ალფრედ ნობელი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Oxygen480-mimetypes-signature.svg ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს ლაურა გოტიაშვილი.

გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ეს შეტყობინება სტატიაში მხოლოდ ერთი კვირის განმავლობაში შეიძლება დარჩეს.


თარგის ჩასმის თარიღი: 2020-06-3 წელი.


სტატიის აქტიური დამუშავების დაწყების თარიღიდან გავიდა 64 დღე.
გთხოვთ ამოიღოთ ეს გამაფრთხილებელი თარგი სტატიიდან და შეატყობინოთ მის [[მომხმარებლის განხილვა:ლაურა გოტიაშვილი.|ჩამსმელ რედაქტორს]]:
{{მუშავდება/შეტყობინება|ლაურა გოტიაშვილი.|ალფრედ ნობელი}}-~~~~


მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:მუშავდება}}

ალფრედ ნობელი
Alfred Bernhard Nobel
AlfredNobel adjusted.jpg
დაბ. თარიღი 21 ოქტომბერი 1833(1833-10-21)[1] [2] [3] [4] [5]
დაბ. ადგილი Jakob and Johanne parish[2]
გარდ. თარიღი 10 დეკემბერი 1896(1896-12-10)[6] [7] [3] [4] [5] (63 წლის)
გარდ. ადგილი სან-რემო, იტალია[1] [8]
დასაფლავებულია ნორა ბეგრავნინგსპლატსენი[9] [10] [11]
მოქალაქეობა Flag of Sweden.svg შვედეთი
სამეცნიერო სფერო ქიმიკოსი, ინჟინერი და გამომგონებელი
მამა ემანუელ ნობელი[2]
დედა კაროლინა ანდრიეტა ალსელი[2]
ჯილდოები ეროვნულ გამომგონებელთა დიდების დარბაზი, საპატიო ლეგიონის ორდენი და პოლარული ვარსკვლავის ორდენი
ხელმოწერა Alfred Nobel Signature.svg

ალფრედ ბერნჰარდ ნობელი (დ. 21 ოქტომბერი, 1833, სტოკჰოლმი, შვედეთი ― გ. 10 დეკემბერი, 1896, სან-რემო, იტალია) — ნობელის პრემიის დამფუძნებელი, შვედი ქიმიკოსი, ინჟინერი, ნოვატორი, იარაღის დამმზადებელი და დინამიტის შემქმნელი. მან 355 სხვადასხვა პატენტი დაამზადა, რომელთაგან ყველაზე ცნობილი დინამიტია. სინთეზურ ელემენტს ნობელიუმი დაერქვა. [12] იგი ფლობდა ბოფორსს, შეიარაღების საწარმოს, რომელიც მან რკინის გადამამუშავებელი ქარხნიდან ჭურვების სატყორცნ და შეირაღებისათვის საჭირო მოწყობილობების დამამაზადებელ ქარხანად გარდაქმნა. მას შემდეგ რაც მან წაიკითხა გაზეთში გამოქვეყნებული ნაადრევი ნეკროლოგი, რომელშიც ავტორმა დაგმო ნობელის მიერ იარაღის გაყიდვის შედეგად მიღებული მოგება, მან გადაწყვიტა, თავისი მემკვიდრეობა დაეტოვებინა ნობელის პრემიისათვის . [13] [14] მისი სახელი ასევე დარჩა ისეთ კომპანიებში, როგორებიცაა „დინამიტი ნობელი“ და „აკზონობელი“, რომლებიც ნობელის მიერ დაფუძნებული კომპანიების შერწყმის შედეგები არიან.

