შინაარსზე გადასვლა

ალისა ფრეინდლიხი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ალისა ფრეინდლიხი
დაბადების თარიღი 8 დეკემბერი, 1934 (1934-12-08) (89 წლის)
ლენინგრადი, სსრკ
მოქალაქეობა დროშა: სსრკ სსრკ
რსფსრ
საქმიანობა მსახიობი
მეუღლე(ები) ვლადიმერ კარასიოვი,
იგორ ვლადიმიროვი,
იური სოლოვეი
ჯილდოები სსრკ სახალხო არტისტი (1981)

ალისა ფრეინდლიხი (რუს. Али́са Бру́новна Фре́йндлих; დ. 8 დეკემბერი, 1934, ლენინგრადი, სსრკ) — საბჭოთა და რუსი თეატრისა და კინოს მსახიობი, სიმღერების შემსრულებელი; სსრკ სახალხო არტისტი (1981). კ. ს. სტანისლავსკის სახელობის რუსეთის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1976), რუსეთის ფედერაციის სამი სახელმწიფო პრემიის (1996, 2001, 2008) და რუსეთის ფედერაციის მთავრობის პრემიის (2010) მფლობელი. 1983 წლიდან — რუსეთის გ. ა. ტოვსტონოგოვის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური დრამატული დიდი თეატრის ერთ-ერთი წამყვანი მსახიობი.[1]

ალისა ფრეინდლიხის მონაწილეობით ფილმები შედიოდა ეროვნული კინოს „ოქროს ფონდში“.[2] ყველაზე ცნობილია კინოფილმებით: „ჭილის ქუდი“ (1974), „ანა და კომანდორი“ (1974), „აგონია“ (1975), „სამსახურებრივი რომანი" (1977), „დ'არტანიანი და სამი მუშკეტერი“ (1978), „სტალკერი“ (1979), „სასტიკი რომანსი“ (1984) და სხვა. ქართველმა მაყურებელმა ის უფრო კარგად 1973 წლის ფილმიდან „ვერის უბნის მელოდიები“ გაიცნო, სადაც ცეკვის მასწავლებლის როლს ასრულებდა.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაბადება და ადრეული წლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დედ-მამა: ქსენია და ბრუნო

მომავალი მსახიობის დედა ახალგაზრდობაში ფსკოვში ცხოვრობდა, სადაც მონაწილეობდა სამოყვარულო სპექტაკლებში.[3] მალე იგი გადავიდა ლენინგრადში, სადაც გაიცნო გერმანული წარმოშობის მსახიობი ბრუნო ფრეინდლიხი (1909-2002) მშრომელ ახალგაზრდათა თეატრის დრამატულ კურსებზე.[3]

პატარა ალისა

ალისა დაიბადა 1934 წლის 8 დეკემბერს ლენინგრადში, წმინდა ისაკის მოედანზე მდებარე სახლში. როგორც მოგვიანებით ფრეინდლიხმა აღიარა, დედას სურდა, რომ მის ქალიშვილს სხვა სახელი ჰქონოდა — ნატაშა.[4] მამა და ბებია დაჟინებით მოითხოვდნენ „ალისას“ და ამბობდნენ, რომ „ნატალია ბრუნოს ასული ფრეინდლიხი“ უცნაურად ჟღერდა.[4] გრაფაში „ეროვნება“, დედის დაჟინებული თხოვნით, ჩაწერეს „რუსი“. გოგონას დაბადებიდან მალევე ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა კომუნალურ ბინაში 1/64 გრივცოვის შესახვევში, სადაც ფანჯრები გადაჰყურებდა წმინდა ისაკის ტაძარს და სახლიდან არც თუ ისე შორს იყო ძეგლი „ბრინჯაოს მხედარი“.[5]

ალისამ ჯერ კიდევ ბავშვობაში დაიწყო მხატვრული უნარების გამოვლენა.[6] სამი წლის ასაკში მან ნახა დეიდისა და მისი მეუღლის გამოსაშვები სპექტაკლები, რომლებმაც მაშინ კონსერვატორია დაამთავრეს.[6] ამის შემდეგ გოგონა რამდენიმე დღის განმავლობაში მელოდიებს მღეროდა ოპერიდან[6] და საკუთარ თავთან „თეატრს“ თამაშობდა, უფროსებისგან მალულად დედის კაბებს იცვამდა.[6]

ომის დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე ალისას მშობლები დაშორდნენ.[7] მამა თავისი თეატრის მსახიობებთან ერთად გაემგზავრა ტაშკენტში, გოგონა კი დედასთან დარჩა.[7] ბრუნო ფრეინდლიხმა ლენინგრადი მანამდე დატოვა, ვიდრე გერმანელების გასახლებას დაიწყებდნენ. ალისა ფრეინდლიხის მოგონებების თანახმად, „ბებიას, მამიდას, ჩემს ბიძაშვილ-მამიდაშვილებს — მათ ყველას უნდა დაეტოვებინათ ლენინგრადი“.[6] „მამას ძმა და მისი ცოლი დააკავეს. მოგვიანებით გავიგეთ, რომ დახვრიტეს“.[6]

დიდი სამამულო ომი და ლენინგრადის ბლოკადა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალისა სკოლაში სწავლის პერიოდში

1941 წელს ალისა 239-ე სკოლის (ამჟამად 239 ფიზიკა-მათემატიკური ლიცეუმი) პირველ კლასში წავიდა.[8] დაწესებულება მდებარეობდა ზუსტად ქალაქის ცენტრში — ტერიტორია, რომელიც დაექვემდებარა ყველაზე მასიურ დაბომბვას.[8] რამდენიმე დღის შემდეგ დაიწყო ლენინგრადის ბლოკადა.[8] [9] ასეთი რთული პირობების გამო, სწავლა ვერ ხერხდებოდა: მასწავლებელი საგაკვეთილო თემის ნაცვლად საუბრობდა ყველაფერზე, რაც მაშინ ბლოკადისთვის იყო საჭირო.[8]

ალისას იმ დღეებში გადარჩენაში მხოლოდ ბებია დაეხმარა, უფრო სწორად, მისი დისციპლინირებულობა: გარკვეულ საათებში აძლევდა პურის ძალიან მცირე ნაწილს, დანარჩენს კი მალავდა.[8] გოგონასა და მისი დედის ჯანმრთელობა უკიდურესად სუსტი და არასტაბილური იყო, არა მხოლოდ ფიზიკურად, არამედ ფსიქოლოგიურადაც: გერმანული ფესვების მქონე ბავშვი თავს საშინლად გრძნობდა მათ გარემოცვაში, ვისაც სძულდა გერმანელები.[8]

ომის დროს ალისას დედა ბუღალტრად მუშაობდა და მისი დასრულების შემდეგ ქალიშვილთან ერთად სამი წლით ტალინში გადავიდა.[8]

მოგვიანებით, 2014 წელს, ალისა ფრეინდლიხმა ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა მინი-სერიალში „მარტას ხაზი“, რომელიც მიეძღვნა ბლოკადაში მოქცეული ლენინგრადის მოვლენებს.

