჩენის გამო. 1097 წელს ალ-აფდალმა სელჩუკებს წაართვა ტირი, ხოლო 1098 წელს დაიკავა იერუსალიმი, სადაც გადააყენა მისი არტუკიდი მმართველი ილღაზი და მის ადგილზე ფათიმიანთა მოხელე იფთიხარ ად-დაუალა დანიშნა. ალ-აფდალმა ფათიმიანთა კონტროლი პალესტინის დიდ ნაწილზე დროებით მაინც აღადგინა.
ალ-აფდალის მმართველობისას ხალიფები იზოლირებული იყვნენ სასახლეში და ჩამოშორდნენ როგორც საჯარო ცხოვრებას, ისე საღვთო და საზეიმო რიტუალებში მონაწილეობასაც.[3] სახელმწიფოებრივი და საზეიმო ცერემონიების უმრავლესობა, რომლებიც ტრადიციულად ხალიფის სასახლეში ტარდებოდა, ალ-აფდალმა თავის ახალ სასახლეში — გადაიტანა, რომელიც 1106–1108 წლებში ააგო კაიროს გარე ტერიტორიაზე, ნილოსის სანაპიროზე. ამ დიდებული ვიზირის სასახლის კვალი დღეს აღარ არსებობს.[4]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Ibn Khallikan (1843). „Al-Afdal Shahanshah“. Ibn Khallikan's Biographical Dictionary. Translated by Mac Guckin de Slane. Paris. pp. 612–615.
- ↑ Lev, Yaacov (1997). War and Society in the Eastern Mediterranean, 7th–15th centuries. Brill, გვ. 122. ISBN 90-04-10032-6.
- ↑ Halm 2014, p. 164.
- ↑ Halm 2014, p. 168.