ცხოვრება და კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალფრედ ნობელი ახალგაზრდა ასაკში 1850-იან წლებში

სტოკჰოლმში დაბადებული ალფრედ ნობელი იყო იმანუელ ნობელის (1801–1872 წწ.) ვაჟი, გამომგონებელი და ინჟინერი, და კაროლინა ანდრიეტა (ალსელი) ნობელი (1805–1889) მესამე ვაჟი. წყვილი დაქორწინდა 1827 წელს და შეეძინათ რვა შვილი. ოჯახი გაღატაკებული იყო და მხოლოდ ალფრედი და მისი საი ძმა გადაურჩა. [15] მამამისის წყალობით, ალფრედ ნობელი შვედი მეცნიერის, ოლაუს რუდბეკის შთამომავალი იყო (1630–1702), [16] და, თავის მხრივ, ბიჭი დაინტერესდა ინჟინერიით, განსაკუთრებით ასაფეთქებელი ნივთიერებებით და ისწავლა მისი ძირითადი პრინციპები მამისგან ახალგაზრდა ასაკში. ალფრედ ნობელმა ინტერესი ტექნოლოგიის მიმართ მამამისისგან მიიღო, რომელიც სტოკჰოლმში, შვედეთის სამეფო ტექნოლოგიური ინსტიტუტის კურსდამთავრებული იყო. [17]

სხვადასხვა საქმიანი კრახის შემდეგ, ნობელის მამა 1837 წელს საცხოვრებლად პეტერბურგში გადავიდა და იქ წარმატებას მიაღწია მანქანათმშენებლობასა და ასაფეთქებელი მასალების წარმოებაში. მან გამოიგონა veneer lathe (რომელიც საშუალებას აძლევდა თანამედროვე პლაივუდის წარმოებას [18] ) და დაიწყო მუშაობა ტორპედოზე . [19] 1842 წელს ოჯახიც ქალაქში გადავიდა საცხოვრებლად. უკვე მშობლებს შეეძლოთ ნობელის მიბარება კერძო დამრიგებლებისთვის და ის ბიჭი, რომელიც სწავლის პროცესში გამოირჩეოდა, განსაკუთრებით ქიმიასა და ენებში, ინგლისურ, ფრანგულ, გერმანულ და რუსულ ენებზე ცოდნის მიღწევას. 18 თვის განმავლობაში, 1841 წლიდან 1842 წლამდე, ნობელი სწავლობდა ერთადერთ სკოლაში, რომელიც იყო ერთადერთი სკოლა სადაც მას ოდესმე უსწავლია, სტოკჰოლმში. [15]

ახალგაზრდობაში ნობელი სწავლობდა ქიმიკოს ნიკოლაი ზინინთან. შემდეგ, 1850 წელს, პარიზში გაემგზავრა სამუშაოს გასაგრძელებლად. იქ მან გაიცნო ასკანიო სობრერო, რომელმაც სამი წლით ადრე გამოიგონა ნიტროგლიცერინი . სობრერო მტკიცედ ეწინააღმდეგებოდა ნიტროგლიცერინის გამოყენებას, რადგან ეს არაპროგნოზირებადი იყო, აფეთქდა, როდესაც ექვემდებარება სითბოს ან წნევას. მაგრამ ნობელი დაინტერესდა, რომ გაეკონტროლებინა გზა ნიტროგლიცერინის, როგორც კომერციულად გამოსადეგი ასაფეთქებელი საშუალების კონტროლისა და გამოყენებისთვის, რადგან მას უფრო მეტი ძალა ჰქონდა, ვიდრე დენთს . 18 წლის ასაკში იგი გაემგზავრა შეერთებულ შტატებში სწავლისთვის, [20] მოკლე დროით მუშაობდა შვედ-ამერიკელი გამომგონებლის ჯონ ერიქსონის ხელმძღვანელობით, რომელმაც შეიმუშავა ამერიკის სამოქალაქო ომი რკინიგზა USS Monitor . ნობელმა თავისი პირველი პატენტი, ინგლისურენოვანი პატენტი გაზის მრიცხველისთვის, 1857 წელს შეიტანა, ხოლო პირველი შვედური პატენტი, რომელიც მან მიიღო 1863 წელს, იყო „დუშის მომზადების გზებზე“. [15] [21]

ოჯახის ქარხანა აწარმოებდა სამხედრო იარაღს ყირიმის ომისათვის (1853-1856), მაგრამ უჭირდათ რეგულარული შიდა პროდუქტის წარმოებაზე გადართვა, რამაც ომის დასრულების შემდეგ მთი გაკოტრება გამოიწვია. 1859 წელს ნობელის მამამ თავისი ქარხანა დაუტოვა მეორე ვაჟს, ლუდვიგ ნობელს (1831–1888) , რომელმაც მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა ბიზნესი. ნობელი და მისი მშობლები შვედეთში დაბრუნდნენ რუსეთიდან და ნობელმა მიუძღვნა თავი ასაფეთქებელი ნივთიერებების შესწავლას, განსაკუთრებით კი ნიტროგლიცერინის უსაფრთხო წარმოებას და გამოყენებას. ნობელმა გამოიგონა დეტონატორი 1863 წელს და 1865 წელს დააპროექტა ასაფეთქებელი კაფსულა .