ომის შემდგომი ბავშვობა და ინსტიტუტში ჩაბარება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ესტონეთის დედაქალაქში ალისა სწავლობდა საშუალო სკოლის მე-3-მე5 კლასებში.[10] სწავლის დასრულება აქაც ვერ მოასწრო — 1948 წელს დედასთან ერთად ლენინგრადში დაბრუნდა, სადაც გოგონამ კვლავ 239-ე სკოლაში გააგრძელა სწავლა.[10] ბრუნო ფრეინდლიხიც დაბრუნდა ქალაქში და თან მოიყვანა თავისი ახალი ოჯახი — ცოლი და ქალიშვილი ირინა.[3] ალისას დედა შვილს მამასთან შეხვედრებს არ უშლიდა, მაგრამ მამის ახალი ცოლი კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდა ამას.[3] დამ — ირინამ მრავალი წლის განმავლობაში არც კი იცოდა მისი ნახევარ-დის არსებობის შესახებ.[3]

სკოლაში ალისა მოხვდა თეატრალურ წრეში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ცნობილი საბჭოთა მსახიობი მარია პრიზვან-სოკოლოვა. მას მაშინვე მოეწონა გოგონა და დაინახა მასში მომავალი „ვარსკვლავი“.[10] ალისა მთელ თავისუფალ დროს მასწავლებელთან ატარებდა. სწორედ მარია ალექსანდრეს ასულმა ასწავლა ფრეინდლიხს სამსახიობო ოსტატობა.[10]

1953 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, ალისამ უკვე ზუსტად იცოდა, რომ მსახიობი გახდებოდა, მაგრამ ვერ გადაეწყვიტა რომელი: მუსიკალური თუ დრამატული. მეორე ვარიანტის სასარგებლოდ არჩევანში დაეხმარა მამამისი, რომელმაც ალისა საოპერო სცენიდან გააგდო: „შენ დაბალი ხარ, იქ კი ფაქტურაა საჭირო“, თუმცა გოგონას ძლიერი ხმა ჰქონდა — მაღალი მეცო-სოპრანო.[11]

მალე ალისამ საბუთები შეიტანა ა. ოსტროვსკის სახ. ლენინგრადის თეატრალურ ინსტიტუტში. მარია პრიზვან-სოკოლოვა და მისი მეუღლე პავლე ვაისბრემი გულშემატკივრობდნენ მას ჩაბარებისას. ისინი ყოველ საღამოს გოგონას თავის სახლში ელოდებოდნენ.[10] ალისამ წარმატებით ჩააბარა მისაღები გამოცდები ნ გოგოლის პოემა „მკვდარი სულებიდან“ ნაწყვეტის წაკითხვით და რომანსის „ნუ მსაყვედურობ, ძვირფასო“ შესრულებით.[10] კომისიას მოეწონა ფრეინდლიხის გამოსვლა და 1953 წელს ალისა ბორის ზონის კურსზე მიიღეს.

ინსტიტუტის დამთავრება, პირველი კინოროლები და მუშაობა კომისარჟევსკაიას თეატრში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალისა ფრეინდლიხის დახასიათება გაცემული ინსტიტუტის დამთავრებისას

ფრეინდლიხამდე ბორის ზონს საბჭოთა თეატრისა და კინოს მრავალი აღიარებული ოსტატი ჰყავდა აღზრდილი. მათ შორის: ბორის ბლინოვი, პავლე კადოჩნიკოვი, ნიკოლაი ტროფიმოვი, ალექსანდრე ბელინსკი, იგორ ვლადიმიროვი, ზინოვი კოროგოდსკი, ოსკარ რემეზი, ემა პოპოვა და სხვები. ფრეინდლიხმა ინსტიტუტში სწავლის პერიოდში მიიღო მრავალი მადლობა და ჯილდო, მათ შორის დიპლომები სანიმუშო სწავლისთვის. მაგრამ სწავლა არ იყო ადვილი. მის გარიცხვაზეც კი იდგა საკითხი. ზონი სტუდენტის დასაცავად გამოვიდა: „თუ ვინმე გაბედავს ჩემს სტუდენტებს შეეხოს, მაშინვე ვტოვებ ინსტიტუტს“. ალისა მადლიერებით იხსენებს თავის მთავარ მასწავლებელს: „მან აღმზარდა, როგორც მკვეთრი ხასიათის მსახიობი. მაგრამ აზრადაც არ მოსვლია, რომ ჯულიეტას თამაშიც შემეძლო, რომ ჩემთვის დრამატული ან ლირიკულ-დრამატული როლების მოცემაც შეიძლებოდა.

1955 წელს ეპიზოდური როლები შეასრულა ფილმებში „დაუმთავრებელი ამბავი“ და „ტალანტები და თაყვანისმცემლები“.[12] შემდეგ გათხოვდა თავის „სტუდენტობის სიყვარულზე“, თანაკურსელ — ვლადიმერ კარასევზე.[12] ქორწინება დიდხანს არ გაგრძელებულა — ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ წყვილი ერთმანეთს დაშორდა.[12]

ბორის ზონმა ხელი მოაწერა მსახიობისთვის გაცემულ დახასიათებას, რომელშიც შეჯამებულია, რომ ფრეინდლიხი რეკომენდირებული იყო რეგიონალური და რესპუბლიკური მნიშვნელობის დრამატულ თეატრებში წამყვანი მუშაობისთვის (იხილეთ ფოტო). სადიპლომო სპექტაკლი[3] „პანი დულსკაიას მორალი“, რომელშიც ფრეინდლიხმა შეასრულა მთავარი როლი, დაეხმარა მას ლენინგრადის კომისარჟევსკაიას სახელობის თეატრის დასში მოხვედრილიყო 1957 წელს.[10]

მოგვიანებით ფრეინდლიხმა თქვა: „დიდი სიამოვნებით ვიხსენებ ჩემს ნამუშევარს კომისარჟევსკაიას თეატრში. იქ კარგი სკოლა გავიარე, ძალიან კარგი. მე იქ პრიმა არ ვიყავი. იქ შესანიშნავი მსახიობი ემა პოპოვა ბრწყინავდა. მე მივიღე მხოლოდ ის როლები, რომლებზეც პოპოვამ უარი თქვა (ან, როგორც თეატრში ამბობენ, პოპოვას მაგიდიდან გადმოვარდა). ვტიროდი და საშინლად ვღელავდი, რომ დოროთის თამაში არ შემეძლო ჰემინგუეის „მეხუთე კოლონაში“.[13] თუმცა, ალისამ ამ როლებამდე დაიწყო ყველაზე მცირედან — გარდასახვა ბიჭებსა და ხულიგნებში.

საერთო ჯამში, თეატრში მუშაობის დროს ფრეინდლიხმა ათზე მეტი როლი შეასრულა; ამ პერიოდსვე ეკუთვნის მისი ნამუშევრები ფილმებში: „ქალაქი ანთებს ცეცხლს“ და „ამბავი ახალდაქორწინებულებზე“. 1950-იანი წლების ბოლოს იგი შეხვდა თეატრის რეჟისორს იგორ ვლადიმიროვს, რომელიც თეატრში მიიწვიეს სპექტაკლის — „სიყვარულის დრო“ დასადგმელად.[14] ეს შეხვედრა დაამახსოვრდა ალისას და 1961 წელს, როდესაც ვლადიმიროვი ხელმძღვანელობდა ლენინგრადის ლენსოვეტის სახელობის აკადემიურ თეატრს, იქ გადავიდა.[12]

ლენსოვეტის სახელობის თეატრი და შემოქმედებითი კავშირი იგორ ვლადიმიროვთან[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფრეინდლიხი პირველად შეხვდა კინორეჟისორ ელდარ რიაზანოვს, რომელიც ემზადებოდა კინოკომედია „ჰუსარული ბალადის“ გადასაღებად. რიაზანოვის თქმით, ფრეინდლიხმა სინჯები უბრალოდ ბრწყინვალედ გაიარა, მაგრამ მსახიობი ძალიან ქალური იყო და ფილმის გმირს, როგორც მოგეხსენებათ, უნდა განესახიერებინა მამაკაცი.[15] შედეგად, როლზე დაამტკიცეს ლარისა გოლუბკინა.[15]

ლენსოვეტის თეატრში, პირიქით, იგორ ვლადიმეროვმა, რომელმაც, როგორც კრიტიკოსებმა აღნიშნეს, მოახერხა „ფრინდლიხის ნიჭის სპეციფიკის დაჭერა“.[12] არა მხოლოდ დგამდა მისთვის სპექტაკლებს, არამედ საერთოდ რეპერტუარის არჩევისას, ითვალისწინებდა მისი მთავარი მსახიობის ინდივიდუალობას (1960 1990-იან წლებში ეს ძირითადად მელოდრამები იყო).[16] 1979 წელს ალისა ფრეინდლიხმა თქვა: „იგორ ვლადიმეროვი ჩემი ნამდვილი მასწავლებელია ხელოვნებაში, მზრუნველი და მკაცრი მასწავლებელი, ჩემი ნამდვილი მეგობარი. თეატრში ჩემი ყველა მიღწევა მხოლოდ მისი დამსახურებაა. მე ვერ წარმომიდგენია მსახიობი ფრეინდლიხი რეჟისორ ვლადიმიროვის გარეშე. ამაზე ფიქრისაც კი მეშინია. შევძლებ ახლა სხვა თეატრში მუშაობას? არ ვიცი“.[13] მასზე 16 წლით უფროსი ვლადიმიროვთან მიჯაჭვულობამ გამოიწვია ფრეინდლიხის მეორე ქორწინება — 1960-იანი წლების დასაწყისში ისინი დაქორწინდნენ [12]

ეს პერიოდი იყო ალისა ფრეინდლიხის თეატრალური კარიერის პიკი.[3] იგი გახდა თეატრის პირველი ლედი, როგორც მოგვიანებით გაზეთები წერდნენ და ითამაშა თეატრის რეპერტუარის თითქმის ყველა სპექტაკლში.[3] იმ დროის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და წარმატებული როლი იყო ბიჭუნა „ბიჭუნა და კარლსონი“-დან. ამ სპექტაკლზე უფროსებიც და ბავშვებიც ერთნაირი სიამოვნებით დადიოდნენ.[17]

ფრეინდლიხს კინოში თითქმის არ იწვევდნენ[3] ცალკე შეიძლება აღინიშნოს 1960-იანი წლების მხოლოდ ერთი როლი — „კბილის ექიმის თავგადასავალი“ (1965), ელემ კლიმოვის კომედია, რომლის გადასაღებ მოედანზე ფრეინდლიხი პირველად შეხვდა მსახიობ ანდრეი მიაგკოვს. მოგვიანებით ისინი ერთად ითამაშებენ „სამსახურებრივ რომანში“.[12]

ქალიშვილის დაბადება და პირველი მთავარი როლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მომდევნო წელს ალისა ფრეინდლიხს შეეძინა ქალიშვილი ვარვარა. გოგონას დაბადებაზე ყველაზე მეტად მსახიობის დედა, ქსენია ოცნებობდა.[14] დაბადებამდე ერთი თვით ადრე ფრეინდლიხი და დედამისი წავიდნენ რუსეთის თეატრალური საზოგადოების დასასვენებელ სახლში სოფელ კომაროვოში.[14] 13 მარტის ღამეს ალისას მშობიარობა დაეწყო, ამის შესახებ დედას აცნობა. მან კი ორი სასწრაფო გამოიძახა: ერთი ქალიშვილისთვის, მეორე თავისთვის.[14] ბებიამ შვილიშვილი მხოლოდ ორი თვის შემდეგ ნახა — მაშინ, როცა საავადმყოფოდან გამოწერეს.[14]

ალისას დედა 1971 წელს გარდაიცვალა.[14] ის სამი წლის შვილიშვილის თვალწინ კვდებოდა, უეცარი ინსულტისგან.[14] ფრეინდლიხი და ვლადიმროვი ამ დროს თეატრში, რეპეტიციაზე იმყოფებოდნენ. სადილობისას ქალი მოულოდნელად დაეცა. გოგონა ცდილობდა მისი მობრუნებას, მაგრამ უშედეგოდ. სახლში დაბრუნებულმა ფრეინდლიხმა საშინელი სურათი დაინახა: დედა იატაკზე იწვა, მასზე საკუთარი ქალიშვილი (ვარვარა ისე ტიროდა, რომ ბებიაზე ჩასძინებოდა), ირგვლივ სათამაშოები იყო მიმოფანტული. ერთი კვირის შემდეგ, ქსენია ფიოდორის ასული გონზე მოსვლის გარეშე გარდაიცვალა.[14]

ამ ტრაგიკული შემთხვევის შემდეგ ფრეინდლიხმა განაგრძო თამაში თეატრსა და კინოში. 1974 წელს ანატოლი სოლონიცინმა, ალისას კოლეგამ სპექტაკლიდან „ვარშავის მელოდია“, აცნობა მას, რომ თავად ანდრეი ტარკოვსკი დაესწრო საღამოს სპექტაკლს. სპექტაკლის შემდეგ სოლონიცინმა ფრეინდლიხს მისცა ტარკოვსკის შენიშვნა, რომელიც იწყებოდა შემდეგი სიტყვებით: „ქალბატონო ფრეინდლიხ!…“ მასში რეჟისორი წერდა, რომ სპექტაკლი მოეწონა და მსახიობს თავის ახალ ფილმში მცირე როლის შესასრულებლად ეპატიჟება. ფრეინდლიხი უყოყმანოდ დათანხმდა და განაგრძო სოლონიცინის გამოკითხვა მომავალი სურათის შესახებ, რაზეც ის აცხადებდა, რომ თვითონაც არაფერი იცოდა. ამჯერად, ალისამ ვერ შეძლო ტარკოვსკისთან თამაში — ის უბრალოდ ვერ მოვიდა გადაღებებზე.[18]

აღსანიშნავია, რომ იმ წელს ალისა ფრეინდლიხმა კვლავ ვერ მოახერხა ეთამაშა ელდარ რიაზანოვის ახალ კომედიაში „ბედის ირონია, ანუ გაამოთ!“[15] ამის საფუძველი შემდეგი იყო: რიაზანოვმა და ემილ ბრაგინსკიმ დაწერეს ამავე სახელწოდების პიესა და გადასცეს ლენსოვეტის თეატრს იმ პირობით, რომ მთავარ როლს — ნადია შეველიოვას თეატრის წამყვანი მსახიობი ალისა ფრეინდლიხი შეასრულებდა.[15] რამდენიმე ხნის შემდეგ ავტორები მიიწვიეს პრემიერაზე.[15] სატელეფონო საუბარში ბრაგინსკიმ იკითხა: როგორ თამაშობს ფრეინდლიხი სპექტაკლში, რაზეც მას უპასუხეს: „მაგრამ ის საერთოდ არ თამაშობს თქვენს პიესაში!“[15] ამის შემდეგ რიაზანოვი აღარ წავიდა პრემიერაზე და ფრეინდლიხიც ვერ მიიწვია ამ პიესის მიხედვით გადაღებულ ფილმში, რადგან ბარბარა ბრილსკა უკვე დამტკიცებული იყო.[15]

ამის მიუხედავად, 1974 წელს გამოვიდა სამი ფილმი ალისა ფრეინდლიხის მონაწილეობით: ევგენი ხრინიუკის მელოდრამა „ანა და კომანდორი“ (რომელიც ფრეინდლიხის პირველი დიდი პროექტია), ლეონიდ კვინიხიძის მუსიკალური კომედია „ჭილის ქუდი“ და ელემ კლიმოვის ისტორიული დრამა „აგონია“.

„სამსახურებრივი რომანი"[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

„ბედის ირონიის“ დასრულების შემდეგ, ელდარ რიაზანოვმა საკუთარ თავს დაუსვა კითხვა: „რა უნდა გადაიღოს შემდეგ?“[15] მოულოდნელად გაახსენდა პიესა „თანამშრომლები“, რომელიც მან ექვსი წლის წინ ბრაგინსკისთან ერთად დაწერა.[15] სპექტაკლმა წარმატებით ჩაიარა: ის სსრკ-ის სხვადასხვა ქალაქების 134 თეატრმა დადგა.[15] რიაზანოვმა ჩათვალა, რომ მთავარი როლი — ლუდმილა კალუგინა ამჯერად აუცილებლად ალისა ფრეინდლიხმა უნდა შეასრულოს, გაუგზავნა პიესა და შეთავაზება მის ფილმში ეთამაშა.[15] ფრეინდლიხი დათანხმდა და რეჟისორი მომავალი ფილმის სხვა ასპექტებზე შეუდგა მუშაობას.[15]

ფილმში მთავარი გმირი კალუგინა უნდა ყოფილიყო. ფირის სამუშაო სახელწოდება თავიდან იყო კიდეც „ზღაპარი ხელმძღვანელ კონკიაზე“.[15] რიაზანოვმა შენიშნა, რომ ფრეინდლიხი უფრო მეტად ვლინდება თეატრში, ვიდრე კინოში და დაიწყო ფიქრი იმაზე, თუ როგორ არ ჩაეხშო მისი ნიჭი [15] სიუჟეტის მიხედვით, ლუდმილა კალუგინა უნდა ყოფილიყო უფერული, „ნაცრისფერი თაგვი“.[15] ასეთი ფრეინდლიხი შექმნეს ვიზაჟისტებმა და კოსტიუმების დიზაინერმა, რომელმაც ვერ იპოვა შესაფერისი კოსტუმი გადასაღებად.[15] ის თავად მსახიობმა აღმოაჩინა, როცა მოსფილმის მთელი გარდერობი მოისინჯა. ფრეინდლიხმა თავისი გმირის საფირმო სიარული იმდროინდელი რეალური ქალი-უფროსებისგან გადაიღო.