1864 წლის 3 სექტემბერს , ფარდული, რომელსაც იყენებდა ნიტროგლიცერინის მოსამზადებლად, აფეთქდა ჰელენბორგის ქარხანაში , სტოკჰოლმში, შვედეთი. აფეთქების შედეგად დაიღუპა ხუთი ადამიანი, მათ შორის ნობელის უმცროსი ძმა ემილი . [15] უფრო მცირე უბედური შემთხვევებით ნობელმა სხვა ქარხნების აშენება განაგრძო, რრომლებიც ფოკუსირებული იქნებოდა ასაფეთქებელი ნივთიერებების სტაბილურობის გაუმჯობესებაზე. ნობელმა გამოიგონა დინამიტი 1867 წელს, რომელიც შემადგენლობით უფრო გამძლე და უსაფრთხო იყო, ვიდრე არამდგრადი ნიტროგლიცერინი . დინამიტი დაპატენტდა აშშ – სა და დიდ ბრიტანეთში და მას ფართოდ იყენებდნენ სამთო და სატრანსპორტო ქსელების მშენებლობაში საერთაშორისო მასშტაბით. 1875 წელს ნობელის გამოიგონა გელიგნიტი, უფრო სტაბილური და ძლიერი, ვიდრე დინამიტი, და 1887 წელს დააპატენტა ბალისტიტი, კორდიტის წინამორბედი.

ნობელი აირჩიეს შვედეთის მეცნიერებათა სამეფოაკადემიის წევრად 1884 წელს, იგივე ინსტიტუტი, რომელიც მოგვიანებით შეარჩიეს ლაურეატებს ნობელის ორი ჯილდოსთვის და მან მიიღო საპატიო დოქტორმა უფსალას უნივერსიტეტიდან 1893 წელს.

ალფრედ ნობელის სიკვდილის ნიღაბი, ნობელის რეზიდენციაში კარლსკუგა, შვედეთი

ნობელის ძმებმა ლუდვიგმა და რობერტმა გამოიყენეს კასპიის ზღვის გასწვრივ ნავთობის საბადოები და ძალიან მდიდრები იყვნენ თავიანთი საკუთრებით. ნობელმა ინვესტიცია მოახდინა ამაში და დიდი სიმდიდრე შეაგროვა ამ ახალი ნავთობის რეგიონების განვითარების გზით. მისი ცხოვრების პერიოდში ნობელმა დაამზადა 355 პატენტი საერთაშორისო დონეზე და მისი გარდაცვალებით, მისმა ბიზნესმა დაარსა 90-ზე მეტი შეიარაღების ქარხანა, მიუხედავად აშკარად პაციფისტად ხასიათდება. [22]

1888 წელს, მისი ძმა ლუდვიგის გარდაცვალების შემდეგ, რამდენიმე გაზეთმა შეცდომით გამოაქვეყნა ნეკროლოგი ალფრედის გარდაცვალების შესახებ . ერთმა ფრანგულმა გაზეთმა გამოაქვეყნა ნეკროლოგი სათაურით "Le Marchand de la mort est mort" ("სიკვდილის ვაჭარი მოკვდა") . ნობელმა წაიკითხა ნეკროლოგი და გაოგნებულს გაუჩნდა აზრმა, რომლითაც იგი გვახსენდება დღეს. მისი გადაწყვეტილებით ნობელის პრემიისათვის დატოვა თავისი ქონების უმეტესი ნაწილი. [23]

ნობელის პრემია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნობელის პრემიის ერთ-ერთი მედლის წინა მხარე