ფილმს დიდი წარმატება ხვდა წილად. პრემიერის შემდეგ ფრეინდლიხმა შემდეგი შინაარსის წერილებიც კი მიიღო: „თქვენი ფილმის შემდეგ სასწრაფოდ მივედით საპარიკმახეროში, ისეთივე ვარცხნილობა გავიკეთეთ, ისეთივე კაბა შევკერეთ და საერთოდ მოვწესრიგდით“. დღემდე კალუგინას როლი ყველაზე ცნობილი რჩება ალისას კარიერაში და მსახიობი მას ერთ-ერთ ფავორიტად მიიჩნევს.[12] სურათი დაფასდა სახელმწიფოს მაღალ ეშელონებშიც. მის ყველა შემქმნელს მიენიჭა ძმები ვასილიევების სახელობის რსფსრ სახელმწიფო პრემია,[12] გარდა ალისა ფრეინდლიხისა, რომელმაც სამი წლით ადრე უკვე მიიღო კ. სტანისლავსკის სახელობის რსფსრ სახელმწიფო პრემია მისი თეატრალური ნამუშევრებისთვის და რეგლამენტის მიხედვით, რსფსრ სახელმწიფო პრემია ორჯერ არ ენიჭება ერთ ადამიანს. თავად ფრეინდლიხმა კითხვაზე, განაწყენებული იყო თუ არა, ასე უპასუხა: „არა, მე ისე მიჩვეული ვარ ზოგიერთ შეზღუდვას, რომელიც მიღებულ იქნა დეპუტატთა საბჭოში. სასაცილოც კი იყო ჩემთვის“.

ლუდმილა კალუგინას როლისთვის ალისა ფრეინდლიხი ჟურნალმა „საბჭოთა ეკრანმა“ წლის საუკეთესო მსახიობად აღიარა. აღსანიშნავია, რომ ფილმის შექმნის დროს ალისა ბრუნოს ასულმა აჩვენა არა მხოლოდ სამსახიობო, არამედ მუსიკალური შესაძლებლობებიც: მის მიერ შესრულებული ორი სიმღერა — „ბუნებას ცუდი ამინდი არ აქვს“ („У природы нет плохой погоды“) და „ჩემს სულს არ აქვს მოსვენება“ („Моей душе покоя нет“) მაშინვე გახდა ჰიტები და არაერთხელ შესრულდა რადიოსა და ტელევიზიაში.

2011 წელს კინოთეატრების ეკრანებზე გამოჩნდა ფირის რიმეიქი — „სამსახურებრივი რომანი. თანამედროვეობა“, სადაც ლუდმილა კალუგინას როლი შეასრულა ახალგაზრდა მსახიობმა სვეტლანა ხოდჩენკოვამ.[19] ალისა ფრეინდლიხმა თქვა, რომ ფილმი არ უნახავს და და არც ნახავს, რადგან „მას ძალიან გაუჭირდება ამ სიუჟეტში ახალი აღმოჩენების მიღება და შეგუება.“[19]

განქორწინება და დიდ დრამატულ თეატრში გადასვლა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

„სამსახურებრივი რომანის“ ტრიუმფის შემდეგ, ალისამ შეასრულა ერთ-ერთი საუკეთესო, როგორც კრიტიკოსებმა აღნიშნეს, კინოროლი. ეს იყო დედოფალი ანა ალექსანდრე დიუმას რომანის „სამი მუშკეტერის" კინოადაპტაციაში.[12] ფრეინდლიხმა თქვა: „მე არასოდეს მინახავს ცოცხალი დედოფალი, გარდა ტელევიზიისა ან პრესისა. მე და რეჟისორს გვინდოდა გაგვეკეთებინა აბსოლუტურად მიწიერი ქალი, რომლმაც ყველაფერი გამოსცადა — სიყვარული, ეჭვიანობა, შიში და გამარჯვების ტრიუმფი. მას ახასიათებს ყველა ემოცია და ყველა ადამიანური სისუსტე. დიახ, დედოფალია! მაგრამ გარე ეთიკური ბადის მიღმა იმალება ცოცხალი ადამიანი, რომელიც განიცდის იგივე გრძნობებს, როგორც ყველა სხვა.“[12] ფილმის რეჟისორის გეორგი იუნგვალდ-ხილკევიჩის თქმით, ალისამ უარი თქვა დედოფლის როლზე მანამ, სანამ არ აუხსნეს, თუ რატომ არ ეშინოდა ანას ისეთი ნივთის გაჩუქება, როგორიცაა გულსაკიდი. იგორ ვლადიმეროვთან განქორწინებამდე რამდენიმე წლით ადრე ფრეინდლიხმა კვლავ ითამაშა მასთან ერთად მელოდრამაში „ძველმოდური კომედია“. ალისამ შეასრულა რამდენიმე სიმღერა როგორც სამ მუშკეტერში, ასევე ძველმოდურ კომედიაში.[3]

„კინო არა ყველასთვის" ჟანრის მოყვარულთათვის ფრეინდლიხმა გამოავლინა თავი შემდეგ პროექტში — ანდრეი ტარკოვსკის „სტალკერში“.[20] ანატოლი სოლონიცინმა[20] კვლავ აცნობა მას ქასტინგის შესახებ. როლი პატარა იყო, რამდენიმე სცენა ფილმის დასაწყისში და მონოლოგი ბოლოს.[20] მონოლოგი, როგორც მოგვიანებით ფრეინდლიხმა აღიარა, მთლიანად იმპროვიზირებული იყო.[20] გადასაღებ მოედანზე ისეთი ატმოსფერო იყო, რომ ადამიანები ერთმანეთს ჩურჩულით ესაუბრებოდნენ.[20] ერთ-ერთ სცენაში, სადაც სტალკერის ცოლი, რომელსაც ფრეინდლიხი თამაშობს, ბრაზობს იმის გამო, რომ მისი ქმარი კვლავ ტოვებს ზონას, მსახიობი ისე შეიჭრა როლში, რომ მრავალჯერადი გადაღების გამო, მან კინაღამ დაკარგა გონება.[20] მოგვიანებით, ალისამ თქვა, რომ გადამღები ჯგუფის ისეთ თანმიმდევრულობას, როგორიც ტარკოვსკისთან იყო, მხოლოდ მაშინ შეხვდა, როცა რიაზანოვთან მუშაობდა.[20]

1981 წელს რამდენიმე საკვანძო მოვლენა მოხდა ალისა ფრეინდლიხის ცხოვრებაში.[12] მსახიობს მიენიჭა სსრკ სახალხო არტისტის წოდება და მალევე დაშორდა მეუღლეს — იგორ ვლადიმიროვს.[12] ამის მიზეზად ფრეინდლიხი ქალებისადმი ვლადიმიროვის დიდ სიყვარულს და ალკოჰოლისადმი დამოკიდებულებას ასახელებდა.[12] სხვა წყაროების თანახმად, ვლადიმიროვმა განქორწინება მას შემდეგ მოითხოვა, რაც გაზეთში წაიკითხა სტატია სახელწოდებით „ერთი მსახიობის თეატრი“.[21] ასევე გაჩნდა მოსაზრება, რომ თეატრის შეცვლილი რეპერტუარი და „ხმამაღალი და ხმაურიანი“ პიესების დომინირება არ შეესაბამებოდა ალისას ნიჭს, რომელიც ყველაზე დამაჯერებლად ასრულებდა კამერულ როლებს. ყოფილ ქმართან კიდევ ორი წლის მუშაობის შემდეგ, 1983 წელს ალისამ დატოვა ლენსოვეტის თეატრის დასი და გადავიდა მ. გორკის სახელობის ლენინგრადის აკადემიურ დიდ დრამატულ თეატრში.[12]

დრამატული თეატრი და ფილმის სტაგნაცია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ახალ თეატრში გადასვლამდე ცოტა ხნით ადრე ალისა ფრეინდლიხი შეხვდა ახალგაზრდა მსახიობსა და მხატვარს იური სოლოვეის,[12] რომელიც იმ დროს ლენსოვეტის თეატრის მსახიობი იყო. თუმცა მისი მთავარი მოწოდება ფერწერა იყო — ის თვითნასწავლი მხატვარი იყო.[22] მათ შორის რომანი სწრაფად განვითარდა და ფრეინდლიხი მესამედ დაქორწინდა.[22]

თეატრში მუშაობის გარდა, მსახიობმა განაგრძო ნაყოფიერად თამაში სხვადასხვა ჟანრის ფილმებში: როგორც დრამებში („საშიში ასაკი“, „წარმატება“), ასევე მელოდრამაში („სერაფიმა გლუკინას ყოველდღიური ცხოვრება და არდადეგები“, რომელი როლისთვისაც ფრეინდლიხმა 7 კგ დაიკლო[23]) [3] თუმცა, ფრეინდლიხის ყველაზე წარმატებული როლი 1980-იან წლებში იყო ხარიტა იგნატის ასული ოგუდალოვას როლი ალექსანდრე ოსტროვსკის პიესის კინოადაპტაციაში. ფრეინდლიხი სიამოვნებით დათანხმდა რიაზანოვის შეთავაზებულ როლს, მაგრამ სამხატვრო საბჭომ ალისა ფრეინდლიხი ოგუდალოვას როლში ვერ დაინახა.[3] რიაზანოვმა გადაარჩინა სიტუაცია და დაჟინებით მოითხოვა მსახიობის კანდიდატურა.[3]

1990 წელს ალისა გაშორდა მესამე ქმარს.[24] თავად ფრეინდლიხმა განქორწინების მიზეზი ასე ახსნა: „რადგან იურის არაფერი დაუმთავრებია, მას უამრავი პრობლემა შეექმნა, თუმცა ძალიან ნიჭიერი ადამიანია. და ის ფაქტი, რომ ჩემთან ყოველთვის ყველაფერი რიგზე იყო და მასთან ყოველთვის ყველაფერი არასწორი იყო, ჩვენს ურთიერთობაზე დიდ გავლენას ახდენდა. როცა მივხვდით, რომ იმაზე მეტი სტრესი იყო, ვიდრე ადამიანს შეუძლია გაუძლოს, ძალიან მეგობრულად დავშორდით…“[12] საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ფრეინდლიხი ძლივს მიიწვიეს კინოში.[3] 1992 და 1993 წლებში იგი დაუბრუნდა დედოფალ ანას როლს „სამი მუშკეტერის“ გაგრძელებაში, მაგრამ გაგრძელებები არ იყო წარმატებული.[3] ცალკე შეიძლება აღინიშნოს მწერალ ირინა დმიტრიევნას როლი ვალერი ტოდოროვსკის ფილმში „მოსკოვური საღამოები“, რომელმაც ფრეინდლიხს მოუტანა პრემია „ნიკას“ პირველი ქანდაკება ქალის მეორეხარისხოვანი როლისთვის.[3]

თანამედროვე პერიოდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1999 წელს ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა იგორ ვლადიმიროვი, ალისა ფრეინდლიხის მეორე ქმარი, სამი წლის შემდეგ კი მსახიობის მამა ბრუნო არტურის ძე.[25] [26]

„ზემო მასლოვკაზე“ — ასე ერქვა 2004 წლის ფილმს, რომელშიც ალისამ ითამაშა კინოში 10 წლიანი შესვენების შემდეგ. მისი პარტნიორი გადასაღებ მოედანზე იყო ახალგაზრდა მსახიობი ევგენი მირონოვი.[27] ფრეინდლიხის პერსონაჟია 87 წლის მოქანდაკე ანა ბორისის ასული, რომელიც ცხოვრობს თავის ძველ სახელოსნოში.[27]

მიუხედავად კინოკრიტიკოსების მიერ ფილმის ორაზროვანი აღქმისა, ალისა ფრეინდლიხის მსახიობობამ ჟურნალისტების და ანალიტიკოსების დიდი მოწონება დაიმსახურა. ეკატერინა ტარხანოვამ, საიტის film.ru-ს მიმომხილველმა, აღნიშნა, რომ ფრეინდლიხი მოხუცი ქალის ეტიუდს აკეთებს „აბსოლუტურად უნაკლოდ: პლასტიკას, მიმიკას, ინტონაციას“.[27]   ასეთი რეინკარნაციისთვის ალისა ფრეინდლიხმა მეორედ მოიპოვა ნიკას პრემია საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.[28]

ფრეინდლიხი აგრძელებს ფილმებში მსახიობობას და მშობლიურ თეატრში თამაშს. მსახიობის მონაწილეობით უახლესი პროექტებიდან გამოირჩევა „ერთნახევარი ოთახი, ან სენტიმენტალური მოგზაურობა სამშობლოში“ — სურათი, რომელმაც მოიგო ნიკას პრემია.[29] ფრეინდლიხმა მიიღო უჩვეულო როლი — პოეტი იოსიფ ბროდსკის დედა. თავად მსახიობის თქმით, იგი არ იცნობდა ბროდსკის, მაგრამ ძალიან უყვარს მისი ლექსები.[30]

2019 წლის აპრილში ფრეინდლიხმა ივან ვირიპაევის პიესაზე დაფუძნებული სპექტაკლის — „მღელვარების“ პრემიერაში მთავარი როლი შეასრულა, რომელიც დრამატურგმა სპეციალურად მსახიობისთვის დაწერა. ახალი როლით მხატვარმა დიდ დრამატულ თეატრში მუშაობის 35 წლის იუბილე აღნიშნა.[31]

პირადი ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალისა ფრეინდლიხი სამჯერ დაქორწინდა.

  • პირველი ქმარი: სტუდენტობისას თანაკურსელი ვლადიმერ კარასევი (1956-1957);
  • მეორე ქმარი: თეატრის რეჟისორი და მსახიობი იგორ ვლადიმიროვი (1964-1981);
    • ქალიშვილი — ვარვარა ვლადიმეროვა (დ. 1968), მსახიობი
      • შვილიშვილი — ნიკიტა ვლადიმეროვი (დ. 1990), კინოპროდიუსერი
      • შვილიშვილი — ანა მიშინსკაია (ტარასოვა) (დ. 1994)
        • შვილთაშვილები — სოფია და იური
  • მესამე ქმარი: მსახიობი და მხატვარი იური სოლოვეი (1983-1990).

ფრეინდლიხს არაერთხელ უთქვამს, რომ კეთილგანწყობილია რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის მიმართ. 2009 წელს მათ ერთად გაუშვეს კირილ ლავროვის სახელობის ტანკერი, ხოლო სამი წლის შემდეგ მსახიობმა ითამაშა პუტინის მხარდამჭერ საარჩევნო კამპანიის ვიდეოში, რამაც მაშინვე გამოიწვია ფართო საზოგადოების პროტესტი და ოპოზიციის უკმაყოფილება.[32] [33]

2011 წელს ფრეინდლიხს გაუკეთდა კუჭის ოპერაცია, რაც დაკავშირებული იყო წლების განმავლობაში მოწევით გამოწვეულ შედეგებთან.[34] ფრეინდლიხის თქმით, მან მოწევა დაიწყო 36 წლის ასაკში — დედის გარდაცვალებისთანავე.