1888 წელს ალფრედის ძმა, ლუდვიგი გარდაიცვალა. იმ დროისათვის ალფრედი კანში იმყოფებოდა და ფრანგულმა გაზეთმა შეცდომით გამოაქვეყნა ალფრედის ნეკროლოგი . მას გმობდნენ ასაფეთქებელი ნივთიერებების გამოგონებისთვის (და არა, როგორც ამას ზოგადად ციტირებს, დინამიტი, რომელიც ძირითადად გამოიყენებოდა სამოქალაქო განაცხადებისთვის ) და სწორედ ამის შემდეგ მიიღო გადაწყვეტილება, მისი მემკვიდრეობა დაეტოვებინა უკეთესი საქმისთვის. ნეკროლოგის განცხადებით, Le marchand de la mort est mort ( „სიკვდილის ვაჭარი მკვდარი“) და თქვა, „ ალფრედ ნობელი, რომელიც გახდა მდიდარი სხვა ადამიანების უფრო სწრაფად მოკვდინების გზის მოძებნით, ვიდრე ეს იქამდე იყო შესაძლებელი, გუშინ გარდაიცვალა.“ ალფრედმა (რომელსაც არასოდეს ჰყოლია ცოლი ან შვილი) იმედგაცრუებული დარჩა წაკითხულით და შეშფოთდა იმ ფაქტით, რომ მომავალშიც ამგვარად გაიხსენებდნენ. [24]

1895 წლის 27 ნოემბერს, პარიზის შვედურ - ნორვეგიულ კლუბში, ნობელმა ხელი მოაწერა თავის უკანასკნელ ნებასა და აღთქმას და გამოყო მისი ქონების უმეტესი ნაწილი ნობელის პრემიისათვის, რომელიც ყოველწლიურად აჯილდოებს ეროვნების განსხვავებულობის გარეშე. [25] [26]

ამ ჯილდოების პირველი სამი ჯილდო გადაეცა ფიზიკურ მეცნიერებაში, ქიმიაში და სამედიცინო მეცნიერებაში ან ფიზიოლოგიაში ; მეოთხე არის ლიტერატურული ნაწარმოებისთვის "იდეალური მიმართულებით" და მეხუთე პრიზი უნდა მიენიჭოს იმ პირს ან საზოგადოებას, რომელიც უდიდეს სამსახურს უწევს საერთაშორისო ძმობას, მუდმივი ჯარების ჩახშობას ან შემცირებას ან სამშვიდობო კონგრესების შემდგომი დაარსება- განვითარებას. [25]

ლიტერატურული პრემია ჩამოყალიბდა ნაწარმოებისთვის "იდეალური მიმართულებით" ( i idealisk riktning შვედურ ენაზე), კრიპტოლოგიურია და დიდი გაუგებრობა გამოიწვია. მრავალი წლის განმავლობაში, შვედეთის აკადემია განმარტავდა "იდეალს", როგორც "იდეალისტურს" ( idealistisk ) და ეს გამოიყენა, როგორც მიზეზი, რომ არ მიეღო პრიზი მნიშვნელოვან, მაგრამ ნაკლებად რომანტიკულ ავტორებზე, მაგალითად, ჰენრიკ იბსენი და ლევ ტოლსტოის . ამ ინტერპრეტაცია შემდეგ გადახედეს და პრიზი მიენიჭათ, მაგალითად, დარიო ფოს და ხოსე სარამაგოს, რომლებიც არ მიეკუთვნებიან ლიტერატურული იდეალიზმის ბანაკს.  

გარდაცვალება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნობელს ბრალი ედებოდა საფრანგეთის ღალატში ბალისტიტის იტალიისათვის მიყიდვის გამო, ამიტომ იგი პარიზიდან გადავიდა საცხოვრებლად იტალიის სან-რემოში, 1891 წელს. [27] 1896 წლის 10 დეკემბერს მან ინსულტი გადაიტანა და გარდაიცვალა. მან თავისი ქონების უმეტესი ნაწილი დაუტოვა ოჯახის წევრებს, ნობელის პრემიის ჯილდოს დაფინანსების მიზნით. ის დაკრძალულია სტოკჰოლმში.