თეატრი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალისა ფრეინდლიხის ცხოვრებაში ცენტრალური ადგილი უკავია თეატრს, რომელში მოღვაწეობაც მან 23 წლის ასაკში დაიწყო. ბავშვობიდან მამამისის მონაწილეობით სპექტაკლების ყურებისას იცოდა, რომ მსახიობი გახდებოდა.[35]

თანამედროვე თეატრის რეჟისორებს შორის ფრეინდლიხს მოსწონს რომან ვიქტიუკი, რომელთანაც ერთად იმუშავა რამდენიმე სპექტაკლზე.[35] ალისაზე, როგორც მაყურებელზე, დაუვიწყარი შთაბეჭდილება დატოვა გიორგი ტოვსტონოგოვის სპექტაკლებმა „იდიოტი“, „მეშჩანები“ და „ბარბაროსები“ დიდ დრამატულ თეატრში, იური ლიუბიმოვის „განთიადი კი აქ წყნარი იცის“ ტაგანკის თეატრში. მარკ ზახაროვის სპექტაკლებმა,[36] მაგრამ მსახიობი ნამდვილად გაოგნებული იყო რობერტ სტურუას დადგმული სპექტაკლებით: „რიჩარდ III“ და „კავკასიური ცარცის წრე“.[36]

კომისარჟევსკაიას სახელობის თეატრი: 1957-1961 წწ[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფრეინდლიხის პირველი როლი პროფესიულ სცენაზე იყო თოთხმეტი წლის თინეიჯერი გოგას როლი ალექსეი ფაიკოს ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით დადგმულ სპექტაკლში „კაცი პორტფელით“.[37] ალისა ფრეინდლიხამდე მარია ბაბანოვამ იგივე როლი შეასრულა რევოლუციის თეატრში.[37] სცენარის მიხედვით, ბიჭი გამუდმებით ლაპარაკობდა ფრანგულად, მსახიობმა კი ფრანგული საერთოდ არ იცოდა (ფრეინდლიხი სკოლაში ინგლისურს სწავლობდა) და ამიტომ საჭირო ფრაზები უნდა ესწავლა.[37] აღსანიშნავია, რომ ბაბანოვამ თავად „აკურთხა“ გოგას როლისთვის, როდესაც თეატრის ფოიეში შეხვდა.[37]

ბიჭად გარდაქმნის შემდეგ, როგორც თავად ფრეინდლიხმა თქვა, იყო „უბრალოდ მთელი ჯაჭვი სხვადასხვა ოლიების, მაშების და ვერების, ანუ ზოგადად, გოგოების მთელი ფარა, საკმაოდ შემაშფოთებლად ერთმანეთის მსგავსი“.[37]

ერთ-ერთი სპექტაკლი, სადაც ალისამ უმნიშვნელო როლი შეასრულა, ბოროტი დამთხვევით, იყო რეჟისორ ილია ოლშვანგერის „დაბადებულები ლენინგრადში“ ოლგა ბერგგოლცის ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით.[8] დადგმის პერიოდში ფრეინდლიხს მოუწია ქალაქის ბლოკადის მრავალი მოვლენის გავლა.[8] მაყურებელთა უმრავლესობა, როგორც მსახიობი ალექსანდრა დელვინი იხსენებს, ბლოკადა გამოვლილები იყვნენ.[8] საპრემიერო ჩვენებები უჩვეულო სიჩუმეში ჩატარდა და სპექტაკლის ბოლოს ზოგი ჩუმად იდგა, ზოგიც შეუჩერებლად ტიროდა.[8]

ლენინგრადის აკადემიური თეატრი: 1961-1983 წწ[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლენინგრადის აკადემიურ თეატრში მუშაობა ყველაზე ნაყოფიერი აღმოჩნდა ალისა ფრეინდლიხის ცხოვრებაში და მას უწოდებდნენ „თეატრის პირველ ლედის“.[3] მის რეპერტუარში იყო სელია პიჩემი ბრეხტის „სამგროშიანი ოპერიდან“ და ჯულიეტა კაპულეტი შექსპირის „რომეო და ჯულიეტადან“ და კატერინა ივანეს ასული დოსტოევსკის „დანაშაული და სასჯელიდან“. მსახიობი თეატრში ოცდაორი სეზონი მსახურობდა.[37]

1966 წელს, როდესაც იგორ ვლადიმიროვმა დადგა „სამგროშიანი ოპერა“, ახალგაზრდა პოლის როლისთვის განიხილავდა ალისა ფრეინდლიხს, რომელიც ზუსტად იმ ასაკში იყო.[38] ამის მიუხედავად, ფრეინდლიხი თამაშობდა მოხუც მისის სელია პიჩემს, რომელიც ლაპარაკობდა ჩახლეჩილი, დაძაბული ხმით.[38]

ცალკე აღსანიშნავია ბიჭუნა „ბიჭუნა და კარლსონიდან“, რომელიც მოწონებულია საკავშირო თეატრალური კრიტიკოსების მიერ.[37] გაზეთ „საღამოს კრასნოდარ“-თან ინტერვიუში ფრეინდლიხმა თქვა, რომ ბიჭუნას როლი მან ერთი ამოსუნთქვით შეასრულა და დღემდე თავის თეატრალურ კარიერაში ყველაზე სიმპათიურად მიიჩნევს.[23]

1973 წელს გადაიღეს ფილმი „ალისა ფრეინდლიხი. რჩეული", რომელიც აგებულია როგორც მსახიობის გახსენება ლენსოვეტის თეატრში მისი როლების შესახებ — „ტანია“, „ბიჭუნა და კარლსონი, რომელიც ცხოვრობს სახურავზე“, „ჭირვეული ცოლის მორჯულება“, „დანაშაული და სასჯელი“, „ვარშავის მელოდია“ და სხვა.

დიდი დრამატული თეატრი: 1983 წლიდან[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჯერ კიდევ 1979 წელს ფრეინდლიხმა განაცხადა, რომ აბსოლუტურად ვერ წარმოიდგენდა თავს დიდ დრამატულ თეატრში რეჟისორ ვლადიმიროვის გარეშე. [39] ოთხი წლის შემდეგ, მსახიობს ჯერ კიდევ მოუწია აკადემიური თეატრის დატოვება და დრამატულში წასვლა. 1990-იან წლებში იგი მიიწვიეს მისი ყოფილი სამუშაო ადგილის იუბილეზე, სადაც მან ღონისძიების პირველი ნახევარი გაატარა დარბაზში და ფინალამდე ვიღაცამ მაინც გაიყვანა იგი სცენაზე, სადაც ატირდა და თან სცენას კოცნიდა. [40]

ალისა ფრეინდლიხი (ფონზე) და ოლეგ ბასილაშვილი სპექტაკლ „კალიფორნიული სიუიტას“ შემდეგ დრამატულ თეატრში (2009 წლის თებერვალი)

მას კოლექტივში შესასვლელად [40] თეატრის მაშინდელი სამხატვრო ხელმძღვანელი, გიორგი ტოვსტონოგოვი დაეხმარა. თავიდან მან მსახიობს დებიუტად შესთავაზა ოპერა-ფარსში „ტარელკინის სიკვდილი“ პატარა, მკვეთრი პერსონაჟის როლი, რომელზეც იმ დროს მუშაობდა, მაგრამ შემდეგ მიხვდა, რომ რაღაც მეტი იყო საჭირო.[40] ფრეინდლიხის დებიუტი დიდი თეატრის სცენაზე შედგა 1984 წელს ალექსანდრე ვოლოდინის პიესის „ქერა“ მიხედვით დაფუძნებულ სპექტაკლში „კინო ამბავი ერთი შეწყვეტით“.[41] ტოვსტონოგოვი კარგა ხანს ვერ პოულობდა თავის ჯგუფში საჭირო პერსონაჟს და ბოლოს მთავარი როლი ალისა ფრეინდლიხს შესთავაზა.[40]