პირადი ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნობელი იყო ლუთერანი და პარიზში ცხოვრებისას რეგულარულად ესწრებოდა შვედეთის ეკლესიას საზღვარგარეთულ ეკლესიაში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პასტორი ნათან სოდერბლომი, რომელმაც მიიღო 1950 წელს ნობელის პრემია . [28] [29] იგი ახალგაზრდობაში აგნოსტიკოსი, მოგვიანებით კი ათეისტი გახდა, თუმცა ეკლესიას მაინც გულუხვად შესწირა თანხა. [30] [31] [32]

ნობელი მოგზაურობდა თავისი ცხოვრების უმეტეს ნაწილში, შეინარჩუნა კომპანიები ევროპასა და ამერიკაში, ხოლო პარიზში სახლი ყოფნისას 1873 წლიდან 1891 წლამდე. [15] იგი დარჩა მარტოხელა დეპრესიული პერიოდებით. [33] იგი არ დაქორწინებულა, თუმც მისი ბიოგრაფები აღნიშნავენ, რომ მას სულ მცირე სამი სიყვარული ჰყავდა, პირველი რუსეთში გოგონა სახელად ალექსანდრა, რომელმაც უარყო მისი წინადადება. 1876 წელს ავსტრო-ბოჰემიის გრაფინია ბერტა ზუტნერი გახდა მისი მდივანი, მაგრამ მან დატოვა იგი მცირე ხნის შემდეგ, რომ დაქორწინებულიყო ყოფილ შეყვარებულ ბარონ არტურ გუნდაკარ ფონ სატნერზე. ბერტას კონტაქტი ნობელთან ხანმოკლე იყო, თუმცა იგი მას უკავშირდებოდა 1996 წელს გარდაცვალებამდე და ითვლება   რომ მან უდიდესი გავლენა მოახდინა მის გადაწყვეტილებაში შეეტანა მშვიდობის დარგში პრიზი. მას მიენიჭა 1905 წლის ნობელის პრემია "მისი გულწრფელი სამშვიდობო საქმიანობის გამო". [34] ნობელს ყველაზე ხანგრძლივი ურთიერთობა ჰქონდა სოფია ჰესთან რომელსაც იგი შეხვდა 1876 წელს. [35] კავშირი 18 წელი გაგრძელდა.

ნობელმა შეისწავლა შვედური, ფრანგული, რუსული, ინგლისური, გერმანული და იტალიური ენები. მან აგრეთვე შეიმუშავა საკმარისი ლიტერატურული უნარი ინგლისურ ენაზე პოეზიის დასაწერად. მისი ნემესიზი პროზაული ტრაგედიაა ოთხ მოქმედებად, ბეატრიცე სენსის შესახებ . ნაწარმოები დაიბეჭდა ავტორის გარდაცვალებამდე, მაგრამ მთელი მარაგი მისი განადგურებისთანავე გაანადგურეს, გარდა სამი ეგზემპლარისა, რაც განიხილებოდა როგორც სკანდალურად და მკრეხელურად . იგი გამოიცა შვედეთში 2003 წელს და ითარგმნა სლოვენიურ და ფრანგულ ენებზე .

კრიტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნობელის კრიტიკა ყურადღებას ამახვილებს მის წამყვან როლზე იარაღის წარმოებაში და გაყიდვაში და ზოგიერთს ეჭვქვეშ აყენებს მისი პრიზების შექმნის მოტივებზე და მიგვითითებს, რომ ისინი მიზნად ისახავს მისი რეპუტაციის გაუმჯობესებას. [36]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Schück, H, and Sohlman, R., (1929). The Life of Alfred Nobel. London: William Heineman Ltd.
  • Alfred Nobel US Patent No 78,317, dated 26 May 1868
  • Evlanoff, M. and Fluor, M. Alfred Nobel – The Loneliest Millionaire. Los Angeles, Ward Ritchie Press, 1969.
  • Sohlman, R. The Legacy of Alfred Nobel, transl. Schubert E. London: The Bodley Head, 1983 (Swedish original, Ett Testamente, published in 1950).