ალისა ფრეინდლიხის ერთ-ერთი მთავარი და დასამახსოვრებელი ნამუშევარია ლედი მილფორდი შილერის „ინტრიგა და სიყვარულიდან“, რომლის შექმნისას მსახიობი პირველად შეხვდა რეჟისორ თემურ ჩხეიძეს.[40]

ალისა ფრეინდლიხის ცხოვრებაში რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა მოხდა თეატრის სცენაზე: მან აისრულა თავისი დიდი ხნის ოცნება უილიამ შექსპირის „მაკბეტში“ ლედი მაკბეტის როლით და ძველ მეგობარ ოლეგ ბასილაშვილთან და ქალიშვილ ვარვარა ვლადიმიროვასთან ერთად რამდენიმე სპექტაკლში ითამაშა. „ერთი წლის ზაფხული“, „ტანგოსა და სიყვარულის გაკვეთილები“, „ბიძის სიზმარი“ და „კალიფორნიული სიუიტა“.[12]

მსახიობი ისევ ოცნებობს ბულგაკოვის მარგარიტას როლზე, მაგრამ მას ესმის, რომ მისი ასაკი იგივე არ არის და „რომანი იმდენად მრავალმხრივია, რომ მაშინაც კი, როდესაც შესაძლებელი გახდა მისი დადგმა თეატრში, რამდენიმე ადამიანმა მოახერხა სერიოზული წარმატების მიღწევა“.[42] ის ასევე ნანობს, რომ ძალიან ცოტას თამაშობდა დოსტოევსკის მიხედვით დადგმულ სპექტაკლებში, რომელიც, მისი თქმით, მისი ერთ-ერთი საყვარელი ავტორია.[42]

2016-2017 წლების თეატრალურ სეზონში ალისა ფრეინდლიხი დაკავებული იყო დიდი დრამატული თეატრის ხუთ სპექტაკლში, მათ შორის იყო ანდრეი მოგუჩის „ალისა“.[43]

კრიტიკა და აღიარება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალისა ფრეინდლიხი ძირითადად თეატრის მსახიობია. დღემდე, როცა მას მთელ ყოფილ საბჭოთა კავშირში იცნობენ, მას ყველანაირი ეპითეტით აჯილდოებენ: „გამოჩენილიდან“ „დიდებულამდე“, კრიტიკოსებმა აღნიშნეს მისი დახვეწილობა, სიღრმე და ინტელექტი.[44] [45] 2012 წლის მონაცემებით, ფრეინდლიხს აქვს 16 ეროვნული და სახელმწიფო ჯილდო, ასევე 5 ორდენი. მსახიობი დიდი ხნის განმავლობაში მიდიოდა ასეთ აღიარებამდე, თავიდან ასრულებდა ეპიზოდურ როლებს ფილმებში და ბიჭებს თეატრალურ სპექტაკლებში.

ალისა ფრეინდლიხი და დიმიტრი მედვედევი რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემიის პრეზენტაციაზე, 2008 წლის ივნისი

პრესაში ფრეინდლიხის პირველი ხსენება 1957 წლით თარიღდება — იმ წელს, როდესაც მსახიობმა დაამთავრა ინსტიტუტი [46] . ყოველკვირეულ „თეატრალურ ლენინგრადში“ თ. სლავინამ აღნიშნა, რომ კოტიას სახე სპექტაკლიდან „იკაშკაშეთ, ვარსკვლავებო!“ ი. მიკიტენკოს პიესის მიხედვით ყველას ახსოვდა, ვინც სპექტაკლი ნახა.[46] კრიტიკოსების აზრით, წარმატებული იყო მსახიობის წინა როლიც — გოგა ა. ფიკოს „კაცი პოტფელიდან“. კოტიაც და გოგაც „შემსრულებლის მიერ განცდილი დამაჯერებელი პერსონაჟებია, რომლებშიც იტაცებს გულწრფელობა, ტემპერამენტი, რბილი იუმორი“.[46]

ფრეინდლიხი ცნობილი გახდა ლენინგრადის თეატრის მოყვარულთა შორის უკვე 1960-იან წლებში.[36] კინოში კი, პირიქით, მსახიობს დიდი ხნის განმავლობაში არ იღებდნენ მთავარ როლებზე ერთი მარტივი მიზეზის გამო: არ იყო ლამაზი, როგორც „დიდი ჩინოვნიკები“ თვლიდნენ.[36] უზარმაზარი მოვლენა იყო მისი გამოჩენა ფილმში „კბილის ექიმის თავგადასავალი“, სადაც „ულამაზო გოგონა“ ლამაზმანად იქცა.[36] ეს ფენომენი მას კიდევ ათი წელი სდევნიდა: 1970-იანი წლების დასაწყისში ფრეინდლიხი თამაშობდა ალდონსას „დულსინეა ტობოსელში“ და ათწლეულის ბოლოს იგი გარდაისახა ლუდმილა პროკოფის ასულად „სამსახურებრივ რომანში“.[36]

დიპლომში ალისა ფრეინდლიხის ამპლუა განისაზღვრა, როგორც „მკვეთრად დამახასიათებელი“, მაგრამ, როგორც კრიტიკოსმა ე. გორფუნკელმა აღნიშნა, მისი მახასიათებელი ყოველთვის თავისებური იყო: მსახიობმა აღმოაჩინა „ბედისწერა“ უპირველეს ყოვლისა მისი პატარა ბიჭუნებისა და ზრდასრული ქალი-გმირების მეტყველებაში. ასე რომ, სპექტაკლში „ფსკერზე“ ნასტიას პროვინციული ენა აღნიშნავდა მის უცხოობას ოთახში, შარლოტას დამტვრეული რუსული „ალუბლის ბაღში“ უარყოფილის ნიშნად იქცა, ხოლო „ვარშავის მელოდიაში“ ჰელენას პოლონური აქცენტი ფრეინდლიხისთვის, კრიტიკოსის განმარტებით, ნამდვილ „ბედის მელოდიად“ იქცა.[47]

დრამატულ თეატრში გადასვლის შემდეგ, ფრეინდლიხი ადვილად შერწყა დასს და იპოვა საერთო ენა მის ლიდერთან, რომელმაც, მისივე სიტყვებით, „თითქმის პირველივე წუთიდან იგრძნო, თითქოს ისინი ერთად მუშაობდნენ ოცდაათი წლის განმავლობაში“.[30] 1960-იან წლებში თეატრის სცენაზე ტატიანა დორონინა ბრწყინავდა, რომელიც მდიდრული ქალის განსახიერება იყო. ალისა გახდა მისი საპირისპირო, „სულიერების განსახიერება“.[36] დღეს ალისა ფრეინდლიხი პეტერბურგის სცენის პირველი ლედია, რომელსაც ვინ აღარ უთამაშია მთელი თავისი ხანგრძლივი და ნაყოფიერი კარიერის განმავლობაში.[36]

ფრეინდლიხს კოლეგები სცენაზე და გადასაღებ მოედანზე აღმერთებენ. მიხეილ ბოიარსკიმ მსახიობს თავისი მასწავლებელი უწოდა, ხოლო მარია ლავროვამ, ფრეინდლიხის ახლო მეგობრის კირილ ლავროვის ქალიშვილმა, აღიარა, რომ ალისა მას ანი ჟირარდოს ახსენებს: „ფრანგი მსახიობი ისეთივე დახვეწილი იყო, როგორც ფრეინდლიხი“.[23] [48]

ჯილდოები და აღიარება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • 1965 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი
  • 1971 — რსფსრ სახალხო არტისტი
  • 1976 — სტანისლავსკის სახელობის სახელმწიფო პრემია
  • 1981სსრკ სახალხო არტისტი
  • 1986შრომის წითელი დროშის ორდენი
  • 2001 — თეატრალური პრემია „ოქროს ნიღაბი“
  • 2001 — სანკტ-პეტერბურგის საპატიო მოქალაქე
  • 2017 — რუსეთის კინოპრემია „თეთრი სპილო“
  • 2018 — რუსეთის ნაციონალური კინოპრემია „ოროს არწივი“

ფილმოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი ქართულად მშობლიური სახელწოდება როლი
1965 კბილის ექიმის თავგადასავალი Похождения зубного врача მაშა
1969 ოჯახური ბედნიერება Семейное счастье ანა კაპიტონოვა
1973 ვერის უბნის მელოდიები ვერის უბნის მელოდიები ალისა აკვანარიხსკაია - ცეკვის მასწავლებელი
1974 ანა და კომანდორი Анна и Командор ანა
1976 პრინცესა ცერცვის მარცვალზე Принцесса на горошине დედა-დედოფალი
1977 სამსახურებრივი რომანი Служебный роман ლუდმილა კალუგინა
1978 დარტანიანი და სამი მუშკეტერი Д’Артаньян и три мушкетёра დედოფალი ანა ავსტრიელი
1978 ძველმოდური კომედია Старомодная комедия ლიდია ჟერბერი
1979 სტაკლერი Сталкер „სტალკერის“ ცოლი
1981 სახიფათო ასაკი Опасный возраст ლიდია როდიმცევა
1983 გალია იადონებისთვის Клетка для канареек ოლესიას დედა
1984 სასტიკი რომანსი Жестокий романс ოგუდალოვის ქვრივი, სამი ქალიშვილის დედა
1984 წარმატება Успех ზინაიდა არსენიევა)
1986 თოვლის დედოფლის საიდუმლო Тайна Снежной королевы თოვლის დედოფალი
2014 მარტას ხაზი Линия Марты მარია პეტროვა (მარტა)

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Данилова, Елена; Московский, Дмитрий. Нужна и востребована. БДТ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2012-04-06. ციტირების თარიღი: 2012-5-28.
  2. Актрисе Алисе Фрейндлих сегодня 75 лет. СТВ. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-12-27. ციტირების თარიღი: 2012-5-28.
  3. 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 3.15 3.16 Валерия Морозова. Мгновения и эпоха Алисы Фрейндлих. Красная Звезда. ციტირების თარიღი: 2012-5-29.
  4. 4.0 4.1 Игорь Изгаршев. Алиса Фрейндлих: чудо, которое много курит и верит в судьбу. Аргументы и Факты. ციტირების თარიღი: 2012-5-29.
  5. Алиса Фрейндлих — «кнопочка» для внука, «королева» для режиссёров
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 Глеб Ситковский. (3 декабря 2009) Алиса Фрейндлих: «Наверное, я неправильная бабушка». Труд. ციტირების თარიღი: 2012-5-29.
  7. 7.0 7.1 Алисе Фрейндлих исполнилось 75 лет — интервью. Trend. ციტირების თარიღი: 2012-5-29.
  8. 8.00 8.01 8.02 8.03 8.04 8.05 8.06 8.07 8.08 8.09 8.10 Зоя Кравчук. Блокадница. Российская Газета. ციტირების თარიღი: 2012-5-29.
  9. Блокада Ленинграда. Документальный фильм с предисловием Кирилла Набутова. ციტირების თარიღი: 2022-11-04.
  10. 10.0 10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 10.6 Биография. Алиса Фрейндлих. ციტირების თარიღი: 2012-5-30.
  11. Алиса Фрейндлих — «кнопочка» для внука, «королева» для режиссёров
  12. 12.00 12.01 12.02 12.03 12.04 12.05 12.06 12.07 12.08 12.09 12.10 12.11 12.12 12.13 12.14 12.15 12.16 12.17 შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები url და title აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
  13. 13.0 13.1 Журнал «Юность», июнь 1979
  14. 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 14.6 14.7 Варвара Владимирова: «Я стала долгожданным, но поздним ребёнком в семье». Alisa-Freindlih. ციტირების თარიღი: 2012-5-28.
  15. 15.00 15.01 15.02 15.03 15.04 15.05 15.06 15.07 15.08 15.09 15.10 15.11 15.12 15.13 15.14 15.15 შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები url და title აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
  16. .
  17. Энциклопедия кино Кирилла и Мефодия
  18. Алиса Фрейндлих. Из породы одержимых. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-06-12. ციტირების თარიღი: 2023-03-12.
  19. 19.0 19.1 Мария Ремизова. (15 декабря 2011) Алиса Фрейндлих: «Если тратить силы, то на что-то стоящее!». Комсомольская правда. ციტირების თარიღი: 2012-6-8.
  20. 20.0 20.1 20.2 20.3 20.4 20.5 20.6 შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები url და title აუცილებელად უნდა მიეთითოს..
  21. "Тайные династии"/Womanhit.ru/6 мая 2009/ https://www.womanhit.ru/archive/269371-taynyie-dinastii.html დაარქივებული 2022-12-23 საიტზე Wayback Machine.
  22. 22.0 22.1 Служебные романы Алисы Фрейндлих. Комсомольская правда. ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  23. 23.0 23.1 23.2 Газета «Вечерний Краснодар», 29 марта 1997
  24. Алиса Фрейндлих: «Даме, которой удалось бы увести у меня мужчину, я могу лишь позавидовать». Обозреватель (17 августа 2005). ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  25. Умер Игорь Владимиров. Коммерсантъ (24 марта 1999). ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  26. Умер Бруно Фрейндлих. Коммерсантъ (9 июля 2002). ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  27. 27.0 27.1 27.2 К. Тарханова. (28 декабря 2004) О Бедной Алисе замолвите слово. Film.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2005-05-14. ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  28. Екатерина Тарханова. (20 марта 2006) Ника-2006: Музейный критерий качества. Film.ru. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2022-04-28. ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  29. Действующие лица. Российская газета. ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  30. 30.0 30.1 Дифирамб. Эхо Москвы. ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  31. Алиса Фрейндлих сыграла в Петербурге в пьесе «Волнение», написанной специально для неё. ТАСС. ციტირების თარიღი: 2019-04-20.
  32. Алиса в стране митингов. Российская газета. ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  33. Театральная остановка. Российская газета. ციტირების თარიღი: 2012-6-2.
  34. Алиса Фрейндлих играет на сцене, рискуя жизнью!. Собеседник. ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  35. 35.0 35.1 Золушка советских времён. Odessapage. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2016-03-05. ციტირების თარიღი: 2012-5-31.
  36. 36.0 36.1 36.2 36.3 36.4 36.5 36.6 36.7 Марина Дмитревская, «Разговоры», 2010
  37. 37.0 37.1 37.2 37.3 37.4 37.5 37.6 «Алиса Фрейндлих в гостях у Урмаса Отта», начало 1990-х годов.
  38. 38.0 38.1 Алиса Фрейндлих в меняющемся мире. Вестник. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2013-06-09. ციტირების თარიღი: 2012-6-1.
  39. Юрий Галкин. Алиса в стране чудес. Юность. ციტირების თარიღი: 2012-6-3.
  40. 40.0 40.1 40.2 40.3 40.4 Смена лет, закаты и восходы…. Alisa-Freindlih. ციტირების თარიღი: 2012-6-3.
  41. .
  42. 42.0 42.1 Всего одна жизнь. Советская культура (21 ноября 1987). ციტირების თარიღი: 2012-6-3.
  43. Фрейндлих Алиса Бруновна. bdt.spb.ru. ციტირების თარიღი: 2017-02-09.
  44. Умер Бруно Фрейндлих ru (9 июля 2002). ციტირების თარიღი: 2012-6-5
  45. Елена Горфункель, «Звёзды петербургской сцены», 2003
  46. 46.0 46.1 46.2 Т. Славина. (1957) Творчество молодых: Алиса Фрейндлих. Театральный Ленинград. ციტირების თარიღი: 2012-6-5.
  47. Горфункль Е. И. Алиса Фрейндлих // Звёзды петербургской сцены (под ред. Б. Покровского). — М.: АСТ-Пресс Книга, 2003. — С. 249—250. — ISBN 5-7805-0996-4.
  48. Пусть она будет всегда. Петербургский дневник. ციტირების თარიღი: 2012-5-28.