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 Lundström R. Alfred B Nobel — გვ. 97.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Jakob och Johannes kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/SSA/0008/C I a/21 (1828-1844), bildid: C0054707_00124 — გვ. 174.
  3. 3.0 3.1 Encyclopædia Britannica
  4. 4.0 4.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
  5. 5.0 5.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  6. Alfred B Nobel — 1917.
  7. Alfred Nobel 1833-1896Established the Nobel Prizes "for the Greatest Benefit to Mankind"
  8. Alfred Nobel Timeline
  9. Norra begravningsplatsen: Kändisarna
  10. https://web.archive.org/web/20200612034806/http://www.svenskagravar.se/gravsatt/45613868SvenskaGravar.
  11. Sten nr 66 – Alfred NobelNorra begravningsplatsen.se.
  12. Nobelium. Royal Society of Chemistry. ციტირების თარიღი: 26 February 2016.
  13. Alfred Nobel's Fortune. The Norwegian Nobel Committee. ციტირების თარიღი: 26 February 2016.
  14. Alfred Nobel's Will. The Norwegian Nobel Committee. ციტირების თარიღი: 29 March 2020.
  15. 15.0 15.1 15.2 15.3 15.4 Encyclopedia of Modern Europe: Europe 1789–1914: Encyclopedia of the Age of Industry and Empire, "Alfred Nobel", 2006 Thomson Gale.
  16. Schück, Henrik, Ragnar Sohlman, Anders Österling, Carl Gustaf Bernhard, the Nobel Foundation and Wilhelm Odelberg, eds. Nobel: The Man and His Prizes. 1950. 3rd ed. Coordinating Ed., Wilhelm Odelberg. New York: American Elsevier Publishing Company, Inc., 1972, p. 14. ISBN 0-444-00117-4, ISBN 978-0-444-00117-7. (Originally published in Swedish as Nobelprisen 50 år: forskare, diktare, fredskämpar.)
  17. http://www.svantelindqvist.com/anobel_inventor.pdf
  18. Nobel Plywood en. ციტირების თარიღი: 2018-04-03
  19. The Man Who Made It Happen — Alfred Nobel. ციტირების თარიღი: 3 May 2012
  20. Alfred B Nobel - Svenskt Biografiskt Lexikon.
  21. Carlisle, Rodney (2004). Scientific American Inventions and Discoveries, p. 256. John Wiley & Songs, Inc., New Jersey. ISBN 0-471-24410-4.
  22. Alfred Nobel (1833–1896). BBC. ციტირების თარიღი: 6 December 2015.
  23. Schultz, Colin. Blame Sloppy Journalism for the Nobel Prizes.
  24. Braswell, Sean. The Newspaper Error That Sparked the Nobel Prize.
  25. 25.0 25.1 თარგი:EB1911
  26. Alfred Nobel’s will.
  27. Alfred Nobel's House in Paris.
  28. Nobel of Peace Laureates (March 2013). ციტატა: „– For seven years, from 1894 to 1901, Söderblom preached in Paris, where his congregation included Alfred Nobel“ ციტირების თარიღი: 8 December 2013.
  29. Alfred Nobel, hans far och hans bröder (March 2013). ციტატა: „(swe: Genom dop och konfirmation var Alfred Nobel lutheran -en: Alfred Nobel was through baptism and confirmation a Lutheran)“ ციტირების თარიღი: 9 December 2013.
  30. Alfred Nobel – St. Petersburg, 1842–1863.
  31. Michael Evlanoff; Marjorie Fluor (1969). Alfred Nobel, the loneliest millionaire. W. Ritchie Press. p. 88. "He declared himself an agnostic in his youth, an atheist later, but at the same time, bestowed generous sums to the church..."
  32. Cobb, Cathy, and Harold Goldwhite. Creations of Fire: Chemistry's Lively History from Alchemy to the Atomic Age. New York: Plenum, 1995. Print. "But Nobel, both atheist and a socialist..."
  33. Alfred Nobel | Biography & Facts“. 
  34. The Nobel Peace Prize 1905. ციტირების თარიღი: 20 December 2018
  35. Širokogrudni Alfred Nobel in njegova razsipna celjska ljubezen Sofija Hess. ციტირების თარიღი: 29 February 2020
  36. Article in The Local 4 October 2010